اقش فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ (فرج) شەشىمدەرى ءداستۇرلى تۇردە الەمدىك قارجى نارىقتارىنداعى باستى وقيعالاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. امەريكالىق رەتتەۋشى تەك اقش-تىڭ ىشكى اقشا-نەسيە ساياساتىن ايقىندايتىنىنا قاراماستان، ونىڭ شەشىمدەرىنىڭ ىقپالى ەل شەكاراسىنان الدەقايدا اسىپ تۇسەدى. قازاقستان ءۇشىن دە فرج ساياساتى ماڭىزدى، ويتكەنى ول دوللار باعامىنا، شيكىزات تاۋارلارىنىڭ باعاسىنا، ينۆەستيتسيالىق اعىندارعا جانە سىرتقى قارجىلاندىرۋ قۇنىنا اسەر ەتەدى.

2026 جىلعى ماۋسىمدا فرج بازالىق پايىزدىق مولشەرلەمەنى 3,5–3,75% دەڭگەيىندە ساقتاپ، الداعى شەشىمدەر ينفلياتسيا مەن ەكونوميكانىڭ جاي-كۇيىنە قاتىستى جاڭا دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ قابىلداناتىنىن راستادى. قازىرگى تاڭدا نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ نازارى امەريكالىق رەتتەۋشىنىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەلەردىڭ الداعى باعىتىنا قاتىستى بەرەتىن سيگنالدارىندا بولىپ وتىر، سەبەبى ءدال سول ينۆەستورلاردىڭ كۇتۋلەرى كوپ جاعدايدا نارىقتارعا قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ وزىنەن كەم اسەر ەتپەيدى.

فرج ساياساتى قازاقستانعا قالاي اسەر ەتەدى

قازاقستان ەكونوميكاسى نەگىزىنەن ىشكى فاكتورلاردىڭ ىقپالىمەن دامىعانىمەن، الەمدىك قارجى ۇدەرىستەرىنەن تولىقتاي وقشاۋلانۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان فرج شەشىمدەرى ەلىمىزگە بىردەن بىرنەشە باعىت بويىنشا اسەر ەتەدى. فرج ساياساتىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاعا ىقپالىن جاناما اسەر دەپ اتاۋعا بولادى، سەبەبى فرج ساياساتى ەڭ الدىمەن DXY دوللار يندەكسىنە اسەر ەتەدى، ال ول ءوز كەزەگىندە ۆاليۋتا جۇپتارىنىڭ، سونىڭ ىشىندە USD/KZT باعامىنىڭ وزگەرۋىنە ىقپال ەتەدى.

تەڭگە باعامى 

اقش-تا پايىزدىق مولشەرلەمەلەر جوعارى دەڭگەيدە ساقتالعان كەزدە، امەريكالىق مەملەكەتتىك وبليگاتسيالار تاۋەكەل دەڭگەيى تومەن ءارى كىرىستىلىگى سالىستىرمالى تۇردە جوعارى بولعاندىقتان ينۆەستورلار ءۇشىن اناعۇرلىم تارتىمدى بولا تۇسەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە حالىقارالىق كاپيتالدىڭ ءبىر بولىگى دوللارلىق اكتيۆتەرگە باعىتتالىپ، دوللارعا دەگەن سۇرانىس ارتادى، بۇل ءوز كەزەگىندە دامۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتالارىنا قوسىمشا قىسىم ءتۇسىرۋى مۇمكىن.

قازاقستان ءۇشىن بۇل، وزگە جاعدايلار تەڭ دارەجەدە بولعاندا، دوللاردىڭ نىعايۋى تەڭگە باعامىنىڭ سەرپىنىنە دە اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن بىلدىرەدى. فرج ساياساتىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنا ىقپالىنىڭ ايقىن مىسالى رەتىندە 2015 جىلدى اتاۋعا بولادى، سول جىلى فرج 10 جىلدا العاش رەت بازالىق پايىزدىق مولشەرلەمەنى 0,25%-دان 0,5%-عا دەيىن كوتەردى. بۇل شەشىم ەركىن باعامعا كوشۋمەن جانە مۇناي قۇنىنىڭ تومەندەۋىمەن قاتار كەلىپ، ناتيجەسىندە تەڭگەنىڭ ءبىر دوللار ءۇشىن 185 تەڭگەدەن 300 تەڭگەدەن استام دەڭگەيگە دەيىن السىرەۋىنە اكەلدى. 2022 جىلى فرج پايىزدىق مولشەرلەمەنى قىسقا مەرزىم ىشىندە 0,25%-دان 4,5%-عا دەيىن كوتەرىپ، بۇل دا تەڭگەگە قىسىم جاساپ، ونىڭ السىرەۋىنە اسەر ەتتى، الايدا مۇناي باعاسىنىڭ جوعارى بولۋى ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىن تۇراقتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇل رەتتە فرج ىقپالى جالعىز فاكتور بولىپ تابىلمايدى. ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنا سونداي-اق ەكسپورتتىق ءتۇسىم كولەمى، ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن ترانسفەرتتەر، تولەم تەڭگەرىمىنىڭ جاعدايى جانە قازاقستان ۇلتتىق بانكىنىڭ ساياساتى دا ەلەۋلى ىقپال ەتەدى.

نەلىكتەن قازاقستان ءۇشىن شەشىمدەر عانا ەمەس، نارىقتىق كۇتۋلەر دە ماڭىزدى

ءىس جۇزىندە قارجى نارىقتارى كوبىنە فرج قابىلداعان شەشىمنىڭ وزىنە ەمەس، رەتتەۋشىنىڭ الداعى قادامدارىنا قاتىستى قالىپتاسقان كۇتۋلەرگە كوبىرەك نازار اۋدارادى. ەگەر ينۆەستورلار پايىزدىق مولشەرلەمەلەردىڭ الداعى ۋاقىتتا تومەندەيتىنىن كۇتسە، بۇل ادەتتە دامۋشى ەلدەردىڭ اكتسيالارىنا، شيكىزات تاۋارلارىنا جانە اكتيۆتەرىنە دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرادى. ال ەگەر نارىق قاتاڭ اقشا-نەسيە ساياساتى ساقتالادى دەپ كۇتسە، دوللارعا جانە امەريكالىق وبليگاتسيالارعا دەگەن سۇرانىس، ادەتتە، جوعارى دەڭگەيدە قالادى.

ءدال سوندىقتان دا فرج وتىرىستارىنىڭ حاتتامالارىنىڭ جاريالانۋى، رەتتەۋشى وكىلدەرىنىڭ مالىمدەمەلەرى جانە اقش-تاعى ينفلياتسياعا قاتىستى جاڭا دەرەكتەر تۇراقتى تۇردە الەمدىك قارجى نارىقتارىنداعى قوزعالىستىڭ درايۆەرلەرىنە اينالىپ وتىرادى.

قورىتىندى: فرج-نىڭ مونەتارلىق ساياساتقا قاتىستى شەشىمدەرى تەڭگە باعامىن ايقىندايتىن نەگىزگى فاكتور بولىپ سانالمايدى، دەگەنمەن فرج-نىڭ نەگىزگى پايىزدىق مولشەرلەمەسىنىڭ تەڭگە باعامىنا، سايكەسىنشە، يمپورتقا تاۋەلدى قازاقستان ەكونوميكاسىنا جاناما ىقپال ەتەتىنىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. سەبەبى يمپورتتالاتىن تاۋارلار ءۇشىن ەسەپ ايىرىسۋ امەريكالىق ۆاليۋتامەن جۇرگىزىلەدى. اقش فرج شەشىمدەرى ينۆەستورلار ءۇشىن دە ماڭىزدى، ويتكەنى نارىقتاعى جاعداي كوبىنە ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرگە، سونىڭ ىشىندە فرج وتىرىستارىنىڭ حاتتامالارىنا بايلانىستى قالىپتاسادى جانە مۇنداي دەرەكتەر الەمدىك قارجى نارىقتارىنا جاناما عانا ەمەس، تىكەلەي دە ىقپال ەتۋى مۇمكىن ەكەنى ايقىن.

داۋرەن جاڭگىر،

AMarkets كومپانياسىنىڭ تالداۋشىسى

Abai.kz