ەلىمىزدە الەمدىك دەڭگەيدە مويىندالعان بىلىكتى ءارى كاسىبي جوعارى وقۋ ورىندارى جەتەرلىك. مىنە، سونداي تۇعىرى بيىك، جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى  – شوقان ءۋاليحانوۆ ۋنيۆەرسيتەتى، اباي اتىنداعى قازۇپۋ ۋنيۆەرسيتەتى، ابىلاي حان اتىنداعى قازاق حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتى مەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى دەسەك ەش قاتەلەسپەيمىز.

قازاقتىڭ  ۇلى بيلەۋشىسىنىڭ، اقيىق اقىنىنىڭ، دارىندى عالىمىنىڭ جانە ەلباسىنىڭ ەسىمىن ارقالاعان بۇل ىرگەلى وقۋ ورىندارىنا جىل سايىن الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن شەتەلدىك ستۋدەنتتەر كەلىپ،  باعا جەتپەس قازىنالى ءبىلىم الۋدا.  ماسەلەن، گۋنۆات پاتيل – شوقان ءۋاليحانوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينا فاكۋلتەتىنىڭ; فرانتسيسكا ايتي(Ayitey) نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىلىم بەرۋ كوشباسشىلىعى باعدارلاماسىنىڭ جانە قابدىل ماعجان باۋىرجانۇلى  ابىلاي حان اتىنداعى قازاق حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماڭدايالدى تۇلەگى. قازىرگى تاڭدا ولار ءدال وسى ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقۋلارىن ءارى قاراي ويداعىداي ءساتتى جالعاستىرۋدا. ءبىز فرانتسيسكا ايتي،  گۋنۆانت كحاشەراو پاتيل جانە  پولشادا ءبىلىم الىپ جاتقان قازاقستاندىق ەراسىل ءالىمجان مەن قىتاي ەلىنە بيىل تولىقتاي تەگىن وقۋ گرانتىن ۇتىپ العان قابدىل ماعجان  باۋىرجانۇلى مىرزامەن قازاقستانداعى وقۋ مەن ءومىر جايىندا كەلەلى سۇحبات قۇرعان ەدىك. اسىرەسە، سۇحبات باراسىندا ءبىز گۋنۆانت پاتيل مىرزادان ءۇندىستاندا قاسيەتتى ناۋرىز مەرەكەسىنە ۇقساس مەيرام بارىن بىلدىك. بۇل ءبىز ءۇشىن توسىڭ ءارى تىڭ جاڭالىق بولدى. ەندى سول ماڭىزدى اقپاراتپەن وزدەرىڭىزبەن بارىنشا جىلدام بولىسسەك دەيمىز. الدارىڭىزعا تومەندەگى سۇحباتتى قۋانا-قۋانا ۇسىنامىز.

–  قازاقتىڭ ءبىرتۋار اقىنى قاسىم امانجولوۆ «وزگە ەمەس، ءوزىم ايتامىن ءوز جايىمدا، جۇرەگىم جالىن اتقان ءسوز دايىندا» دەگەندەي، كوپشىلىككە وزدەرىڭىزدى تاعى ءبىر رەت كەڭىرەك تانىستىرىپ وتسەڭىزدەر.

سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى.

گۋنۆانت پاتيل:

–  مەنىڭ نىسپىم گۋنۆانت كحاشەراو پاتيل.  بيىل جيىرما ءتورت جاستى ەڭسەرىپ، جاڭا مۇشەل جاسقا شىقتىم. ءۇندىستان مەملەكەتىنىڭ ەڭ ءىرى يندۋستريالىق ءارى مادەني ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن ماحاراشترا شتاتىنىڭ اسەم دە كورىكتى كولحاپۋر قالاسىنانمىن. نەگىزىندە مەنىڭ تۋىلعان اۋىلىم – ايتۆادە حۋرد. بۇل  – ۆارانا وزەنىنىڭ بويىندا ورنالاسقان،  اينالاسى جاسىل جەلەككە تولى، تۇمسا تابيعاتى كوزتارتارلىق ەرەكشە ادەمى اۋىل. بالالىق شاعىمنىڭ باسىم كوپشىلىگى كولحاپۋر قالاسىندا ءوتتى. بەسىنشى سىنىپتان باستاپ ساپالى ءبىلىم الۋ ءۇشىن ماحاراشترا شتاتىنىڭ ءارتۇرلى شاھارلارىندا: كولحاپۋر، سانگلي جانە لاتۋر قالالارىنىڭ جاتاقحانالارىندا تۇرىپ، بارىمدى سالىپ وقىدىم. كولحاپۋر  قالاسىندا بۇگىندە 2001 جيناق بويىنشا 400-دەن اسا تۇرعىن تۇرادى. قالا ءوزىنىڭ مادەني ورتالىقتارىمەن كوپشىلىككە تانىمال. اتاپ ايتقاندا، پانحالا قامالى، دجيوتيبا عيباداتحاناسى، جاسىرىن سارقىرامالار، ماحالاكشمي عيباداتحاناسى جانە تاعى دا باسقا كوپتەگەن تاريحي ءارى كورىكتى جەرلەر بار. بۇل تاريحي ورىندارعا مىندەتتى تۇردە ءوز كوزدەرىڭىزبەن كورۋگە كەڭەس بەرەر ەدىم.

قازاقستاندا ءبىلىم الۋ مەن ءۇشىن ومىرىمدەگى ەڭ ماڭىزدى شەشىمدەردىڭ ءبىرى بولدى. اسىرەسە، كاسىبي بىلىكتى دارىگەر بولۋ ماقساتىندا شەتەلدىك ءبىلىم ماعان تەڭدەسىز تاجىريبە مەن تاپتىرماس مۇمكىندىك سىيلادى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىن. شوقان ءۋاليحانوۆ ۋنيۆەرسيتەتىن تاڭداعانىما ەش وكىنبەيمىن. ءۋاليحانوۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەنىڭ اسقاق ارمانىمدى جۇزەگە اسىرۋداعى العاشقى باسپالداق پەن ومىرلىك مەكتەپ بولدى. سوندىقتان ۋنيۆەرسيتەتكە بەرگەن وزىق تاجىريبەسى مەن تەلەگەي تەڭىز بىلىمىنە ايتار العىسىم شەكسىز.

سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى.

ماعجان قابدىل:

–  بيىل مەن ءۇشىن اسا قۋانىشتى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ حانچجوۋ قالاسىنداعى Hangzhou Dianzi University ۋنيۆەرسيتەتىنە ماگيستراتۋراعا ءتۇسۋىم بولدى. اتالمىش ۋنيۆەرسيتەتتە English Language and Literature, ياعني، «اعىلشىن ءتىلى جانە ادەبيەتى» باعىتى بويىنشا تەگىن ءبىلىم الامىن. بۇل مەن ءۇشىن ومىرىمدەگى ەڭ ماڭىزدى شەشىمدەردىڭ ءبىرى. ويتكەنى باكالاۆرياتتا العان اعىلشىن ءتىلى مۇعالىمى باعىتىنداعى ءبىلىمىمدى ءارى قاراي ويداعىداي جالعاستىرىپ، ونى اكادەميالىق تۇرعىدان تەرەڭدەتكىم كەلەدى.

ەڭ باستىسى، ۋنيۆەرسيتەتكە تولىق گرانت نەگىزىندە قابىلداندىم. گرانت اياسىندا قىتايداعى وقۋ اقىسى مەن جاتاقحانا شىعىندارى تولىعىمەن جابىلادى. مەنىڭشە، مۇنداي مۇمكىندىك  ستۋدەنتتەر ءۇشىن تەك قارجىلىق قولداۋ عانا ەمەس، وزىڭە ارتىلعان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. سەبەبى مەملەكەت نەمەسە ۋنيۆەرسيتەت تاراپىنان بەرىلگەن مۇمكىندىكتى ناتيجەلى پايدالانىپ، العان ءبىلىمىڭدى كەيىن ءوز ەلىڭە پايدا اكەلەتىندەي باعىتتا قولدانا ءبىلۋ كەرەك.

سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى.

فرانتسيسكا ايتي:

– مەن جاڭا نارسەلەردى ۇيرەنۋگە، ادامدارمەن تانىسۋعا جانە اڭگىمەلەسۋ ارقىلى ءتۇرلى مادەنيەتتەر اراسىندا تىعىز بايلانىس ورناتۋعا قىزىعاتىن، اشىق-جارقىن اداممىن. ءبىلىم بەرۋ، تەحنولوگيا ءھام ادامداردىڭ ءبىر-ءبىرىن جاقسىراق تۇسىنۋىنە ىقپال ەتەتىن مۇمكىندىكتەردى ىزدەۋ سالالارىنا قاتتى قىزىعۋشىلىق تانىتامىن. ءوزىم باتىس افريكانىڭ اتلانت مۇحيتىنا جاقىن ورنالاسقان تاريح پەن ءارتۇرلى مادەنيەت ءبىر ارنادا توعىسقان، تروپيكالىق تابيعاتقا باي ولكەسى گانا مەملەكەتىنەنمىن. گانا قازىرگى تاڭدا وتىز بەس ميلليونعا جۋىق تۇرعىنا بار، تاريحى تەرەڭنەن تامىر تارتاتىن، تاۋەلسىز مەملەكەت. ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك ايماعى ساۆاننالار مەن وڭتۇستىگى تروپيكالىق ورماندارعا باي.  سونداي-اق، مەن قازىرگى ۋاقىتتا ورتالىق ازياداعى ەڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگىمىن. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى بولعانىما وتە قۋانىشتىمىن جانە ونى ەرەكشە ماقتان تۇتامىن. ويتكەنى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى جوعارىدا اتاپ وتكەنىمدەي، ورتالىق ازياداعى ەڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى.

– نەلىكتەن ءدال وسى ۋنيۆەرسيتەتتى تاڭداڭىزدار؟ بۇنداي بىرەگەي شەشىمگە كەلۋلەرىڭىزگە نە سەبەپ بولدى؟

گۋنۆانت پاتيل:

– قازاقستان تۋرالى نەمەرە اعامنان ەستىدىم. مەن قازاقستاننان شىققان UFC سپورتشىسى شاۆكات راحمونوۆتى بىلەتىنمىن. وسىندا كەلگەن سوڭ قازاقستان تاريحى مەن مادەنيەتى تۋرالى كوپ ماعلۇمات الدىم. مەنىڭ تابيعاتى شۆەيتساريانى ەسكە سالاتىن شاعىن دا كورىكتى كوكشەتاۋ قالاسىنداعى شوقان ءۋاليحانوۆ ۋنيۆەرسيتەتىن تاڭداۋىمنىڭ باستى سەبەبى – ۋنيۆەرسيتەت مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ءوزىنىڭ ساپالى اكادەميالىق ءبىلىمى مەن تەڭدەسىز تاجىريبەسىن ۇسىنادى. ءدال وسى ماڭىزدى شەشىمدى قابىلداماستان بۇرىن مەن جەرگىلىكتى ۋنيۆەرسيتەت پەن كامپۋس ءومىرى جايىندا بەينە-ماتەريالمەن ەتەنە جاقىن تانىسىپ شىقتىم. ۋنيۆەرسيت ءومىرى جايىنداعى بەينە-ماتەريال مەنى شالقار شابىتتاندىرىپ، قازاقستانعا كەلۋىمە نەگىزگى سەبەپ بولدى.

فرانتسيسكا ايتي:

– نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىن جوعارى اكادەميالىق بەدەلى، حالىقارالىق ىنتىماقتاستىققا ەرەكشە ءمان بەرەتىنى جانە ورتالىق ازيانىڭ جۇرەگىندە تەرەڭ ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى بولعانى ءۇشىن تاڭدادىم. قازاقستاننىڭ ايماقتاعى ءبىلىم، عىلىم جانە ديپلوماتيا سالالارىنداعى ءرولىنىڭ جىل ساناپ ارتىپ كەلە جاتقانى كوڭىل قۋانتادى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى اعىلشىن تىلىندە ءبىلىم بەرۋ ساياساتى (EMI) دا مەنىڭ تاڭداۋىمa تىكەلەي وڭ اسەر ەتتى. بۇل ساياسات شەتەلدىك جانە جەرگىلىكتى ستۋدەنتتەرگە ءبىلىم الۋعا كەڭ مۇمكىندىك بەرىپ، وقۋ ۇدەرىسىندەگى تىلدىك كەدەرگىلەردى ازايتادى.

ماعجان قابدىل:

– Hangzhou Dianzi University مەنى ەڭ الدىمەن حالىقارالىق ورتادا ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ۋنيۆەرسيتەت رەتىندە قىزىقتىردى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ حالىقارالىق ستۋدەنتتەرمەن جۇمىس ىستەيتىن ارنايى مەكتەبى بار جانە وقۋ ورنىندا شەتەلدىك ستۋدەنتتەرگە ارنالعان اعىلشىن تىلىندەگى باعدارلامالار ۇسىنىلادى. مەن ءۇشىن قىتايدا ماگيستراتۋرا وقۋ جاڭا ءبىلىم الۋ عانا ەمەس، ءوزىمدى كاسىبي جانە تۇلعالىق جاعىنان سىناپ كورۋدىڭ جاڭا كەزەڭى. ءارتۇرلى ەلدەردەن كەلگەن ستۋدەنتتەرمەن بىرگە وقۋ ارقىلى باسقا مادەنيەتتەردى، ءبىلىم بەرۋ تاسىلدەرىن جانە اكادەميالىق ورتانى جاقىنىراق تانۋعا مۇمكىندىك الامىن دەگەن ويدامىن.

ەراسىل ءالىمجان:

–  پولشاداعى ءبىلىم بەرۋ – ەرىكتى تۇردە وتەدى. ول جەردەگى اكادەميك مۇعالىمدەر – ستۋدەنتتەردىڭ جان دوسى سەكىلدى. ۇيرەتەتىن زاتتارىنىڭ ءبارىن شىنايى ومىردەن الىپ، مىسال كەلتىرىپ تۇسىندىرەدى. پولشانى تاڭداۋىمنىڭ باستى سەبەبى – قازىرگى تاڭدا نارىقتى دامىپ جاتقان ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ءبىرى بولعاندىقتان. نارىققا بەيىمدەلگەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى – ەشقاشان ءوز قۇندىلىعىن جوعالتپايدى. قازاقستانداعى وقۋ ورىندارى دا نارىققا بەيىمدەلگەن تەلەگەي تەڭىز ءبىلىم بەرەدى. بۇعان مودۋلدىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن مىسال رەتىندە قاراستىرۋعا ابدەن بولادى.

– مەملەكەتتىك ءتىلدى قانشالىقتى جەتىك بىلەسىزدەر؟ قازاق ءتىلىن ۇيرەنىپ جۇرسىزدەر مە؟ كۇندەلىكتى ومىردە قازاقشا قانداي دا ءبىر فيلم نەمەسە تەلەحيكايا تاماشالايسىزدار ما؟

فرانتسيسكا ايتي:

– ءيا، قازاق ءتىلىن بىرتىندەپ ۇيرەنىپ ءجۇرمىن. مەن ازىرگە بىرنەشە قاراپايىم سوزدەر مەن ءسوز تىركەستەرىن عانا بىلەمىن: سالەمەتسىز بە؟ – Hello, راقمەت – Thank you, جاقسى – Good. سونىمەن قاتار، بىرنەشە قازاقستاندىق ءفيلمدى كورگەن ەدىم. ولار ماعان قازاقستاننىڭ تاريحىن، قۇندىلىقتارىن جانە تابيعاتىن تەرەڭىرەك تانۋعا ءارى تۇسىنۋگە كومەكتەستى.

گۋنۆانت پاتيل:

– مەن ازىرگە قازاق ءتىلىن ءالى تولىق جەتىك دەڭگەيدە مەڭگەرگەن جوقپىن، بىراق نەگىزگى سوزدەر مەن كۇندەلىكتى قولدانىلاتىن ءسوز تىركەستەرىن ۇيرەنۋگە تىرىسىپ ءجۇرمىن. شوقان ءۋاليحانوۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ماعان قازاق تىلىنەن انار ايتكاليەۆنا حانىم وتە جوعارى دەڭگەيدە ساباق بەردى. ول وتە جاقسى ادام ءارى كەرەمەت ۇستاز. باسىندا ءبارىمىز سوزدەردى دۇرىس ايتپايتىنبىز، سوندىقتان ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ قاتە ايتقانىمىزعا ازىلدەسىپ، ءماز بولىپ كۇلەتىنبىز.  بىراق كەيىن ۇستازىمىزدىڭ شەبەرلىگىنىڭ جانە كاسىبي بىلىكتىلىگىنىڭ ارقاسىندا ءبىراز سوزدەردى دۇرىس ۇيرەنىپ، قازاقشا سويلەي باستادىق. ۇستازىما ايتار العىسىم شەكسىز. ايتپاقشى، مەن كوكشەتاۋداعى «سينەما» كينوورتالىعىنان «اكۆامەندى» ۇندىستاندىق دوستارىممەن بىرگە تولىقتاي قازاق تىلىندە كورگەنمىن. فيلم ماعان جانە ۇندىستاندىق دوستارىما ەرەكشە اسەر سىيلادى. قازاقشا نۇسقاسى ماعان قاتتى ۇنادى. ءالى دە قازاق تىلىندە فيلمدەر كوپتەپ كورگىم كەلەدى.

– قازاقتىڭ ۇلى اقىنى اباي قۇنانبايۇلى:  «كۇلاقتان كىرىپ، بويدى الار، جاقسى ءان مەن ءتاتتى كۇي. كوڭىلگە ءتۇرلى وي سالار، ءاندى سۇيسەڭ، مەنشە ءسۇي» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. قازاق تىلىندە اندەر تىڭدايسىزدار ما؟ قانداي قازاقشا اندەردى بىلەسىزدەر؟ 

گۋنۆانت پاتيل:

– قازىرگى كەزدە قازاق تىلىندە مۋزىكا تىڭداۋ مەن ءۇشىن جەرگىلىكتى مادەنيەتپەن تانىسۋدىڭ ەڭ سۇيىكتى ءارى باعا جەتپەس تاسىلىنە اينالدى. ءان ايتقاندى ەرەكشە جاقسى كورەمىن جانە مۋزىكاعا قىزىعۋشىلىعىم وتە جوعارى. وسى ۋاقىتقا دەيىن مەن 2-3 قازاق ءانىن ورىندادىم، سونىڭ ىشىندە ۇلى اقىن اباي قۇنانبايۇلىنىڭ «كوزىمنىڭ قاراسى» اتتى عاجاپ ءانى دە بار. سونىمەن قاتار، مەن قازىرگى قازاق مۋزىكاسىن تىڭداعاندى ۇناتامىن. اسىرەسە، Adam ورىنداعان «جۇرەك» ءانى –مەنىڭ سۇيىكتى اندەرىمنىڭ ءبىرى.

فرانتسيسكا ايتي:

– قازاق مۋزىكاسىن ۇنەمى تىڭدايمىن دەپ ايتا المايمىن، بىراق قازاق مادەني ءىس-شارالارىنا قاتىسقان كەزدە كوپتەگەن قازاق اندەرىن ەستيمىن. اندەردىڭ ماعىناسىن ءاردايىم تۇسىنە بەرمەسەم دە، قازاق ءتىلىنىڭ اۋەزدىلىگى ماعان وتە قاتتى ۇنايدى. اسىرەسە، دومبىرانىڭ ءۇنىن ەرەكشە ۇناتامىن. دومبىرادان شىققان ءاربىر اسەم اۋەندى تىڭداعاندى جاقسى كورەمىن. بۇل ماعان شالقار شابىت پەن وقۋعا باعا جەتپەس موتيۆاتسيا سىيلايدى.

– قازاقتىڭ ۇلتتىق مەيرامدارى تۋرالى نە بىلەسىزدەر؟ ناۋرىز مەيرامىنا قاتىسىپ كوردىڭىزدەر مە؟

سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى.

گۋنۆانت پاتيل:

– قازاقستانعا كەلمەي تۇرىپ، ونىڭ تاريحى تۋرالى كوپ نارسە بىلمەيتىن ەدىم. بىراق قازىر ءبارى باسقاشا. مەن جىل سايىن قازاقستانداعى ناۋرىز مەيرامىنا قاتىسامىن، جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن، دوستارىممەن بىرگە قۋانا-قۋانا ناۋرىزدى تويلايمىن. ايتپاقشى، بىزدە، ءۇندىستاندا بۇعان ۇقساس گۋدي پادۆا دەگەن مەرەكە بار. گۋدي پادۆا – ماراتحي حالقىنىڭ جاڭا جىلى، ياعني، قاسيەتتى مەرەكەسى. ول ءۇندى كۇنتىزبەسىندەگى چايترا ايىنىڭ العاشقى كۇنىندە ء(ناۋرىز–ساۋىر ايلارىندا) اتاپ وتىلەدى. بۇل مەرەكە كوكتەمنىڭ كەلۋىن، جاڭا باستامالاردى جانە الەمنىڭ جاراتىلۋىن بىلدىرەدى. مەرەكە تاڭەرتەڭ ءۇيدى تازالاۋدان باستالادى. ادامدار ءتۇرلى-ءتۇستى رانگولي ورنەكتەرىن سالىپ، ناۋرىز مەيرامىنداعىداي جاڭا كيىم كيەدى جانە پۋران-پولي، شريكحاند سياقتى ءداستۇرلى مەرەكەلىك تاعامدار دايىندايدى. گۋدي تۋى – ءۇيدىڭ سىرتىنا جەڭىستى، ساتتىلىكتى بىلدىرەتىن جانە جاماندىقتان قورعايتىن سيمۆول رەتىندە ىلىنەدى.

ناۋرىز مەرەكەسى مەن گۋدي پادۆا مەرەكەسى اراسىندا ۇقساستىقتار وتە كوپ. ماسەلەن، ەكى مەرەكە دە ەرتە كوكتەمدە، ناۋرىزدىڭ سوڭى نەمەسە ءساۋىر ايلارىندا اتاپ وتىلەدى جانە ەكەۋى دە جاڭا جىلدىڭ باستالۋىن، تابيعاتتىڭ جاڭارۋىن، اۋىل شارۋاشىلىعى كەزەڭىنىڭ باستالۋىن بىلدىرەدى. سوندىقتان ناۋرىزدى تويلاۋ ماعان ەرەكشە قاتتى ۇنايدى. ويتكەنى ناۋرىزدى تويلاۋ ارقىلى ءوزىمدى ۇيىمدە جۇرگەندەي اسا باقىتتى سەزىنەمىن.

– قازاقستانداعى وقۋ سىزدەرگە نە بەردى؟ اتالمىش ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى؟ بولاشاقتا وقۋلارىڭىزدى وسىندا جالعاستىرۋ ويلارىڭىزدا بار ما؟

سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى.

ماعجان قابدىل:

– قازاقستانداعى ۋنيۆەرسيتەتتىك ءبىلىم مەنىڭ كاسىبي جانە بىلىكتى مامان رەتىندە قالىپتاسۋىما وتە كوپ مۇمكىندىك بەردى. مەن ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باستى ارتىقشىلىعى – تەوريالىق بىلىممەن قاتار، العان ءبىلىمدى ءىس جۇزىندە قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تاجىريبەگە باسىمدىق بەرىلۋى. اسىرەسە، مەن ءبىلىم العان ابىلاي حان اتىنداعى قازاق حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل وقۋ ورنى ەلىمىزدە تىلدەردى تەرەڭ ءارى ساپالى وقىتاتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى رەتىندە بۇرىننان تانىمال.  ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا العان ءبىلىمىمدى ءتۇرلى حالىقارالىق ورتادا سىناپ كورۋگە مۇمكىندىك الدىم. ەكى جىل قاتارىنان حالىقارالىق مەكتەپ ISA-دا تاجىريبەدەن ءوتىپ، ءوز كۋرسىمنىڭ ۇزدىك ستۋدەنتى رەتىندە پراكتيكادان ءوتتىم، سونىمەن قاتار، قىرعىزستاننىڭ وش مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اككرەديتاتسيالاۋ جۇمىسىنا ستۋدەنت-ەكسپەرت رەتىندە قاتىستىم. OIC-15 حالىقارالىق ءىس-شاراسىندا يندونەزيا دەلەگاتسياسىنىڭ liaison officer-ءى قىزمەتىن اتقارىپ، “قازقۇتقارۋ-2023” حالىقارالىق قۇتقارۋ كوپسايىسىندا ۆەنگريا مەن تۇركيا وكىلدەرىنە اۋدارماشىلىق جاسادىم.

وسىنداي وزىق تاجىريبەلەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتە العان تەلەگەي تەڭىز تەرەڭ ءبىلىم تەك اۋديتوريادا قالىپ قويماي، ناقتى ورتادا قولدانىلعان كەزدە عانا شىنايى قۇندىلىققا اينالاتىنىن كورسەتتى. سوندىقتان ۋنيۆەرسيتەت ماعان ەڭ الدىمەن ءبىلىم عانا ەمەس، حالىقارالىق ورتادا جۇمىس ىستەۋ، ءتۇرلى مادەنيەتتەرمەن كوممۋنيكاتسيا جاساۋ جانە ءوزىمدى كاسىبي تۇرعىدان سىناۋ مۇمكىندىگىن بەردى.

قازىر ءبىلىمىمدى شەتەلدە، قىتايدىڭ حانچجوۋ قالاسىنداعى Hangzhou Dianzi University ۋنيۆەرسيتەتىندە «English Language and Literature» باعىتى بويىنشا ماگيستراتۋرادا جالعاستىرعالى وتىرمىن. بۇل دا ۋنيۆەرسيتەتتە قالىپتاسقان كاسىبي باعىتىمنىڭ زاڭدى جالعاسى دەپ ويلايمىن. 

سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى.

ەراسىل ءالىمجان:

– اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى – بىلىمگە قۇشتار، جاقسى جاڭالىققا بەيىم، تالاپشىل ستۋدەنتتەرگە وتە كوپ مۇمكىندىك بەرەدى. شەتەلدەگى كوشباسشى ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن ديپلوماتيكالىق قارىم-قاتىناسى جوعارى دەڭگەيدە. اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋ دەڭگەيىن دالەلدەيتىن  «IELTS» سەرتيفيكاتى بولعان جاعدايدا، ۋنيۆەرسيتەت شەتەلگە 1-ءشى كۋرستان باستاپ جىبەرەدى. بارلىعى دا ستۋدەنتتىڭ ءوز ىنتا-جىگەرىنە تىكەلەي بايلانىستى. وقۋ وقىپ، كوكجيەگىمدى كەڭەيتەمىن دەسەڭ، ەشكىم قولىنان قاقپايدى. قايتا قاناتىڭ بەرىك بولسىن دەپ، بيىككە سامعانۋىنا كومەكتەسەدى.

گۋنۆانت پاتيل:

– قازاقستانداعى وقۋ – مەن ءۇشىن تەڭدەسىز ءارى ەرەكشە تاجىريبە بولدى. بۇنداعى قوناقجايلىق پەن قولايلى كليماتتىڭ ارقاسىندا مەن ءوزىمدى تۋعان ۇيىمدە جۇرگەندەي باقىتتى سەزىندىم. ارينە، مەن كولحاپۋردان كەلگەندىكتەن، باسىندا قالانىڭ اۋا-رايىنا بىردەن ۇيرەنىسىپ كەتۋ وڭايلىققا سوقپادى. الايدا ۋاقىت وتە كەلە، مەن كوكشەتاۋدىڭ قىسىنا قالاي ەرەكشە باۋىر باسىپ كەتكەنىمدى وزىمدە بايقاماي قالدىم. بۇنداعى ءومىردى ەرەكشەلەندىرەتىن باستى نارسە –جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ قوناقجايلىعى. ويتكەنى مەن بۇل جاققا ءجاسوسپىرىم بالا رەتىندە كەلىپ، مىنە، ەرەكسەك ادام رەتىندە كەتىپ بارامىن. بۇل ۋاقىت ارالىعىندا مەن تۇلعا رەتىندە ءوسىپ قانا قويماي، كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ از ۋاقىت ىشىندە قالاي تەز دامىپ ءارى جىلدام وزگەرىپ ۇلگىرگەنىن بايقادىم.

فرانتسيسكا ايتي:

– قازاقستاندا ءبىلىم الۋدىڭ باستى ەرەكشەلىگى – مۇندا ءداستۇر مەن زاماناۋيلىقتىڭ ۇيلەسىمدى ۇشتاسۋىندا. وقۋ ۇدەرىسى جاقسى ۇيىمداستىرىلعان، وقىتۋشىلار ءوز جۇمىسىنا اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى. ال كوپمادەنيەتتى ورتا ستۋدەنتكە تەك اۋديتوريادا عانا ەمەس، ودان تىس جەردە دە ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. شەتەلدىك وقىتۋشىلاردىڭ كوپ بولۋى دا ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنە وزىندىك ارتۇرلىلىك ەنگىزىپ، ستۋدەنتتەرگە وقىتۋدىڭ ءتۇرلى تاسىلدەرىمەن ەتەنە تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءيا، مەن بولاشاقتا قازاقستاندا قايتادان ءبىلىم الۋدى ءوز جوسپارىمدا مىندەتتى تۇردە قاراستىرار ەدىم. قازاقستاننىڭ وزىندىك تاجىريبەسى مەن كوپتەگەن ماسەلەلەرگە دەگەن ەرەكشە كوزقاراسى بار. بۇل تاجىريبە زەرتتەۋگە لايىق جانە باسقا ەلدەرگە دە ۇلگى بولا الادى دەپ ويلايمىن.

– بولاشاقتا قازاقستان مەن شەتەلدىك وقۋ ورىندارى اراسىنداعى بايلانىستى ۇلعايتۋ ءۇشىن قانداي دا ءبىر جوبانى قولعا العىلارىڭىز، ياكي، جۇزەگە اسىرعىلارىڭىز كەلە مە؟

ماعجان قابدىل:

– ارينە، مۇنداي جوسپارلارىم بار. قازىر مەن ءوزىمنىڭ ءبىلىم بەرۋ جولىمدى حالىقارالىق باعىتتا جالعاستىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن. الداعى ۋاقىتتا قىتايداعى ماگيستراتۋرامنان كەيىن ەۋروپادا تاعى ءبىر ماگيستراتۋرا وقىپ، كەيىن دوكتورانتۋرانى اقش-تا جالعاستىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىن. ارينە، بۇل – ۇزاق مەرزىمدى جوسپار، سوندىقتان وعان جەتۋ ءۇشىن ءالى دە كوپ تىڭباي ەڭبەك ەتۋ كەرەك.

مەن ءۇشىن شەتەلدە ءبىلىم الۋ – بۇل تەك شەتەلدىك بىرنەشە ديپلوم الىپ، قورجىنعا جيناۋ دەگەن ءسوز ەمەس. ءار ەلدەگى اكادەميالىق ورتانى، ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جانە عىلىمي تاجىريبەنى تانىپ، كەيىن سول تاجىريبەنى قازاقستانمەن بايلانىستىرۋ مەن ءۇشىن وتە ماڭىزدى. قاي ەلدە ءبىلىم السام دا، قازاقستانمەن بايلانىستى ۇزبەي، حالىقارالىق ورتادا ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىن تانىستىرىپ، كەرىسىنشە، الەمدەگى وزىق تاجىريبەنى قازاقستانعا الىپ كەلۋگە تىرىسقىم كەلەدى. بولاشاقتا قازاقستانداعى جانە شەتەلدەگى ستۋدەنتتەر مەن جاس مامانداردى بايلانىستىراتىن حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ جوباسىن قولعا العىم كەلەدى. ونىڭ اياسىندا اكادەميالىق الماسۋ، ورتاق زەرتتەۋ جۇمىستارى، حالىقارالىق ونلاين كەزدەسۋلەر، تىلدىك كلۋبتار، تاعىلىمدامالار جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى تاجىريبە الماسۋ باعىتتارىن دامىتۋعا بولادى.

مەنىڭ ويىمشا، بۇگىنگى تاڭدا الەم مەن قازاقستان اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولدارىنىڭ ءبىرى – جاستار مەن ءبىلىم ارقىلى كوپىر قالىپتاستىرۋ. ءوزىم شەتەلدە ءبىلىم الىپ، حالىقارالىق ورتادا تاجىريبە جيناقتاعان سايىن قازاقستاننىڭ دا الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىندە ءوز ورنىن ودان ءارى نىعايتا الاتىنىنا سەنىمىم ارتىپ كەلەدى. سوندىقتان ۇزاق مەرزىمدى ماقساتىم – قاي جەردە ءبىلىم السام دا، قازاقستاندى حالىقارالىق اكادەميالىق ورتامەن بايلانىستىراتىن «كوپىر» بولۋ. مەن ءۇشىن شەتەلگە شىعۋدىڭ ءمانى – تەك ءوزىڭ ءۇشىن مۇمكىندىك ىزدەۋ ەمەس، سول مۇمكىندىكتەردىڭ ەسىگىن كەيىن قازاقستانداعى باسقا جاستار ءۇشىن دە اشۋ. 

سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى.

گۋنۆانت پاتيل:

– بولاشاقتا ءۇندىستان مەن قازاقستان اراسىنداعى تىعىز بايلانىستى نىعايتۋعا باعىتتالعان بىرەگەي جوبالارعا قاتىسقىم نەمەسە ءوزىم وسىنداي يگى باستامالاردى جۇزەگە اسىرعىم كەلەدى. ەكى مادەنيەتتى ەتەنە جاقىنداستىرۋ –  دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى تىڭ جوبالار، ستۋدەنتتەرمەن ءوزارا وزىق تاجىريبە الماسۋ باعدارلامالارى نەمەسە قانداي دا ءبىر مادەني ءىس-شارالار ارقىلى بولسىن – مەن ءۇشىن تۋعان ەلىم ءۇندىستاننىڭ جانە مەنىڭ كاسىبي قالىپتاسۋىما ۇلكەن اسەر ەتكەن قازاقستاننىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىمدى قوسۋدىڭ ماڭىزدى جولى بولار ەدى.

ەراسىل ءالىمجان:

– اباي قۇنانبايۇلىنىڭ «سەن دە - ءبىر كىرپىش، دۇنيەگە تەتىگىڭ تاپ تا، بار قالاڭ!» دەگەن ناقىل ءسوزىن العا تارتا وتىرىپ،  مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا قاجىرلى ەڭبەك ەتكىم كەلەدى. بولاشاقتا الپاۋىت شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بىرىنە وقۋعا ءتۇسىپ، سول جاقتا بىرەر جىل جۇمىس ىستەپ، تاجىريبە جيناقتاسام دەگەن ويىم بار. ءسويتىپ، العان شەتەلدىك وزىق ءبىلىمىم مەن تاجىريبەمدى ەلدە ءبولىسۋ ارقىلى قازاقستانعا ءوز ۇلەسىمدى قوسقىم كەلەدى.

فرانتسيسكا ايتي:

–  يا، ارينە. مەن مادەنيەتتەر مەن حالىقتار اراسىندا بايلانىس ورناتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نىق سەنەمىن. قازاقستان مەن مەنىڭ تۋعان ەلىم گانگانىڭ تۇرعىندارى ءبىر-ءبىرى تۋرالى كوبىرەك ءبىلىپ، تاجىريبە الماسۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن ستۋدەنتتىك الماسۋ، ءبىلىم بەرۋ جانە مادەني ءىس-شارالارعا بايلانىستى جوبالارعا قاتىسقىم كەلەدى. ءبىر-ءبىرىمىزدى نەعۇرلىم جاقسى تۇسىنسەك، ىنتىماقتاستىعىمىز دا سوعۇرلىم نىعايا تۇسەدى.

سۇحبات ءۇشىن ۇلكەن راقمەت! ءوز تاجىريبەممەن ءبولىسۋ مەن ءۇشىن زور قۇرمەت جانە ۇلكەن مارتەبە بولدى. قازاقستان ماعان قازىردىڭ وزىندە كوپ نارسە بەردى. ەندى مەن دە وسى ەلگە ءوز ۇلەسىمدى قوسىپ، بولاشاقتا ءوز ەلىم مەن قازاقستان اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتا تۇسكىم كەلەدى. بۇل ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستى ۇلعايتۋعا كوپ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن.

– اڭگىمەلەرىڭىزگە كوپتەن كوپ راحمەت!

سۇحباتتاسقان، التىنشاش قۇرماناەۆا،

№2 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ قازاق ءتىلى مۇعالىمى. كوكشەتاۋ قالاسى.