نەگە قوعامدىق دامۋدا ەكەۋى قاتار ءجۇرۋى كەرەك؟

ءسوز جوق، جاڭا قازاقستان بيلىگىن ەڭ جەك كورەتىن ادامنىڭ ءوزى اقوردانىڭ باسقا سالاسىن سىناسا دا، سىرتقى ساياساتىنا ءتىل تيگىزە المايدى. 

مەنىڭشە، ونىڭ ءتورت سەبەبى بار.

بىرىنشىدەن، و باستا پرەزيدەنت نازارباەۆ جاريالاعان كوپۆەكتورلى ديپلوماتيا، شىنىن ايتۋ كەرەك، ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن ەسكى قازاقستان تۇسىندا دا، جاڭا قازاقستان تۇسىندا دا دالەلدەپ كەلەدى.

ەكىنشىدەن، گەوگرافيا، دالىرەك ايتساق، گەوساياسات جاعىنان الەمدىك وقيعالار مەن تەندەنتسيالاردىڭ گوردي تۇيىنىندە ورنالاسقان قازاقستان كەز كەلگەن بيلىك كەزىندە باسقا ەلدەردىڭ، سونىڭ ىشىندە، دۇنيەجۇزىلىك دەرجاۆالار مەن ەڭ بەدەلدى دەگەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزا بەرمەك، ەلىمىزدىڭ ولارمەن ىنتىماقتاسۋ جولى ارقاشان دا اشىق بولادى.

ۇشىنشىدەن، جانە دە بۇل سەبەپ ەكىنشى جايتتىڭ جالعاسى بولسا كەرەك، قازاقستان الەمدىك ساياساتتىڭ ەكى انىقتاۋشى كۇشى سانالاتىن قىتاي مەن رەسەيمەن كورشى ورنالاسقان. بۇل فاكتوردىڭ بارشاعا ايان ءوز  پليۋستەرى دە، مينۋستەرى دە بار.

تورتىنشىدەن، قازاقستاننىڭ قازىرگى پرەزيدەنتى – كاسىبي ديپلومات، سول سەبەپتى ديپلوماتيا سالاسى ءوز دەڭگەيىندە دامىپ كەلەدى، ويتكەنى ونى تىكەلەي جۇزەگە اسىرۋشى، تومەنگى جاقتان كەلەتىن كەز كەلگەن ءدۇدامال ۇسىنىستاردى تۇزەپ، جاحاندانۋ مەن ۇلتتىق مۇددە قاراما-قايشىلىققا كەپ قالسا، ءتيىستى شەشىم قابىلدايتىن دا سول پرەزيدەنت.

ارينە، كوپۆەكتورلىقتىڭ دا ءوز ەرەكشەلىكتەرى بولادى. قازاقستان دا سولاي.

ماسەلەن، نە دەسەڭىز دە، قانشا جەكە كوزقاراسىڭىز بولسا دا، قىتاي مەن رەسەي سەكىلدى ەكى كورشى الپاۋىتپەن ءتىل تابىسۋعا ءماجبۇرمىز. كەيبىر ۋرا-پاتريوتتار سونى تۇسىنە الماي كەلەدى. ارينە، ءتىل تابىسۋ – مامىلەگە كەلۋ دەگەن ءسوز، الايدا تۇپكىلىكتى ۇلتتىق مۇددەلەردى اياققا باسۋ دەگەن ەمەس بولسا كەرەك.

نە دەسەڭىز دە، بۇگىنگى قازاقستان الۋان-ءتۇرلى، سونىڭ ىشىندە ءبىر-بىرىنە ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلا المايتىن، ءبىر-بىرىمەن جانجالداسىپ، سوعىسىپ جاتقان ەلدەرمەن، ساياسي بلوكتارمەن ءدام-تۇزى جاراسقان. توقاەۆ سي تسزينپينمەن دە، ترامپپەن دە، ۋرسۋلا فون دەر لياينمەن دە، ەردوعانمەن دە، زەلەنسكيمەن دە، پۋتينمەن دە جاقسى. وسىنىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت ەمەس پە؟

ەندىگى جەردە، اشىق ايتاتىن ءبىر تۇيتكىل بار.

جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداندى. ەلدىڭ بولاشاعىن انىقتايتىن جاڭا ترەندتەر تورگە وزدى.

الايدا، پرەزيدەنت و باستا جاريالاعان «ەستيتىن مەملەكەت»، «ءارالۋان پىكىر – ءبىرتۇتاس ۇلت» قاعيداتتارى تولىققاندى، تولىقماندى جۇزەگە اسىپ جاتىر ما؟

جانە دە ادىلەتتى قازاقستان تۇسىندا، ماسەلەن، سوت جۇيەسى شىن مانىندە ادىلەتتى بولا قالدى ما؟!

سىرتقى ساياساتتىڭ اسا ماڭىزدى ءبىر سالاسى – قازاقستان ەكونوميكاسىنا شەتەل ينۆەستيتسياسىن تارتۋ ەكەنى بارشاعا ايان.

ءوزىم كەزدەسىپ، پىكىر الىسىپ جۇرگەن شەتەل ديپلوماتتارى مەن بيزنەسمەندەرى اڭگىمە بارىسىندا قوياتىن ءۇش باستى سۇراعى بار. ولار: «قازاقستاننىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭى تۇراقتى بولا ما، قاڭتار سەكىلدى تراگەديالار قايتالانباي ما؟ ءبىز ينۆەستيتسيا سالىپ، ەرتەڭگى كۇنى ءبىر شەنەۋنىكتەرمەن كەلىسپەي قالساق، اشىق تا ادىلەتتى سوتتا ءوز قۇقىمىزدى قورعاي الا الامىز با؟ جانە دە ەلدە دەموكراتيا، ءسوز بوستاندىعى بار ما؟» دەگەن بيلىكتەگى كەيبىرەۋگە اسا جاعا قويمايتىن ساۋالدار قويادى.

ءيا، ەلگە شەتەل ينۆەستيتسياسى كەرەك-اق. پرەزيدەنتتىڭ دە الىس-جاقىن ەلدەرگە ساپار شەگىپ، سول جاقتان ەل ەكونوميكاسىنا قارجى تارتۋ جولىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنى بار. الايدا ءبارى تەك ساۋدا-ساتتىق، ءوزارا پايدا كريتەريلەرىمەن شەكتەلمەيدى، ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقپەن قاتار جوعارىدا كەلتىرىلگەن ساۋالداردا اتالعان دەموكراتيالىق ۇردىستەر، قوعامنىڭ اشىقتىعى، ينۆەستور قۇقىنىڭ وركەنيەتتى تۇردە قورگالۋى دا وتە-موتە ماڭىزدى.

ول ءۇشىن تولىققاندى، تولىقماندى دەموكراتيا كەرەك. دەموكراتيا سەكىلدى كەڭ دە تەرەڭ دە قۇبىلىس ءبىر پارتيانىڭ ىشىندەگى ىردۋ-دىردۋدى جاپاتارماعاي تالقىلاۋ ەمەس، ول، پارلامەنتتىك سايلاۋدى ايتساق، پارتيالار تۇعىرنامالارى مەن ۇستانىمدارىنىڭ وركەنيەتتى باسەكەسى. وكىنىشكە وراي، بىزدە ول ءۇردىس ءالى دە قالىپتاسا قويماعان.

سىرتقى ساياساتتى تۇزەپ العان سياقتىمىز.

ەندى ىشكى ساياساتتى دا شەتەل ينۆەستورلارىنان ۇيات بولمايتىنداي، دەموكراتيا تالاپتارىنا، پرەزيدەنتتىڭ جوعارىدا ايتقان قاعيلداتتارىنا ساي رەتتەپ الساق، نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.

ءامىرجان قوسان

Abai.kz