بجەزينسكيدىڭ «ەۋرازيالىق بالقان» بولجامى 

قازاقستاننىڭ كوپۆەكتورلى ساياساتى گەوساياسي بولجامدارعا قالاي جاۋاپ بەرىپ كەلەدى؟

وتىز جىل بۇرىن ورتالىق ازيا تۋرالى ءسوز بولعاندا "كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن بۇل كەڭىستىكتىڭ تاعدىرى نە بولماق؟" دەگەن ساۋال العا شىعاتىن.

1991 جىلى تاۋەلسىزدىك العان قازاقستان، وزبەكستان، قىرعىزستان، تاجىكستان جانە تۇرىكمەنستان الدىندا مەملەكەتتىلىك ينستيتۋتتارىن قالىپتاستىرۋ، ۇلتتىق ەكونوميكانى قايتا قۇرۋ، قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن ورنىقتىرۋ سەكىلدى اسا كۇردەلى مىندەتتەر تۇردى.

ونىڭ ۇستىنە بەس مەملەكەت رەسەي، قىتاي، يران، تۇركيا جانە باتىس ەلدەرىنىڭ مۇددەلەرى توعىسقان كەڭىستىكتە جاڭا ساياسي بولمىسىن قالىپتاستىرۋعا ءتيىس ەدى.

سول كەزەڭدەگى الەمدىك گەوساياساتتى تۇسىندىرۋگە ۇمتىلعان ىقپالدى ويشىلداردىڭ ءبىرى – امەريكالىق ساياساتتانۋشى زبيگنەۆ بجەزينسكي بولدى.

1997 جىلى جارىق كورگەن «ۇلى شاحمات تاقتاسى» ەڭبەگىندە ول ەۋرازيانى الەمدىك كۇشتەر تەپە-تەڭدىگى ءۇشىن شەشۋشى كەڭىستىك رەتىندە قاراستىردى.

بجەزينسكيدىڭ پايىمىنشا، ەۋرازياداعى كۇشتەر اراقاتىناسىنا ىقپال ەتە الاتىن مەملەكەت جاھاندىق ساياساتقا دا ەلەۋلى اسەر ەتەدى.

وسى تۇرعىدان العاندا ورتالىق ازيا مەن كاۆكازداعى جاڭا مەملەكەتتەردىڭ تاعدىرى ايماقتىق ماسەلە شەڭبەرىنەن شىعىپ، حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك پەن گەوساياساتتىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدى.

ول ورتالىق ازيا مەن وعان ىرگەلەس اۋماقتاردىڭ ءبىر بولىگىن «ەۋرازيالىق بالقان» ۇعىمى ارقىلى سيپاتتادى.

بۇل اتاۋدىڭ استارىندا گەوگرافيالىق ۇقساستىقتان گورى ساياسي ەسكەرتۋ جاتتى.

ءالسىز ينستيتۋتتار، شەكارالىق جانە ەتنيكالىق ماسەلەلەر، تابيعي رەسۋرستار جانە سىرتقى دەرجاۆالاردىڭ باسەكەسى ءبىر كەڭىستىكتە توعىسقان جاعدايدا تۇراقسىزدىق قاۋپى كۇشەيۋى مۇمكىن ەدى.

بۇگىن، بجەزينسكي ەڭبەگى جارىق كورگەنىنە شامامەن وتىز جىل وتكەندە، ونىڭ بولجامدارىنا قايتا قاراۋ قىزىقتى.

كەيبىر ەسكەرتۋلەرى وزەكتىلىگىن ساقتادى، كەيبىر ستسەناريلەرى جۇزەگە اسپادى، ال ەندى ءبىر تۇجىرىمدارى جاڭا تاريحي جاعدايدا قايتا پايىمداۋدى قاجەت ەتەدى.

ەڭ ماڭىزدىسى – ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى سىرتقى ىقپالدىڭ نىسانى بولىپ قانا قالماي، ءوز ستراتەگيالارىن قالىپتاستىرا باستادى.

«ەۋرازيالىق بالقان» — قاۋىپ پەن مۇمكىندىك

بجەزينسكي ورتالىق ازيانىڭ ماڭىزىن ەڭ الدىمەن ونىڭ گەوگرافياسىمەن بايلانىستىردى. بۇل – رەسەيدىڭ وڭتۇستىگى مەن قىتايدىڭ باتىسىن جالعايتىن، كاسپي تەڭىزىنە شىعاتىن، اۋعانستانعا جاقىن، تابيعي رەسۋرستارعا باي كەڭىستىك.

الايدا گەوگرافيانىڭ ءوزى قاۋىپ ەمەس. قاۋىپ تە، مۇمكىندىك تە سول گەوگرافياعا بەرىلەتىن ساياسي جانە ەكونوميكالىق مازمۇنعا بايلانىستى.

1990-جىلدارى رەسەيدىڭ تاريحي ىقپالى، قىتايدىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان ەكونوميكالىق قۋاتى، يران مەن تۇركيانىڭ مۇددەلەرى، سونداي-اق اقش پەن ەۋروپانىڭ ەنەرگەتيكالىق جانە گەوساياسي ەسەپتەرى ورتالىق ازيانى حالىقارالىق باسەكەنىڭ ماڭىزدى ايماعىنا اينالدىردى.

بجەزينسكيدىڭ ەڭبەگىن وسى كونتەكستە ءتۇسىنۋ قاجەت.

ونىڭ كىتابى ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ۇلتتىق ستراتەگياسىن ەمەس، ەڭ الدىمەن اقش-تىڭ ەۋرازياداعى گەوساياسي مۇددەلەرىن تالداۋعا ارنالعان.

سوندىقتان ونىڭ تۇجىرىمدارىن قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ۇستانىمىمەن تەڭەستىرۋگە بولمايدى.

سونىمەن بىرگە ونىڭ "سىرتقى كۇشتەر اراسىنداعى باسەكە كۇشەيگەن كەزدە شاعىن جانە ورتا مەملەكەتتەردىڭ دەربەس ارەكەت ەتۋ قابىلەتى ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن شەشۋشى مانگە يە" دەگەن نەگىزگى ەسكەرتۋىنىڭ ءبىرى بۇگىن دە ماڭىزدى.

قازاقستاننىڭ گەوگرافياسى – تاۋەكەل دە، رەسۋرس تا

بجەزينسكيدىڭ گەوساياسي كارتاسىندا قازاقستاننىڭ ورنى ەرەكشە ەدى. بۇعان ونىڭ اۋماعى، رەسەيمەن ۇزاق شەكاراسى، قىتايمەن كورشىلىگى، كاسپي تەڭىزىنە شىعۋى جانە تابيعي رەسۋرستارى سەبەپ بولدى.

بۇگىندە بۇل ەرەكشەلىكتەرگە كولىك-لوگيستيكالىق فاكتور قوسىلدى.

قازاقستان قىتاي مەن ەۋروپانى جالعايتىن قۇرلىق باعىتتارىنىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالىپ وتىر.

دەمەك، ەلدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى ءبىر مەزگىلدە ءارى تاۋەكەل، ءارى مۇمكىندىك.

ءبىر جاعىنان، ەكى ءىرى دەرجاۆانىڭ اراسىندا ورنالاسۋ سىرتقى ساياسي قىسىم مەن تاۋەلدىلىك تاۋەكەلىن ارتتىرادى.

ەكىنشى جاعىنان، ءدال وسى ورنالاسۋ قازاقستاندى ترانزيت، ەنەرگەتيكا جانە حالىقارالىق ساۋدا ءۇشىن ماڭىزدى بۋىنعا اينالدىرادى.

قازاقستاننىڭ قازىرگى سىرتقى ساياساتىنىڭ ءمانىن وسى قاراما-قايشىلىقتان ىزدەۋگە بولادى. 2020–2030 جىلدارعا ارنالعان سىرتقى ساياسات تۇجىرىمداماسىندا كوپۆەكتورلىق، پراگماتيزم جانە بەلسەندىلىك نەگىزگى قاعيداتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە بەكىتىلگەن. قۇجات قازاقستاننىڭ ءارتۇرلى مەملەكەتتەرمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ءوزارا ءتيىمدى قاتىناس ورناتۋىن، ۇلتتىق مۇددەلەردى قورعاۋدى جانە سىرتقى ساياساتتى ەكونوميكالىق دامۋ مىندەتتەرىمەن ۇشتاستىرۋدى كوزدەيدى.

بجەزينسكيدىڭ بولجامدارى جانە بۇگىنگى شىندىق

بجەزينسكيدىڭ بىرقاتار ەسكەرتۋلەرى ۋاقىت وتە وزەكتىلىگىن جوعالتقان جوق.

رەسەيدىڭ ايماقتاعى ىقپالى ساقتالدى. قىتايدىڭ ەكونوميكالىق سالماعى ايتارلىقتاي ءوستى.

اۋعانستان ماسەلەسى قاۋىپسىزدىك كۇن تارتىبىندە قالدى.

ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستار مەن كولىك دالىزدەرىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى ارتتى.

بىراق ونىڭ ەڭ الاڭداتقان ستسەناريلەرى تولىق جۇزەگە اسقان جوق.

ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى تاۋەلسىزدىگىن ساقتاپ قالدى. ايماقتا بەس مەملەكەتتى قامتيتىن كەڭ اۋقىمدى سوعىس بولعان جوق. ەتنيكالىق جانە ءدىني فاكتورلار جەكەلەگەن كەزەڭدەردە قاۋىپ تۋدىرعانىمەن، مەملەكەتتەردىڭ ساياسي جۇيەسىن كۇيرەتكەن جوق.

گەوساياسي قاۋىپتىڭ بولۋى ونىڭ مىندەتتى تۇردە جۇزەگە اساتىنىن بىلدىرمەيدى. مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار، ىشكى تۇراقتىلىق، ەكونوميكالىق ساياسات جانە ديپلوماتيالىق مانەۆر كەڭىستىگى ىقتيمال تاۋەكەلدەردىڭ سالدارىن ازايتا الادى.

قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى سىرتقى ساياساتى وسى تۇرعىدان قاراعاندا ەرەكشە تاجىريبە قالىپتاستىردى.

توقاەۆ جانە كوپۆەكتورلىلىقتىڭ جاڭا مازمۇنى

قازاقستاننىڭ كوپۆەكتورلى ساياساتى قاسىم-جومارت توقاەۆتان باستالعان جوق. ونىڭ نەگىزى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا قالاندى. ويتكەنى قازاقستاننىڭ گەوگرافيالىق جاعدايى ءبىر عانا ساياسي نەمەسە ەكونوميكالىق ورتالىققا تاۋەلدى بولۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى.

رەسەيمەن قارىم-قاتىناس – ورتاق شەكارا، ەكونوميكا، كولىك جانە قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى تۇرعىسىنان ماڭىزدى.

قىتاي – ينۆەستيتسيا، ساۋدا، وندىرىستىك كووپەراتسيا جانە ترانزيت بويىنشا ءىرى سەرىكتەس.

ەۋروپا – ينۆەستيتسيا، تەحنولوگيا جانە ساۋدا بايلانىستارى ءۇشىن ماڭىزدى باعىت.

تۇركيا جانە تۇركى مەملەكەتتەرىمەن بايلانىس مادەني فاكتورلارمەن قاتار ەكونوميكالىق جانە كولىك جوبالارىمەن دە تولىقتى.

سوندىقتان كوپۆەكتورلىلىقتى تەك «بارىمەن جاقسى قارىم-قاتىناس جاساۋ» دەپ ءتۇسىندىرۋ جەتكىلىكسىز.

ونىڭ قازىرگى مازمۇنى – ءارتۇرلى باعىتتار اراسىنداعى بايلانىستاردى ساقتاي وتىرىپ، مەملەكەتتىڭ تاڭداۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ.

بۇل قاعيدا قازاقستاننىڭ رەسمي سىرتقى ساياسات تۇجىرىمداماسىندا دا كورىنىس تاپقان. قۇجاتتا كوپۆەكتورلىق قازاقستان ءۇشىن پراكتيكالىق تۇرعىدان ماڭىزدى مەملەكەتتەرمەن تەڭ قۇقىقتى جانە ءوزارا ءتيىمدى قاتىناستاردى دامىتۋ رەتىندە سيپاتتالادى.

2022 جىلدان كەيىن رەسەي فاكتورىنىڭ ماڭىزى بۇرىنعىدان دا كۇردەلەنە ءتۇستى.

قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ورتاق تاريحى، ۇزاق قۇرلىقتىق شەكاراسى، ەكونوميكالىق بايلانىستارى جانە حالىقارالىق ۇيىمدارداعى ءوزارا ءىس-قيمىلى ەكى ەل اراسىنداعى قاتىناستىڭ ستراتەگيالىق سيپاتىن ايقىندايدى.

سونىمەن قاتار ۋكرايناداعى سوعىس حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسىنە ەلەۋلى وزگەرىستەر اكەلدى.

قازاقستان وسى كۇردەلى جاعدايدا رەسەيمەن ەكونوميكالىق جانە ديپلوماتيالىق بايلانىستارىن ساقتاي وتىرىپ، ءوزىنىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىنا قاتىستى ۇستانىمدارىن دا العا شىعاردى.

سوندىقتان قازاقستاننىڭ بۇل كەزەڭدەگى ساياساتىن «رەسەيگە قارسى باعىت» نەمەسە «باتىسقا بەت بۇرۋ» سياقتى ءبىر عانا فورمۋلامەن ءتۇسىندىرۋ دۇرىس ەمەس.

ونىڭ مازمۇنى – قالىپتاسقان بايلانىستاردى ۇزبەي، سىرتقى ەكونوميكالىق جانە ساياسي تاۋەلدىلىكتى ءبىر باعىتقا شوعىرلاندىرماۋ.

بۇل – كوپۆەكتورلىلىقتىڭ جاڭا جاعدايدا قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن كورسەتەتىن ماڭىزدى مىسال.

ورتالىق ازياداعى ماڭىزدى وزگەرىستەردىڭ ءبىرى – قىتايدىڭ ەكونوميكالىق ىقپالىنىڭ ارتۋى. قازاقستان ءۇشىن قىتاي – ءىرى نارىق قانا ەمەس، ينۆەستيتسيا، ترانزيت، وندىرىستىك كووپەراتسيا جانە تەحنولوگيالىق بايلانىستار تۇرعىسىنان ماڭىزدى سەرىكتەس.

وسى جەردە ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىنىڭ، ياعني ورتا ءدالىزدىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدى.

بۇل باعىت قىتايدان قازاقستان ارقىلى كاسپي تەڭىزىنە، ودان ازەربايجان مەن كاۆكاز ارقىلى تۇركيا جانە ەۋروپاعا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان بيلىگى سوڭعى جىلدارى وسى باعىتتىڭ ينفراقۇرىلىمىن كەڭەيتۋگە ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر.

پرەزيدەنتتىڭ 2025 جىلعى ۇلتتىق قۇرىلتايداعى سوزىندە ورتا ءدالىزدى دامىتۋ، اقتاۋ مەن قۇرىق پورتتارىنا شىعاتىن جولداردى جەتىلدىرۋ جانە تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىن كۇشەيتۋ قازاقستاندى حالىقارالىق كولىك-لوگيستيكا ورتالىعىنا اينالدىرۋ مىندەتىمەن بايلانىستىرىلدى.

بۇل جەردە ماسەلە تەك كولىك تۋرالى ەمەس.

قازاقستاننىڭ گەوگرافياسى بۇرىن «رەسەي مەن قىتايدىڭ اراسىنداعى كەڭىستىك» رەتىندە قابىلدانسا، قازىرگى جاعدايدا ول شىعىس پەن باتىستى جالعايتىن بۋىن رەتىندە قاراستىرىلا باستادى.

گەوگرافيا وزگەرمەيدى. بىراق ونىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي ءمانى وزگەرۋى مۇمكىن.

ماسەلە – سول گەوگرافيانى مەملەكەتتىڭ ءوز مۇددەسىنە قانشالىقتى ءتيىمدى پايدالانا الۋىندا.

ورتالىق ازيا — سىرتقى باسەكەدەن وڭىرلىك سۋبەكتىلىككە

بجەزينسكيدىڭ 1990-جىلدارداعى مودەلىندە ورتالىق ازيا كوبىنە سىرتقى دەرجاۆالاردىڭ باسەكەسى تۇرعىسىنان قاراستىرىلدى. بۇگىندە وعان ءوڭىر مەملەكەتتەرىنىڭ ءوزارا بايلانىسى دەگەن تاعى ءبىر ولشەم قوسىلدى.

قازاقستان، وزبەكستان، قىرعىزستان، تاجىكستان جانە تۇرىكمەنستان اراسىنداعى ساياسي ديالوگتىڭ جاندانۋى، ساۋدا، كولىك، ەنەرگەتيكا، سۋ جانە قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن بىرلەسىپ تالقىلاۋ قاجەتتىلىگى ورتالىق ازيانىڭ ىشكى سۋبەكتىلىگىن كۇشەيتىپ كەلەدى.

بۇل پروتسەستى تەك سىرتقى دەرجاۆالاردىڭ ىقپالى ارقىلى ءتۇسىندىرۋ جەتكىلىكسىز. ويتكەنى ءوڭىر ەلدەرىنىڭ ءوزارا مۇددەلەرى دە بار.

ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ الدىندا ورتاق ماسەلەلەر از ەمەس: سۋ رەسۋرستارى، كليماتتىڭ وزگەرۋى، كولىك دالىزدەرى، ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك، شەكارا ماڭى ساۋداسى جانە ەڭبەك نارىعى. ولاردىڭ كوپشىلىگىن جەكە-جەكە شەشۋ قيىن.

سوندىقتان وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتىڭ كۇشەيۋى ورتالىق ازيانىڭ حالىقارالىق ساياساتتاعى سالماعىن ارتتىرۋى مۇمكىن.

ورتالىق ازيانىڭ سوڭعى وتىز جىلداعى وزگەرىسىن ءبىر سوزبەن سيپاتتاۋ كەرەك بولسا، ول – سۋبەكتىلىك.

تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كەزەڭىندە باستى مىندەت مەملەكەتتىلىكتى ساقتاۋ بولدى. كەيىن ەكونوميكالىق دامۋ مەن ينۆەستيتسيا تارتۋ الدىڭعى ورىنعا شىقتى. بۇگىندە وعان تاعى ءبىر مىندەت قوسىلدى: حالىقارالىق ساياساتتا ءوز مۇددەسىن دەربەس قالىپتاستىرۋ.

قازاقستاننىڭ ءوزىن ورتا دەرجاۆا رەتىندە تانىتۋعا ۇمتىلىسى دا وسى كونتەكستە قاراستىرىلادى. بۇل سۋپەردەرجاۆا بولۋ دەگەن ءسوز ەمەس.

ورتا دەرجاۆا ۇعىمى حالىقارالىق قاتىناستاردا ءوز مۇمكىندىگىنە ساي ديپلوماتيالىق، ەكونوميكالىق جانە گەوگرافيالىق رەسۋرستاردى پايدالانىپ، وڭىرلىك جانە جاھاندىق كۇن تارتىبىنە ىقپال ەتۋگە ۇمتىلاتىن مەملەكەتكە قاتىستى قولدانىلادى. قازاقستاننىڭ رەسمي ماتەريالدارىندا دا ەلدىڭ ءوزىن «middle power» رەتىندە قاراستىراتىنى كورسەتىلگەن.

وسى تۇرعىدان العاندا بجەزينسكي مەن توقاەۆتىڭ نەگىزگى سۇراقتارى ەكى ءتۇرلى.

بجەزينسكي ءۇشىن ماسەلە – اقش ەۋرازياداعى كۇشتەر تەپە-تەڭدىگىنە قالاي ىقپال ەتە الادى؟

ق.توقاەۆ ءۇشىن ماسەلە – سول كۇشتەر باسەكەسى جاعدايىندا قازاقستان ءوز ەگەمەندىگىن، ەكونوميكالىق مۇددەسىن جانە تاڭداۋ ەركىندىگىن قالاي ساقتاي الادى؟

ەكى سۇراقتىڭ اراسى – وتىز جىلدىق تاريحتىڭ اراسى.

ق.توقاەۆ بجەزينسكي سيپاتتاعان گەوساياسي كەڭىستىكتە ءومىر سۇرە وتىرىپ، سول كەڭىستىكتىڭ شىنايىلىعىنا بەيىمدەلگەن وزىندىك ستراتەگيا قالىپتاستىرۋدا.

جاڭا ورتالىق ازيانىڭ الدىندا تۇرعان مىندەت

بۇگىنگى ورتالىق ازيا ءالى دە كۇردەلى ءوڭىر بولىپ قالا بەرەدى. رەسەي فاكتورى ساقتالادى. قىتايدىڭ ەكونوميكالىق ىقپالى جوعارى. ەۋروپا مەن باسقا دا سىرتقى سەرىكتەستەردىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلەدى. اۋعانستان، سۋ تاپشىلىعى، كليماتتىڭ وزگەرۋى، ەنەرگەتيكا جانە كولىك دالىزدەرى ءوڭىردىڭ كۇن تارتىبىندە قالا بەرەدى.

بىراق بۇرىنعى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا ءبىر ماڭىزدى ايىرماشىلىق بار.

ورتالىق ازيا ەلدەرى وزدەرىن سىرتقى كۇشتەردىڭ باسەكەسى وتەتىن كەڭىستىك رەتىندە عانا ەمەس، ورتاق مۇددەلەرى بار ايماق رەتىندە قابىلداي باستادى.

بۇل – ۇزاق مەرزىمدى تۇرعىدان ماڭىزدى وزگەرىس.

ويتكەنى سىرتقى دەرجاۆالار اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ ءبىر باسقا، ال ءوزارا ەكونوميكالىق جانە ساياسي بايلانىستاردى كۇشەيتۋ – باسقا دەڭگەي.

ءبىرىنشىسى مەملەكەتتى سىرتقى ورتاعا بەيىمدەيدى.

ەكىنشىسى سول ورتانى وزگەرتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

بجەزينسكي 1997 جىلى ورتالىق ازيانى «ەۋرازيالىق بالقان» ۇعىمى ارقىلى سيپاتتاعاندا، ايماقتىڭ تۇراقسىزدىققا بەيىمدىلىگى مەن سىرتقى دەرجاۆالار اراسىنداعى باسەكەنى الدىڭعى ورىنعا شىعاردى.

وتىز جىلدىق تاريح بۇل ەسكەرتۋدى تولىق جوققا شىعارعان جوق. رەسەيدىڭ ىقپالى ساقتالدى، قىتايدىڭ سالماعى ءوستى، ەنەرگەتيكا مەن كولىك باعىتتارىنىڭ گەوساياسي ماڭىزى ارتتى. بىراق ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى تاۋەلسىزدىگىن ساقتاپ، وزدەرىنىڭ سىرتقى ساياسي باعىتتارىن قالىپتاستىردى.

قازاقستاننىڭ كوپۆەكتورلى ساياساتى وسى تاريحي جاعدايدىڭ ناتيجەسىندە قالىپتاستى جانە بۇگىنگى كەزەڭدە جاڭا مازمۇنعا يە بولىپ وتىر.

ونىڭ وزەگىندە ءبىر عانا دەرجاۆانى تاڭداۋ ەمەس، ءتۇرلى باعىتتارمەن بايلانىس ورناتۋ ارقىلى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق جانە ديپلوماتيالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ قاعيداتى تۇر.

قازاقستاننىڭ رەسمي سىرتقى ساياسات تۇجىرىمداماسى دا كوپۆەكتورلىقتى، پراگماتيزمدى جانە ۇلتتىق مۇددەنى قورعاۋدى نەگىزگى قاعيداتتار رەتىندە بەكىتەدى.

ال ورتالىق ازيانىڭ جاڭا كەزەڭدەگى باستى ماسەلەسى – سىرتقى كۇشتەردىڭ قايسىسى باسىم تۇسەتىنى عانا ەمەس.

ءوڭىر مەملەكەتتەرىنىڭ ءوزارا ىقپالداستىعى قانشالىقتى تەرەڭدەيدى، ەكونوميكالىق بايلانىستارى قانشالىقتى ءارتاراپتانادى جانە حالىقارالىق ساياساتتا ءوز مۇددەلەرىن قانشالىقتى دەربەس قورعاي الادى دەگەن سۇراقتار ماڭىزدىراق بولا تۇسۋدە.

بجەزينسكي ەۋرازيانى ۇلكەن شاحمات تاقتاسى رەتىندە كوردى.

ال وتىز جىلدان كەيىنگى شىندىق ءبىر عانا گەوساياسي ويىننىڭ لوگيكاسىنا سىيمايدى.

قازاقستان ءۇشىن نەگىزگى مىندەت – سول تاقتاداعى ءبىر فيگۋرانىڭ رولىمەن شەكتەلمەي، ءوزىنىڭ ءجۇرىس باعىتىن ايقىنداي الاتىن مەملەكەت رەتىندە ارەكەت ەتۋ.

ورتالىق ازيانىڭ جاڭا تاريحىنداعى ەڭ ماڭىزدى وزگەرىس تە وسىندا — ايماق ەندى تەك سىرتقى دەرجاۆالاردىڭ نازارىنداعى كەڭىستىك ەمەس، ءوز بولاشاعىن قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلىپ وتىرعان ءوڭىر.

ءومىر شىنىبەكۇلى

Abai.kz