پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى «تامىز كونفەرەنتسياسىندا» ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ بۇگىنگى احۋالى مەن الداعى مىندەتتەرىنە توقتالدى. مەملەكەت باسشىسى ۇستازداردىڭ مارتەبەسى، كادر تاپشىلىعى، ءبىلىم ساپاسىنداعى وڭىرلىك الشاقتىق، جاساندى ينتەللەكتىنى مەكتەپكە ەنگىزۋ جانە بالالاردى تسيفرلىق قاۋىپتەن قورعاۋ سياقتى بىرقاتار وزەكتى ماسەلەگە نازار اۋداردى.

پرەزيدەنت ءبىلىم سالاسىندا «اتى بار، زاتى جوق رەفورمالارعا» جول بەرمەۋ كەرەگىن ايتىپ, كەز كەلگەن وزگەرىس جان-جاقتى سارالانىپ، تيىمدىلىگىنە كوز جەتكىزىلگەننەن كەيىن عانا جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار ەلدە ءالى دە 5 مىڭنان استام مۇعالىم جەتىسپەيتىنىن ايتىپ، پەداگوگ كادرلارىن دايارلاۋ ماسەلەسىن قايتا قاراۋدى تاپسىردى.

«قازىر بوس، بۇرىس ءسوزدىڭ ۋاقىتى ەمەس، ناقتى، دۇرىس ءىستىڭ ءداۋىرى»، - دەگەن پرەزيدەنت ءبىلىم سالاسىنداعى داۋلى پىكىرتالاستاردان گورى ناقتى ناتيجەگە باعىتتالعان جۇمىستىڭ ماڭىزىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

بۇدان بولەك، مەملەكەت باسشىسى جاساندى ينتەللەكتىنى ورتا بىلىمگە جۇيەلى ەنگىزۋ قاجەتتىگىن ايتىپ، مۇعالىمدەردى قاعازباستىلىقتان ارىلتۋ، وقۋ باعدارلامالارىن زامان تالابىنا ساي جاڭارتۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى. ال بالالاردى قورعاۋ باعىتىندا الەۋمەتتىك جەلىلەرگە قاتىستى جاڭا تالاپتار ەنگىزۋ، تسيفرلىق كونتەنتتى سۇزگىدەن وتكىزۋ جانە بالالاردىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن ايتتى.

«تامىز كونفەرەنتسياسىندا» ايتىلعان بۇل ماسەلەلەر ءبىلىم سالاسىندا قانداي وزگەرىستەر مەن ناقتى ناتيجە بەرۋى مۇمكىن؟ پرەزيدەنت كوتەرگەن باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋدا قانداي تاۋەكەلدەر بار؟

وسى سۇراقتارعا جاۋاپ الۋ ءۇشىن «تامىز كونفەرەنتسياسىندا» كوتەرىلگەن وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى ساراپشىلاردىڭ پىكىرىن بىلدىك.

جي ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرا ما؟

سۋرەت: Abai.kz.

بەكنۇر كيسيكوۆ، جازۋشى، ساراپشى:

– جي ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرا ما؟ ءيا، بىراق جي-ءدى ەنگىزۋدىڭ ءوزى اۆتوماتتى تۇردە ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرمايدى. نەگىزگى ماسەلە – ونى قانداي ماقساتتا جانە قانداي ەرەجەمەن قولداناتىنىمىزدا. مەن جي-ءدىڭ مەكتەپتەگى ءۇش ۇلكەن پايداسىن كورىپ وتىرمىن.

ءبىرىنشىسى – ءار بالاعا جەكە قاراۋ. ءبىر سىنىپتا 25–30 وقۋشىنىڭ قابىلەتى ءارتۇرلى. مۇعالىمنىڭ ءار بالاعا جەكە تاپسىرما دايىنداۋعا ۋاقىتى جەتپەيدى. جي وقۋشىنىڭ دەڭگەيىنە قاراي تاپسىرمانى كۇردەلەندىرىپ نەمەسە جەڭىلدەتىپ، قوسىمشا ءتۇسىندىرۋ بەرە الادى.

ەكىنشىسى – مۇعالىمنىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋ. ساباق جوسپارىن دايىنداۋ، تاپسىرمالاردىڭ بىرنەشە نۇسقاسىن ازىرلەۋ، تەست قۇراستىرۋ سياقتى جۇمىستاردىڭ ءبىر بولىگىن جي اتقارا الادى. سوندا مۇعالىمنىڭ نەگىزگى ۋاقىتى قۇجات تولتىرۋعا ەمەس، وقۋشىمەن جۇمىسقا جۇمسالادى. بۇل پرەزيدەنتتىڭ دە ايتقان ويىمەن ۇندەسەدى: مۇعالىمدى ارتىق قاعاز جۇمىسىنان بوساتۋ كەرەك.

ءۇشىنشىسى – اۋىل مەن قالا اراسىنداعى الشاقتىقتى ازايتۋ مۇمكىندىگى. بۇل وتە ماڭىزدى. پرەزيدەنت اۋىل مەكتەبىنەن شىققان وليمپيادا جۇلدەگەرلەرىنىڭ سانى ايتارلىقتاي وسكەنىن اتاپ ءوتتى، بىراق ايىرماشىلىق ءالى دە بار ەكەنىن ايتتى. ەگەر اۋىلداعى وقۋشى ساپالى تسيفرلىق رەسۋرستارعا، جي نەگىزىندەگى جەكە وقىتۋعا جانە مىقتى مۇعالىمنىڭ قولداۋىنا قول جەتكىزسە، بۇل ءبىلىم تەڭسىزدىگىن ازايتۋدىڭ ءبىر جولىنا اينالۋى مۇمكىن.

بىراق تاۋەكەلدەرى دە وتە ۇلكەن.

ەڭ باستى قاۋىپ – بالانىڭ ويلاۋ قابىلەتىن جي-گە تاپسىرىپ قويۋى. ەگەر وقۋشى ءار ەسسەنى، ەسەپتى، ءۇي تاپسىرماسىن جي-گە جازدىرسا، ونىڭ باعاسى جوعارى بولعانىمەن، ناقتى ءبىلىمى تومەندەۋى مۇمكىن. سوندىقتان، مەكتەپتە «جي قولدانۋعا بولا ما، بولماي ما؟» دەگەن قاراپايىم سۇراق ەمەس، «جي-ءدى قالاي دۇرىس قولدانۋ كەرەك؟» دەگەن مادەنيەت قالىپتاسۋى ءتيىس.

مىسالى، وقۋشىعا دايىن جاۋاپتى جي-دەن الۋعا ەمەس، جي-مەن پىكىرتالاس جاساۋعا، ونىڭ قاتەلەرىن تابۋعا، بىرنەشە دەرەككوزدى سالىستىرۋعا، ءوز ويىن قورعاۋعا تاپسىرما بەرگەن دۇرىس. سوندا جي وقۋشىنىڭ ورنىنا ويلامايدى، كەرىسىنشە وقۋشىنى ويلانۋعا ماجبۇرلەيدى.

تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە بار – اكادەميالىق ادالدىق پەن بالالاردىڭ جەكە دەرەكتەرىن قورعاۋ. بەكەر ەمەس: قازاقستاننىڭ 2026–2029 جىلدارعا ارنالعان جي جوسپارىندا ءدال وسى ماسەلەلەر جەكە قاراستىرىلعان. وندا ءبىلىم كونتەنتىن جاساۋ، باعالاۋ، مۇعالىمنىڭ قۇزىرەتى جانە وقۋشىنىڭ دەرەكتەرىن قورعاۋ بويىنشا تالاپتار بار.

سوندىقتان مەنىڭ فورمۋلام مىناداي: جي + مىقتى مۇعالىم = ءبىلىم ساپاسىنىڭ ءوسۋى. جي مۇعالىمنىڭ ورنىنا = ۇلكەن تاۋەكەل.

پرەزيدەنتتىڭ ءوزى دە مۇنى ايتقان: جي مۇعالىمدى الماستىراتىن قۇرال ەمەس، ونى قولدايتىن قۇرال بولۋ كەرەك. ەڭ قىزىعى، «جي مەكتەپكە كىرە مە، كىرمەي مە؟» دەگەن سۇراق ارتتا قالدى. قازاقستاندا بۇل باعىتتا ناقتى مەملەكەتتىك ساياسات باستالدى. ال پرەزيدەنت «تامىز كونفەرەنتسياسىندا» جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا ءتيىستى شارالاردىڭ تولىق ورىندالماعانىن دا سىنعا الدى.

ەندىگى باستى ماسەلە – تەحنيكانى ساتىپ الۋ ەمەس، جي-مەن جۇمىس ىستەي الاتىن مۇعالىم مەن وقۋشىنى قالىپتاستىرۋ. ودان دا ماڭىزدىسى – بالانىڭ جي-دەن جاۋاپ الۋى ەمەس، سول جاۋاپقا كۇمان كەلتىرىپ، ءوزى تەكسەرىپ، ءوز ويىن قالىپتاستىرا الۋى. مەنىڭشە، مەكتەپتەگى تسيفرلىق ساۋاتتىلىقتىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيى ءدال وسى بولۋى كەرەك.

ءبىلىم سالاسى - مەملەكەت ءۇشىن اسا ماڭىزدى سالا!

سۋرەت: Abai.kz.

نۇربولات نىشانباي، ساياساتتانۋشى:

– كەشە پرەزيدەنتتىڭ «تامىز كونفەرەنتسياسىنا» قاتىسىپ، ءبىلىم سالاسىنا ەرەكشە كوڭىل بولگەنىن ءبارىمىز كوردىك. وسىعان دەيىن ءوزىمىز «تامىز كەڭەسى» دەپ اتاپ جۇرگەن جيىننىڭ پرەزيدەنت دەڭگەيىندە ءوتۋى بۇل سالانىڭ مەملەكەت ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى.

مەنىڭ ويىمشا، پرەزيدەنتتىڭ ءبىلىم سالاسىنا مۇنداي نازار اۋدارۋىنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدەگى وقۋشىلاردىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتىپ جۇرگەنىن كورىپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار، پرەزيدەنتتىڭ سوڭعى جىلدارداعى رەفورمالارىنىڭ ىشىندە تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن دامىتۋ باعىتى ەرەكشە ورىن الادى. استانامىزدىڭ دا تسيفرلىق جانە قارجى سالالارىندا وسى تەحنولوگيالاردى بەلسەندى ەنگىزىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز.

ماعان ەرەكشە اسەر ەتكەن ءارى وزەكتى دەپ ويلايتىن ماسەلە – ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ. وسى جىلدىڭ باسىندا مينيسترلىك تاراپىنان جاساندى ينتەللەكت باعىتى بويىنشا ارنايى باستامالار كوتەرىلىپ، بۇل تەحنولوگيانى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ەنگىزۋ ماسەلەسى جاريالاندى.

بىراق مۇندا ءبىر ماڭىزدى ماسەلە بار. جاساندى ينتەللەكتىنى قىسقا مەرزىمدى ترەند نەمەسە حايپ رەتىندە ەمەس، ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە جۇيەلى قۇرال رەتىندە ەنگىزۋىمىز كەرەك. ول وقۋشى مەن مۇعالىمنىڭ اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتىپ، ءبىلىم الۋ مەن ءبىلىم بەرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىراتىن قۇرالعا اينالۋى قاجەت. وسى تۇرعىدان العاندا، ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا قولعا الىنىپ جاتقان رەفورمالار – ۇزاق جولدىڭ العاشقى قادامدارى دەپ ويلايمىن.

ارينە، بۇل پروتسەستىڭ تاۋەكەلدەرى دە بار. سەبەبى مۇنداي اۋقىمدى رەفورمالار ەلىمىزدە ۇلكەن كولەمدە ەنگىزىلىپ جاتىر. كوپ جاعدايدا رەفورمالار جوعارىدان تومەن قاراي جۇزەگە اسادى. سوندىقتان ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – مينيسترلىك ۇسىنىپ وتىرعان باعدارلامالار مەن تەحنولوگيالارعا وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەردىڭ قانشالىقتى دايىن ەكەنى جانە ولاردىڭ بۇل پروتسەستى قانشالىقتى قابىلداي الاتىنى.

جەكە مەنشىك مەكتەپتەر، رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى نەمەسە يننوۆاتسيالىق ليتسەيلەر تەحنولوگيالىق تۇرعىدان مۇنداي وزگەرىستەرگە تەز بەيىمدەلۋى مۇمكىن. بىراق بۇل مۇمكىندىكتەر قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى، سونىڭ ىشىندە اۋىلداعى قاراپايىم ورتا مەكتەپتەرگە دە بىردەي جەتۋى كەرەك. سوندىقتان، تەحنولوگيالىق دايىندىق ەكى تاراپتا دا قاتار ءجۇرۋى قاجەت.

قازاقستاندا قازىر شامامەن 250 مىڭعا جۋىق مۇعالىم جانە 3 ميلليوننان استام وقۋشى بار. بۇل – وتە ۇلكەن اۋديتوريا. بۇگىن مەكتەپتە ساپالى ءبىلىم الىپ، جاڭا تەحنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەۋگە ۇيرەنگەن وقۋشىلار ەرتەڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا كەلگەن كەزدە وسى داعدىلارىن تولىق پايدالانا الادى.

سوندىقتان، پرەزيدەنت كوتەرگەن ماسەلەلەردىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋدى تسيفرلاندىرۋ جانە وعان جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ – مەملەكەتتىك ءارى قوعامدىق تۇرعىدان وتە ماڭىزدى قادام دەپ ويلايمىن.

نۇرگەلدى ابدىعانيۇلى

Abai.kz