بالانىڭ باقىتى ءبىز ويلاعان ولشەمدەردەن الدەقايدا نازىك ءارى تەرەڭ. بالاعا الىپ بەرگەن قىمبات كيىم ەسكىرەدى. سىيلاعان ويىنشىق ءبىر كۇنى قىزىقسىز بولىپ قالادى. ءدامدى تاعامنىڭ ءدامى ۇمىتىلادى. ءتىپتى ءبىز جاساعان كەيبىر ۇلكەن مۇمكىندىكتەردىڭ ءوزى ۋاقىت وتە كەلە قالىپتى جاعداي رەتىندە قابىلدانۋى مۇمكىن. ويتكەنى ماتەريالدىق يگىلىكتەردىڭ اسەرى – ۋاقىتشا قۋانىش سىيلاۋمەن تەڭ.

ال بالامەن بىرگە وتكىزگەن ۋاقىتتىڭ اسەرى باسقا. ماڭگى ەستە قالاتىن باقىتتى ساتتەردى ەشنارسەمەن ايىرباستاي المايسىڭ. اكەنىڭ بالاسىن ءۇنسىز تىڭداعان ءبىر كەشى، بىرگە جۇرگەن قىسقا جولى، اسىقپاي ايتقان اقىلى، بالاسىنىڭ كۇلكىسىنە ورتاقتاسقان ءساتى ونىڭ جادىندا ءومىر بويى قالۋى مۇمكىن. ءبىز ءۇشىن ادەتتەگى ءبىر كۇن بولعان ءسات بالانىڭ ساناسىندا تۇتاس ءبىر باقىتتى بالالىق شاقتىڭ بەينەسىنە اينالادى. بۇدان بالاعا كوپ نارسە بەرۋ مەن وعان ءوز ءومىرىڭدى ارناۋ ەكى بولەك ۇعىم ەكەنىن تۇسىنەسىڭ.

كەيدە ءبىز بالالارىمىزدىڭ بولاشاعىن جاساپ ءجۇرمىن دەپ، ولاردىڭ بۇگىنىن وتكىزىپ الامىز. «سەن ءۇشىن جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىن» دەپ اقتالامىز. «سەن ەشكىمنەن كەم بولماسىن دەپ تىرىسىپ ءجۇرمىن» دەيمىز. نيەتىمىز دۇرىس. الايدا بالاعا ءبىزدىڭ ەڭبەگىمىزدىڭ ناتيجەسىنەن بۇرىن كەيدە جانىندا بولعانىمىز ماڭىزدى. ويتكەنى بالا اكەسىنىڭ قانشا اقشا تاپقانىن ەمەس، وزىنە قالاي قاراعانىن ەستە ساقتايدى. قانشا كيىم اپەرگەنىن ەمەس، كوڭىلى تۇسكەندە كىمنىڭ جۇباتقانىن ۇمىتپايدى. قانداي ۇيدە تۇرعانىنان بۇرىن، سول ۇيدە ءوزىن قانشالىقتى قاۋىپسىز، قادىرلى ءارى سۇيىكتى سەزىنگەنىن جۇرەگىنە ساقتايدى.

بالانىڭ جان دۇنيەسىنە ءۇڭىلۋ – ونىڭ بارلىق تىلەگىن ورىنداۋ دەگەن ءسوز ەمەس. ونىڭ ويىن تىڭداۋ، سەزىمىن جوققا شىعارماۋ، ارمانىن كۇلكى ەتپەۋ ماڭىزدى ءىس. قاتەلەسكەن كەزىندە تەك كىنالاماي، سول قاتەلىكتىڭ سەبەبىن تۇسىنۋگە تىرىسۋ، ونىڭ بويىنداعى وزىمىزگە ۇقسامايتىن قاسيەتتەردى دە قابىلداي ءبىلۋ – دانالىقتىڭ بەلگىسى.

ءبىز كەيدە بالامىزدى ءوزىمىز قالاعان ادامعا اينالدىرعىمىز كەلەدى. ال شىن مانىندە اكەنىڭ ۇلكەن مىندەتىنىڭ ءبىرى بالاسىنىڭ كىم بولعىسى كەلەتىنىن تانۋىنا كومەكتەسۋ ەمەس پە؟ بالا ءبىزدىڭ جۇزەگە اسپاي قالعان ارمانىمىزدىڭ جالعاسى ەمەس. ول ءوز تاعدىرى، ءوز مىنەزى، ءوز قابىلەتى، ءوز جولى بار جەكە الەم. سول الەمنىڭ ەسىگىن كۇشپەن اشۋعا بولمايدى. وعان سەنىممەن عانا كىرۋگە بولادى. بالاعا ساپالى كوڭىل ءبولۋ ءبىر بولمەدە بىرگە وتىرۋ دەگەندى بىلدىرمەسە كەرەك. بالاعا ساپالى ۋاقىت ءبولۋ دەگەندى سول ساتتە وعان تولىق ءوزىڭدى ارناۋ دەپ ۇعامىز. ايتقانىن عانا ەمەس، ايتا الماي جۇرگەنىن اڭعارۋ دەپ تۇسىنەمىز.

ءبىز بالالارىمىزعا دۇنيە قالدىرۋدى كوپ ويلايمىز. بىراق ولاردىڭ جۇرەگىندە قانداي ەستەلىك قالدىراتىنىمىزدى از ويلايتىن سياقتىمىز. ال تۇپتەپ كەلگەندە، بالانىڭ ەسىندە اكەسىنىڭ بەرگەن دۇنيەسى ەمەس، ونىڭ جانىندا ءوزىن قانداي ادام سەزىنگەنى قالادى. سوندىقتان بالاعا بەرەر ەڭ قىمبات سىيىمىز ۋاقىت ءبولۋ، جۇرەگىنە ءۇڭىلۋ بولسا كەرەك. سوزىنە ماحابباتپەن قۇلاق اسقان، شىنايى سىرلاسۋمەن وتكەن ۋاقىت قانا ءوز ناتيجەسىن بەرەدى. ويتكەنى بالالىق شاقتىڭ باقىتى ۇلكەن وقيعالاردان قۇرالمايدى. ول اكەنىڭ جانىندا وتىرىپ ايتىلعان اڭگىمەلەردەن، بىرگە كۇلگەن ساتتەردەن، ءۇنسىز تۇسىنىسكەن مەزەتتەردەن قۇرالادى.

بىردە بەلگىلى قوعام قايراتكەرى، «سەنىمەن بولاشاق» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى نۇركەن اسانوۆ اعامەن سۇحباتتاسقان ساتتە اتالعان بىرلەستىكتى قۇرۋ يدەياسى قالاي پايدا بولعانىن سۇرادىق. ونىڭ جاۋابى ءبىزدى تاڭقالدىردى...

«بۇل يدەيا مەكتەپتە وقيتىن قىزىممەن بولعان اڭگىمە بارىسىندا كەلدى. ول ماعان ەرەكشە وي تاستادى. «سەنىمەن بولاشاق» بىرلەستىگىن قۇرۋ – قىزىمنىڭ جۇرەكتى قوزعاپ، وجداندى وياتقان ساتىنەن تۋعان ميسسيا. قىزىما: «اكەڭنىڭ قاي قاسيەتىن جاقسى كورەسىڭ، باعالايسىڭ؟» دەگەن سۇراق قويدىم. ول: «اكە، سەنىڭ مەنىمەن سويلەسكەن، سىرلاسقان، ۋاقىت وتكىزگەن كەزدەرىڭ – مەن ءۇشىن ەڭ باقىتتى ساتتەرىم» دەپ جاۋاپ بەردى. قىزىمنىڭ بۇل ءسوزى ءوزىنىڭ قانشاما قاتارلاستارىنىڭ ىشكى ءۇنىن جەتكىزگەندەي بولدى. سودان مەن وياندىم! ناتيجەسىندە «سەنىمەن بولاشاق» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ نەگىزى قالاندى» دەگەن ەدى نۇركەن اسانوۆ.

وسىنداي ويدىڭ، يدەيانىڭ نەگىزىندە قۇرىلعان «سەنىمەن بولاشاق» بىرلەستىگىنىڭ ماقساتى – قوعامنىڭ بولاشاق ۇرپاق تاربيەسىندەگى ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىندىرۋ، ازاماتتىق سانانى دامىتۋ جانە ەلىمىزدە سانالى اتا-انا مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا ۇلەس قوسۋ. بۇگىندە بىرلەستىكتىڭ 150 مىڭنان استام قاتىسۋشىسى بار. ساناۋلى جىلدار ىشىندە 20 مىڭنان استام يگى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرىپ ۇلگەردى. اتالعان بىرلەستىك اشىلعاننان باستاپ 200-دەن استام اناعا جان جاقتى كومەك كورسەتىلگەن. ايماقتاعى فيليالدارى دا بەلسەندى قىزمەت ەتۋدە. بۇل – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ءارى جەتىستىك.

شىن مانىندە، قازىرگى كەزدە اتا-انا بولۋ ۇعىمىنىڭ مازمۇنى دا، جاۋاپكەرشىلىك اۋقىمى دا ايتارلىقتاي كەڭەيدى. اقپارات اعىنىنىڭ كۇشەيۋى، تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ كۇندەلىكتى ومىرگە تەرەڭ ەنۋى، الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ ىقپالى جانە قۇندىلىقتار اراسىنداعى قايشىلىقتار بالا تاربيەسىنە اسەر ەتۋدە. بۇگىندە بالانى ماتەريالدىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ نەمەسە ساپالى ءبىلىم بەرۋ جەتكىلىكسىز. ونىڭ جان دۇنيەسىن ءتۇسىنۋ، ەموتسيونالدىق قاجەتتىلىگىن سەزىنۋ، اقپاراتتى سارالاي بىلۋىنە كومەكتەسۋ، ومىرلىك باعدارىن قالىپتاستىرۋ اتا-انانىڭ ماڭىزدى مىندەتىنە اينالدى.

وسى تۇرعىدان العاندا، سانالى اتا-انا بالانىڭ ءومىرىن تولىق باقىلاۋشى ەمەس، ونىڭ تۇلعالىق قالىپتاسۋىنا باعىت-باعدار بەرەتىن سەنىمدى سەرىگى. سەنىمدى سەرىگى دەگەننەن شىعادى، جۋىردا ۇلىم قىزىلجارداعى ءبىلىم يننوۆاتسيالىق ليتسەيىنە وقۋعا تۇسكەندە ارادان كوپ كۇن وتپەي وقۋ لاگەرى الدىندا اتا-انالارعا ارنايى جينالىس ءوتتى. وسى ساتتە ليتسەي ديرەكتورى داۋرەن قاليەۆ اعاي مىناداي عيبراتتى وقيعانى اڭگىمەلەپ بەردى. «بالانىڭ ىشكى تىلەگىنە قۇلاق اسقان كەز كەلگەن اتا-انا ۇلكەن قۇرمەتكە لايىق. پاۆلودارداعى ءبىلىم يننوۆاتسيا ليتسەيىندە وقيتىن ءبىر وقۋشى قىز اكەسىنە: «ءسىز ماعان كەرەمەت مۇمكىندىكتەر جاساپ بەرىپ كەلەسىز. ول ءۇشىن سىزگە ۇلكەن راقمەت ايتامىن. بىراق سىزگە ءوتىنىشىم: ءبىزدىڭ ليتسەيدەگى اتا-انالارعا ارنالعان ءىس-شارالاردان قالماڭىزشى. سپورتتىق جارىستارعا بىرگە قاتىسىپ، سىزبەن بىرگە ۋاقىت وتكىزىپ، وزگە وقۋشىلار سەكىلدى ءوزىمدى باقىتتى سەزىنەيىنشى» دەيدى. قىزىنىڭ بۇل سوزىنە جۇرەگى ەلجىرەپ كەتكەن اكەسى وسىدان كەيىن استاناداعى جۇمىس كەستەسىنىڭ تىعىزدىعىنا ءارى ماڭىزدىلىعىنا قاراماستان اتا-انالارعا ارنالعان ءىس-شارالارعا بەلسەندى قاتىساتىن بولدى. ول – «سەنىمەن بولاشاق» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى نۇركەن اسانوۆ ەسىمدى اعامىز» دەدى ديرەكتور. راسىندا وتباسىنا ۇلگى بولعان كەز كەلگەن تۇلعا قوعامعا دا ۇلگى بولارى حاق. ونىڭ ءسوزى دە ءوتىمدى، ءىسى دە ءوتىمدى. سول ءۇشىن دە «سەنىمەن بولاشاق» بىرلەستىگىنە سەنىم ارتىپ، يگى باستامالارىن قولداۋشىلار سانى كۇن سايىن ارتىپ كەلەدى. سولاردىڭ قاتارىندا بولعانىمىزعا ءبىز دە قۋانىشتىمىز. بۇل بىزگە ۇلكەن مارتەبە سىيلاۋمەن قاتار ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى.

قازاق قوعامىندا بالا تاربيەسى ەشقاشان ءبىر عانا وتباسىنىڭ جەكە ماسەلەسى رەتىندە قاراستىرىلماعان. «بالاڭدى ءوز تاربيەڭمەن تاربيەلەمە، ءوز ۇلتىڭنىڭ تاربيەسىمەن تاربيەلە» دەگەن تاعىلىمدى تۇسىنىكتىڭ استارىندا تۇتاس قوعامدىق جاۋاپكەرشىلىك جاتىر. ۇلكەنگە قۇرمەت، كىشىگە ىزەت، ار-ۇيات، وبال مەن ساۋاپ، امانات پەن جاۋاپكەرشىلىك سەكىلدى ۇعىمدار عاسىرلار بويى ۇلت تاربيەسىنىڭ رۋحاني وزەگىنە اينالدى. الايدا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ وتكەندى سول قالپىندا قايتالاۋ دەگەن ءسوز ەمەس. «سەنىمەن بولاشاق» بىرلەستىگىنىڭ جۇمىس باعىتتارىنىڭ ەرەكشەلىگى – اتا-بابادان جەتكەن تاربيەلىك تاجىريبەنى بۇگىنگى عىلىمنىڭ، پسيحولوگيا مەن پەداگوگيكانىڭ جەتىستىكتەرىمەن ساباقتاستىرا بىلۋىندە، ءداستۇر مەن زاماناۋي ءبىلىمدى ءبىر-بىرىنە قارسى قويماي، كەرىسىنشە، بالانىڭ ۇيلەسىمدى دامۋىنا قىزمەت ەتۋىندە.

جاۋاپتى ءارى سانالى قوعام ەڭ الدىمەن اتا-انالاردىڭ كوزقاراسى مەن تانىمىن جاڭعىرتۋدان باستالادى. مۇنداي مىندەتتى ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان بىرلەستىك ابىرويمەن اتقارىپ كەلەدى. بالا تاربيەسىنە قاتىستى كوپتەگەن ماسەلە نيەتتىڭ جوقتىعىنان ەمەس، قاجەتتى ءبىلىم مەن دۇرىس ءتاسىلدىڭ جەتىسپەۋىنەن تۋىندايدى. اتا-انا بالاسىن جاقسى كورۋى مۇمكىن، الايدا سول سۇيىسپەنشىلىكتى دۇرىس قارىم-قاتىناس ارقىلى جەتكىزە الماۋى ىقتيمال. كەيدە شامادان تىس باقىلاۋدى قامقورلىق، بالانىڭ پىكىرىن ەلەمەۋدى ءتارتىپ، ال ۇنەمى تالاپ قويۋدى تاربيە دەپ قابىلدايمىز. سوندىقتان قوعامنىڭ پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق ساۋاتىن ارتتىرۋ – ۋاقىت تالابىنان تۋىنداعان ماڭىزدى مىندەت. وسى ماقساتتا قۇرىلعان «سەنىمەن بولاشاق» بىرلەستىگى اتا-انالاردىڭ ءوزارا قولداۋى مەن سەرىكتەستىگىن نىعايتۋدى ماڭىزدى دەپ سانايدى. ويتكەنى سانالى اتا-انا جالعىز قالىپتاسپايدى. ول تاجىريبە الماساتىن، سۇراقتارىنا جاۋاپ ىزدەيتىن، ماماندارمەن كەڭەسەتىن جانە وزگە اتا-انالاردىڭ تاجىريبەسىنەن ۇيرەنەتىن ورتاعا مۇقتاج. وسىنداي ورتا ىزدەسەڭىز، «سەنىمەن بولاشاق» بىرلەستىگى سىزگە سەنىمدى سەرىكتەس بولادى.

اعابەك قوناربايۇلى، جۋرناليست

Abai.kz