Balanyng baqyty biz oilaghan ólshemderden әldeqayda nәzik әri teren. Balagha alyp bergen qymbat kiyim eskiredi. Syilaghan oiynshyq bir kýni qyzyqsyz bolyp qalady. Dәmdi taghamnyng dәmi úmytylady. Tipti biz jasaghan keybir ýlken mýmkindikterding ózi uaqyt óte kele qalypty jaghday retinde qabyldanuy mýmkin. Óitkeni materialdyq iygilikterding әseri – uaqytsha quanysh syilaumen ten.

Al balamen birge ótkizgen uaqyttyng әseri basqa. Mәngi este qalatyn baqytty sәtterdi eshnәrsemen aiyrbastay almaysyn. Ákening balasyn ýnsiz tyndaghan bir keshi, birge jýrgen qysqa joly, asyqpay aitqan aqyly, balasynyng kýlkisine ortaqtasqan sәti onyng jadynda ómir boyy qaluy mýmkin. Biz ýshin әdettegi bir kýn bolghan sәt balanyng sanasynda tútas bir baqytty balalyq shaqtyng beynesine ainalady. Búdan balagha kóp nәrse beru men oghan óz ómirindi arnau eki bólek úghym ekenin týsinesin.

Keyde biz balalarymyzdyng bolashaghyn jasap jýrmin dep, olardyng býginin ótkizip alamyz. «Sen ýshin júmys istep jýrmin» dep aqtalamyz. «Sen eshkimnen kem bolmasyn dep tyrysyp jýrmin» deymiz. Niyetimiz dúrys. Alayda balagha bizding enbegimizding nәtiyjesinen búryn keyde janynda bolghanymyz manyzdy. Óitkeni bala әkesining qansha aqsha tapqanyn emes, ózine qalay qaraghanyn este saqtaydy. Qansha kiyim әpergenin emes, kónili týskende kimning júbatqanyn úmytpaydy. Qanday ýide túrghanynan búryn, sol ýide ózin qanshalyqty qauipsiz, qadirli әri sýiikti sezingenin jýregine saqtaydy.

Balanyng jan dýniyesine ýnilu – onyng barlyq tilegin oryndau degen sóz emes. Onyng oiyn tyndau, sezimin joqqa shygharmau, armanyn kýlki etpeu manyzdy is. Qatelesken kezinde tek kinәlamay, sol qatelikting sebebin týsinuge tyrysu, onyng boyyndaghy ózimizge úqsamaytyn qasiyetterdi de qabylday bilu – danalyqtyng belgisi.

Biz keyde balamyzdy ózimiz qalaghan adamgha ainaldyrghymyz keledi. Al shyn mәninde әkening ýlken mindetining biri balasynyng kim bolghysy keletinin tanuyna kómektesu emes pe? Bala bizding jýzege aspay qalghan armanymyzdyng jalghasy emes. Ol óz taghdyry, óz minezi, óz qabileti, óz joly bar jeke әlem. Sol әlemning esigin kýshpen ashugha bolmaydy. Oghan senimmen ghana kiruge bolady. Balagha sapaly kónil bólu bir bólmede birge otyru degendi bildirmese kerek. Balagha sapaly uaqyt bólu degendi sol sәtte oghan tolyq ózindi arnau dep úghamyz. Aytqanyn ghana emes, aita almay jýrgenin angharu dep týsinemiz.

Biz balalarymyzgha dýnie qaldyrudy kóp oilaymyz. Biraq olardyng jýreginde qanday estelik qaldyratynymyzdy az oilaytyn siyaqtymyz. Al týptep kelgende, balanyng esinde әkesining bergen dýniyesi emes, onyng janynda ózin qanday adam sezingeni qalady. Sondyqtan balagha berer eng qymbat syiymyz uaqyt bólu, jýregine ýnilu bolsa kerek. Sózine mahabbatpen qúlaq asqan, shynayy syrlasumen ótken uaqyt qana óz nәtiyjesin beredi. Óitkeni balalyq shaqtyng baqyty ýlken oqighalardan qúralmaydy. Ol әkening janynda otyryp aitylghan әngimelerden, birge kýlgen sәtterden, ýnsiz týsinisken mezetterden qúralady.

Birde belgili qogham qayratkeri, «Senimen bolashaq» respublikalyq qoghamdyq birlestigining negizin qalaushy Núrken Asanov aghamen súhbattasqan sәtte atalghan birlestikti qúru iydeyasy qalay payda bolghanyn súradyq. Onyng jauaby bizdi tanqaldyrdy...

«Búl iydeya mektepte oqityn qyzymmen bolghan әngime barysynda keldi. Ol maghan erekshe oy tastady. «Senimen bolashaq» birlestigin qúru – qyzymnyng jýrekti qozghap, ojdandy oyatqan sәtinen tughan missiya. Qyzyma: «Ákenning qay qasiyetin jaqsy kóresin, baghalaysyn?» degen súraq qoydym. Ol: «Áke, sening menimen sóilesken, syrlasqan, uaqyt ótkizgen kezdering – men ýshin eng baqytty sәtterim» dep jauap berdi. Qyzymnyng búl sózi ózining qanshama qatarlastarynyng ishki ýnin jetkizgendey boldy. Sodan men oyandym! Nәtiyjesinde «Senimen bolashaq» respublikalyq qoghamdyq birlestigining negizi qalandy» degen edi Núrken Asanov.

Osynday oidyn, iydeyanyng negizinde qúrylghan «Senimen bolashaq» birlestigining maqsaty – qoghamnyng bolashaq úrpaq tәrbiyesindegi ortaq jauapkershiligin sezindiru, azamattyq sanany damytu jәne elimizde sanaly ata-ana mәdeniyetin qalyptastyrugha ýles qosu. Býginde birlestikting 150 mynnan astam qatysushysy bar. Sanauly jyldar ishinde 20 mynnan astam iygi is-sharalardy jýzege asyryp ýlgerdi. Atalghan birlestik ashylghannan bastap 200-den astam anagha jan jaqty kómek kórsetilgen. Aymaqtaghy filialdary da belsendi qyzmet etude. Búl – ýlken jauapkershilik әri jetistik.

Shyn mәninde, qazirgi kezde ata-ana bolu úghymynyng mazmúny da, jauapkershilik auqymy da aitarlyqtay keneydi. Aqparat aghynynyng kýshengi, sifrlyq tehnologiyalardyng kýndelikti ómirge tereng enui, әleumettik jelilerding yqpaly jәne qúndylyqtar arasyndaghy qayshylyqtar bala tәrbiyesine әser etude. Býginde balany materialdyq túrghydan qamtamasyz etu nemese sapaly bilim beru jetkiliksiz. Onyng jan dýniyesin týsinu, emosionaldyq qajettiligin sezinu, aqparatty saralay biluine kómektesu, ómirlik baghdaryn qalyptastyru ata-ananyng manyzdy mindetine ainaldy.

Osy túrghydan alghanda, sanaly ata-ana balanyng ómirin tolyq baqylaushy emes, onyng túlghalyq qalyptasuyna baghyt-baghdar beretin senimdi serigi. Senimdi serigi degennen shyghady, juyrda úlym Qyzyljardaghy Bilim innovasiyalyq liyseyine oqugha týskende aradan kóp kýn ótpey oqu lageri aldynda ata-analargha arnayy jinalys ótti. Osy sәtte liysey diyrektory Dәuren Qaliyev aghay mynaday ghibratty oqighany әngimelep berdi. «Balanyng ishki tilegine qúlaq asqan kez kelgen ata-ana ýlken qúrmetke layyq. Pavlodardaghy Bilim innovasiya liyseyinde oqityn bir oqushy qyz әkesine: «Siz maghan keremet mýmkindikter jasap berip kelesiz. Ol ýshin sizge ýlken raqmet aitamyn. Biraq sizge ótinishim: bizding liyseydegi ata-analargha arnalghan is-sharalardan qalmanyzshy. Sporttyq jarystargha birge qatysyp, sizben birge uaqyt ótkizip, ózge oqushylar sekildi ózimdi baqytty sezineyinshi» deydi. Qyzynyng búl sózine jýregi eljirep ketken әkesi osydan keyin Astanadaghy júmys kestesining tyghyzdyghyna әri manyzdylyghyna qaramastan ata-analargha arnalghan is-sharalargha belsendi qatysatyn boldy. Ol – «Senimen bolashaq» respublikalyq qoghamdyq birlestigining negizin qalaushy Núrken Asanov esimdi aghamyz» dedi diyrektor. Rasynda otbasyna ýlgi bolghan kez kelgen túlgha qoghamgha da ýlgi bolary haq. Onyng sózi de ótimdi, isi de ótimdi. Sol ýshin de «Senimen bolashaq» birlestigine senim artyp, iygi bastamalaryn qoldaushylar sany kýn sayyn artyp keledi. Solardyng qatarynda bolghanymyzgha biz de quanyshtymyz. Búl bizge ýlken mәrtebe syilaumen qatar ýlken jauapkershilik jýkteydi.

Qazaq qoghamynda bala tәrbiyesi eshqashan bir ghana otbasynyng jeke mәselesi retinde qarastyrylmaghan. «Balandy óz tәrbiyenmen tәrbiyeleme, óz últynnyng tәrbiyesimen tәrbiyele» degen taghylymdy týsinikting astarynda tútas qoghamdyq jauapkershilik jatyr. Ýlkenge qúrmet, kishige izet, ar-úyat, obal men sauap, amanat pen jauapkershilik sekildi úghymdar ghasyrlar boyy últ tәrbiyesining ruhany ózegine ainaldy. Alayda últtyq qúndylyqtardy saqtau ótkendi sol qalpynda qaytalau degen sóz emes. «Senimen bolashaq» birlestigining júmys baghyttarynyng ereksheligi – ata-babadan jetken tәrbiyelik tәjiriybeni býgingi ghylymnyn, psihologiya men pedagogikanyng jetistikterimen sabaqtastyra biluinde, dәstýr men zamanauy bilimdi bir-birine qarsy qoymay, kerisinshe, balanyng ýilesimdi damuyna qyzmet etuinde.

Jauapty әri sanaly qogham eng aldymen ata-analardyng kózqarasy men tanymyn janghyrtudan bastalady. Múnday mindetti biz sóz etip otyrghan birlestik abyroymen atqaryp keledi. Bala tәrbiyesine qatysty kóptegen mәsele niyetting joqtyghynan emes, qajetti bilim men dúrys tәsilding jetispeuinen tuyndaydy. Ata-ana balasyn jaqsy kórui mýmkin, alayda sol sýiispenshilikti dúrys qarym-qatynas arqyly jetkize almauy yqtimal. Keyde shamadan tys baqylaudy qamqorlyq, balanyng pikirin elemeudi tәrtip, al ýnemi talap qongdy tәrbie dep qabyldaymyz. Sondyqtan qoghamnyng psihologiyalyq-pedagogikalyq sauatyn arttyru – uaqyt talabynan tuyndaghan manyzdy mindet. Osy maqsatta qúrylghan «Senimen bolashaq» birlestigi ata-analardyng ózara qoldauy men seriktestigin nyghaytudy manyzdy dep sanaydy. Óitkeni sanaly ata-ana jalghyz qalyptaspaydy. Ol tәjiriybe almasatyn, súraqtaryna jauap izdeytin, mamandarmen kenesetin jәne ózge ata-analardyng tәjiriybesinen ýirenetin ortagha múqtaj. Osynday orta izdeseniz, «Senimen bolashaq» birlestigi sizge senimdi seriktes bolady.

Aghabek Qonarbayúly, jurnalist

Abai.kz