قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى جۇرگىزگەن قوعامدىق-ساياسي جاعدايدىڭ نەگىزگى ينديكاتورلارى بويىنشا II توقسانداعى الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋ دەرەكتەرى بويىنشا (قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن 2 400 رەسپوندەنت), ازاماتتاردىڭ «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى حاباردار بولۋ دەڭگەيى 87,3% قۇرايدى.   

پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتتىڭ باستى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن بۇل قاعيداتتىڭ حالىق ءۇشىن جوعارى مانگە يە بولۋى ازاماتتاردىڭ ادىلدىك، جاۋاپكەرشىلىك جانە زاڭدى بۇلجىتپاي ورىنداۋعا نەگىزدەلگەن مەملەكەتتى دامىتۋعا دەگەن سۇرانىسىن ايعاقتايدى.

سونىمەن قاتار، بۇل يدەولوگەما قالا جانە اۋىل تۇرعىندارىنا بىردەي جاقسى تانىس: اۋىلدىق جەرلەردە تۇرعىنداردىڭ 85,1%-ى بۇل قاعيدات تۋرالى بىلەدى. بۇل مەملەكەتتىك ساياسات ءىرى قالالار شەڭبەرىنەن اسپايدى دەگەن ستەرەوتيپتى جوققا شىعارادى.

زەرتتەۋ ناتيجەلەرى اتالعان كونستيتۋتسيالىق قاعيداتتىڭ قوعامدىق سۇرانىسقا تولىق سايكەس كەلەتىنىن كورسەتەدى. ءار ءتۇرلى جاستاعى ازاماتتار زاڭ مەن ءتارتىپتى ساقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن بىردەي جوعارى باعالايدى، ياعني، زاڭدىلىقتى ەل دامۋىنىڭ نەگىزگى شارتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە تانيتىن تۇراقتى قوعامدىق كونسەنسۋستىڭ قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.

بۇدان بولەك، ازاماتتاردىڭ باسىم بولىگى زاڭ مەن ءتارتىپتى ساقتاۋدى مەملەكەت پەن ازاماتتاردىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى رەتىندە قاراستىرادى. مۇنداي كوزقاراس زاڭدىلىقتى، قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى جانە قۇقىقتىق مادەنيەتتى نىعايتۋدا مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ءوزارا جاۋاپكەرشىلىگىنە نەگىزدەلگەن جاڭا كونستيتۋتسيا قاعيداتتارىنا سايكەس كەلەدى.

الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋ دەرەكتەرى بويىنشا، «ەلدە زاڭ مەن ءتارتىپتى ساقتاۋعا ەڭ الدىمەن كىم جاۋاپتى؟» دەگەن سۇراققا رەسپوندەنتتەردىڭ جاۋاپتارى مىناداي: 43,6%-ىمەملەكەت پەن ازاماتتار جاۋاپكەرشىلىكتى تەڭ دارەجەدە كوتەرەدى دەپ ەسەپتەيدى; 30,6%-ىجاۋاپكەرشىلىك ءاربىر قازاقستاندىققا جۇكتەلەدى دەپ سانايدى.

وسىلايشا، حالىقتىڭ 74,2%-ى زاڭ مەن ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋدى ازاماتتاردىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگى نەمەسە مەملەكەتپەن قاتار كوتەرەتىن جاۋاپكەرشىلىگى دەپ قاراستىرادى.

جاس بويىنشا تالداۋ كورسەتكەندەي، بۇل ۇستانىم بارلىق بۋىن وكىلدەرىنە ءتان. جەكە جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشى جاستار اراسىندا بايقالادى: 18-28 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتاردىڭ 52,8%-ى زاڭ مەن ءتارتىپتىڭ ساقتالۋنا ءبىرىنشى كەزەكتە ءاربىر ازامات جاۋاپ بەرەدى دەپ ەسەپتەيدى.

سونىمەن قاتار، ساۋالناما دەرەكتەرى پرەزيدەنتتىڭ نەگىزگى باستامالارىنا، ماڭىزدى ازاماتتىق ۇستانىمدارعا دەگەن ازاماتتاردىڭ كوزقاراستارىن جانە ينفراقۇرىلىمنىڭ جاعدايىنا دەگەن ريزاشىلىق دەڭگەيىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەردى.

ازاماتتاردىڭ 67,1%-ى پرەزيدەنتتىڭ «تازا قازاقستان» تۇجىرىمداماسىنباسىم باستامالاردىڭ قاتارىندا اتاعان. تازا ەل، تازا نيەت تۋرالى يدەيا ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن كۇشەيتىپ، ماماندىقتاردى بايلانىستىرادى: باستامانى ستۋدەنتتەردىڭ 65,4%-ى، 46-60 جاس ارالىعىنداعى ورتا بۋىن وكىلدەرىنىڭ 68,8%-ى، جەكە ەڭبەك قىزمەتىمەن اينالىساتىنداردىڭ 66,3%-ى جانە جوعارى ءبىلىمى بار رەسپوندەنتتەردىڭ 67,0%-ى  تەڭ دارەجەدە قولدايدى. «تازالىق» تاقىرىبى بيۋدجەتتىك جانە كورپوراتيۆتىك سەكتورلاردىڭ شەكاراسىنان اسىپ، «تازا قازاقستان» يدەيالىق تۇرعىدا  كەڭ اۋديتورياعا وركەن جايدى.

ينفراقۇرىلىم جاعدايىنا ريزالىق دەڭگەيىنىڭ وسە تۇسكەنى بايقالادى، بۇل جەردە جەكەلەگەن نىساندار مەن قىزمەت تۇرلەرى بويىنشا وڭ باعالاۋدىڭ ءوسۋ كورسەتكىشى 78%-عا دەيىن ارتقان. ريزالىقتىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىسانداردىڭ قولجەتىمدىلىگىنە قاتىستى تىركەلدى.

«ينفراقۇرىلىمدىق رەيتينگتىڭ» ەڭ جوعارعى قاتارىندا مەكتەپتەر ورنالاستى: بەس قازاقستاندىقتىڭ تورتەۋى نەمەسە 78,9%-ى ءبىلىم وردالارىنىڭ قولجەتىمدىلىگىنە ريزالىعىن ايتقان. سونىمەن قاتار، مادەنيەت مەكەمەلەرىنىڭ (73,8%), بالاباقشالاردىڭ (73,5%) جانە سپورت كەشەندەرىنىڭ (72,3%) قولجەتىمدىلىگىنە قاتىستى اسا جوعارى ريزالىق دەڭگەيى تىركەلدى. دەمالىس جانە سەرۋەن ورىندارىنىڭ  (73,7%) بولۋى دا جوعارى باعالانادى.

كوررەلياتسيالىق تالداۋ ناتيجەسى بويىنشا، مەملەكەتتىڭ جۇمىسىنا ريزالىق پەن جانە ول تۋرالى حاباردار بولۋدىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشى بالالارى بار وتباسىلاردا، كوپبالالى وتباسىلاردا، 28 جاسقا دەيىنگى جاستار مەن بيۋدجەتتىك ۇيىمدار قىزمەتكەرلەرى اراسىندا تىركەلگەن.  بۇل رەتتە وتباسى نەعۇرلىم ۇلكەن بولسا جانە ادامنىڭ ءوز مەكەنىمەن، جۇمىسىمەن ءارى بالالارىمەن بايلانىسى نەعۇرلىم بەرىك بولسا، مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ قىزمەتىنە بەرىلگەن باعا دا سوعۇرلىم جوعارى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن جاريالانعان تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلىنىڭ ماڭىزدىلىعىن قازاقستاندىقتاردىڭ 66%-ى اتاپ ءوتتى.

بۇل باستاما جاستاردىڭ كوڭىلىنەن شىقتى دەۋگە تولىق نەگىز بار: 18-28 جاس ارالىعىنداعى توپتا ونى 65,2%-ى قولداسا، ەڭ ەكونوميكالىق بەلسەندى 29-45 جاس ارالىعىنداعى توپتا بۇل كورسەتكىش 68,6%-دى قۇرايدى.

بۇعان قوسا، ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 60,7%-ى جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن ەل دامۋىنىڭ نەگىزگى سالالارىنا بەلسەندى ەنگىزۋدى قولدايدى. ال تەحنولوگيالىق جاڭاشىلدىقتار ەڭ الدىمەن ەرتەڭگى جۇمىس ورنى مەن بولاشاعى وسىعان تىكەلەي بايلانىستى ستۋدەنتتەر مەن جاستاردىڭ اراسىندا تەز ءسىڭىپ كەلەدى.

جالپى العاندا، زەرتتەۋ ناتيجەسى قوعامنىڭ ەل دامۋىنىڭ ءبىرتۇتاس ستراتەگياسىن قولدايتىنىن كورسەتەدى. اسىرەسە، حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋعا، تەحنولوگيالىق وركەندەۋگە، مەملەكەتتىك باسقارۋدى جەتىلدىرۋگە، ءبىلىم بەرۋ مەن زاماناۋي ەكولوگيالىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان باستامالار ەل ىشىندە كەڭىنەن قولداۋ تاۋىپ وتىر. بۇل قوعامنىڭ زاماناۋي قۇندىلىقتار مەن ۇزاق مەرزىمدى باسىمدىقتارعا نەگىزدەلگەن ىزگى وزگەرىستەردى كۇتەتىنىن اڭعارتادى.

«قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى دەرەكتەردى وسك-نىڭ 2026 جىلعى 8 شىلدەدەگى №وسك-11-07/1290 جازباشا حابارلاماسىنا سايكەس جاريالايدى.

Abai.kz