الەمدەگى ءنومىرى ءبىرىنشى ميللياردەر يلون ماسك 19 قازاندا (جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا) جەكە پاراقشاسىندا 2027 جىلدان باستاپ امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى ءاربىر بالاعا SpaceX كومپانياسىنىڭ ءبىر اكتسياسىن سىيعا تارتۋ جوسپارى بار ەكەنىن جاريالادى. قازىرگى تاڭدا قۇنى 2 تريلليون دوللارعا باعالانىپ وتىرعان بۇل اەروعارىش جانە جاساندى ينتەللەكت كومپانياسى جاقىندا عانا رەكوردتىق كورسەتكىشپەن العاشقى كوپشىلىك اكتسيا ورنالاستىرۋ (IPO) ءراسىمىن اياقتاعان ەدى.

ماسكتىڭ جاڭا باستاماسى تەحنولوگيالىق الپاۋىتتار اراسىنداعى بايلىقتىڭ ءبولىنۋى، جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قوعامعا تيگىزەتىن اسەرى جانە ادەۋمەتتىك قايىرىمدىلىق سياقتى ماسەلەلەردى قوعام نازارىنا قايتا شىعاردى.

SpaceX 2026 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا بيرجاعا شىعىپ، وتكەن جۇمادا (16-كۇنى) كومپانيا اكتسيالارىنىڭ باعاسى 146,03 دوللار دەڭگەيىندە جابىلدى. اقش حالىق ساناعى بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس، 2025 جىلى امەريكا قۇراما شتاتتارىندا 18 جاسقا تولماعان شامامەن 72 ميلليون بالا تىركەلگەن. وسى سان مەن اكتسيانىڭ جابىلۋ باعاسىن ەسكەرسەك، سىيعا تارتىلاتىن اكتسيالاردىڭ جالپى قۇنى شامامەن 10,5 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى.

ماسك – SpaceX كومپانياسىنىڭ ەڭ ءىرى اكتسيونەرى، ونىڭ يەلىگىندە 6,4 ميللياردتان استام اكتسيا بار. IPO-دان كەيىنگى شەكتەۋلەرگە (lock-up provisions) بايلانىستى، ونىڭ قولىنداعى اكتسيالاردىڭ باسىم بولىگىن 2027 جىلدىڭ ماۋسىمىنا دەيىن ساتۋعا نەمەسە اينالىمعا شىعارۋعا بولمايدى. سوڭعى دەرەكتەرگە قاراعاندا، ماسكتىڭ تازا بايلىعى 908,5 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى; دەمەك، بۇل قايىرىمدىلىق ونىڭ جەكە بايلىعىنىڭ شامامەن 1,2%-ىنا تەڭ دەگەن ءسوز.

يلون ماسكتىڭ اكتسيالاردى قايىرىمدىلىققا بەرۋ تۋرالى ۋادەسى جاساندى ينتەللەكت (جي) سالاسىنداعى ءىرى ويىنشى Anthropic كومپانياسى ۇسىنعان جاڭا باستامامەن تىعىز بايلانىستى.

18 قازاندا (جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا) Anthropic كومپانياسى ءوز كاپيتالىنىڭ كەمىندە 5%-ىن «قوعامدىق يگىلىك قورىنا» (Public Benefit Fund) بولەتىنىن جاريالادى. كومپانيانىڭ سوڭعى ەسەبىنە سۇيەنسەك، بۇل ۇلەستىڭ قۇنى شامامەن 48 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى. كومپانيانىڭ نارىقتىق قۇنى وسكەن سايىن، قورعا بەرىلەتىن اكتسيالار ۇلەسى دە ۇلعايۋى مۇمكىن.

Anthropic مالىمدەگەندەي، قور كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدارعا قوماقتى گرانتتار بولەدى سونداي-اق قاراجاتتى كومەككە مۇقتاج قاۋىمعا اقشالاي دا تاراتادى. سونىمەن بىرگە، كومپانيا قور ارقىلى جاساندى ينتەللەكتتىڭ ەڭبەك نارىعىنا تيگىزۋى مۇمكىن كەرى اسەرلەرىن، سونىڭ ىشىندە تەحنولوگيالىق دامۋ سالدارىنان تۋىندايتىن جۇمىس ورىندارىنىڭ قىسقارۋى مەن الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىق ماسەلەلەرىن شەشۋ جولدارىن قاراستىرۋعا اتسالىسادى.

يلون ماسك Anthropic كومپانياسىنىڭ مالىمدەمەسىنە جاۋاپ رەتىندە الەۋمەتتىك جەلىدە: «مەن اكتسيالاردى حالىققا تىكەلەي تاراتۋدى ۇسىنامىن»، — دەپ جازدى. جەتى ساعاتتان كەيىن ماسك امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى ءاربىر بالاعا SpaceX كومپانياسىنىڭ ءبىر اكتسياسىن سىيعا تارتۋ جوسپارى بار ەكەنىن جاريالادى.

ماسكتىڭ مارتتىگى — جالعىز مىسال ەمەس. سوڭعى ۋاقىتتا امەريكا قۇراما شتاتتارىندا بالالارعا ارنالعان جيناق جانە ينۆەستيتسيالىق جۇيەلەردى قۇرۋعا باعىتتالعان باستامالار قولعا الىنۋدا; بۇل ىسكە بىرقاتار تانىمال تەحنولوگيالىق ميللياردەرلەر دە قاتىساتىندارىن مالىمدەدى.

اقش ۇكىمەتى بالالارعا ارنالعان «ترامپ شوتتارى» (Trump Accounts) دەپ اتالاتىن فەدەرالدىق جيناق جانە ينۆەستيتسيالىق باستامانى ەنگىزدى. بۇل باعدارلاما اياسىندا 2025–2028 جىلدار ارالىعىندا دۇنيەگە كەلگەن، تالاپتارعا ساي كەلەتىن بالالارعا ۇكىمەت تاراپىنان ءبىر رەتتىك 1000 دوللار كولەمىندە قاراجات بەرىلەدى. بۇل قارجى بالالارعا ەرتە جاستان باستاپ ءوز اكتيۆتەرىن قالىپتاستىرۋعا كومەكتەسۋدى كوزدەيدى.

بيىلعى جىلدىڭ شىلدە ايىندا اقش قارجى مينيسترلىگى باعدارلاماعا قاتىسۋعا قۇقىعى بار بالالاردىڭ شوتتارىن قارجىلاندىرا باستادى. قازان ايىنا قاراي قارجى مينيسترلىگى 60 ميلليوننان استام بالانىڭ باعدارلاماعا اۆتوماتتى تۇردە تىركەلگەنىن حابارلادى. جاقىندارى، جۇمىس بەرۋشىلەر، مەتسەناتتار، مەملەكەتتىك ورگاندار جانە قايىرىمدىلىق ۇيىمدارى بۇل شوتتارعا قاراجات، سونىڭ ىشىندە كورپوراتيۆتىك اكتسيالاردى سالا الادى.

Dell Technologies كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى مايكل دەلل مەن ونىڭ جۇبايى سيۋزان دەلل اتالعان شوتتارعا 6,25 ميلليارد دوللار كولەمىندە قولما-قول قاراجات اۋداراتىندارىن مالىمدەدى. ولار باسقا دا ارىپتەستەرىنىڭ جومارتتىق تانىتاتىنىنا سەنىمدى.

SpaceX پرەزيدەنتى گۆينن شوتۆەلل مەن ونىڭ جۇبايى روبەرت تە ەكى ميلليوننان استام بالانىڭ ارقايسىسىنا SpaceX كومپانياسىنىڭ ءبىر اكتسياسىن سىيعا تارتۋ جوسپارى بار ەكەنىن جاريالادى. بۇل رەتتە باستى نازار SpaceX شتاب-پاتەرى ورنالاسقان تەحاس شتاتىنداعى تابىسى تومەن اۋداندارعا باعىتتالادى.

يلون ماسكت تە اقش بالالارىنا ارنالعان جارنالىق ۇلەستىڭ «ترامپ شوتى» (Trump account) ارقىلى جۇزەگە اساتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ ەرەكشە مارتتىگىنە اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ پەن قارجى ءمينيسترى سكوتت بەسسانت ەرەكشە العىس ايتتى.

يلون ماسك وسىلايشا ءداستۇرلى اقشالاي كومەكتەن وزگەشە بايلىقتى ءبولۋ ءتاسىلىن ۇسىنىپ، بالالارعا جاس كەزىنەن باستاپ قارجىلىق اكتيۆتەرگە يەلىك ەتۋگە مۇمكىندىك بەرۋ ارقىلى ولارعا بولاشاقتا كاپيتال نارىقتارىنىڭ وسۋىنەن ۇلەس الۋعا جول اشتى.

اقش-تىڭ قارجى الپاۋىتتارى مەن بيلىك باسىنداعىلاردىڭ بولاشاق ۇرپاققا دەگەن ءمۇنداي ەرەكشە جومارتتىعى ءبىزدىڭ «افريكادا وتباسىنىڭ ءبارى كوپ بالالى. بىراق ولاردا الەۋمەتتىك كومەك جوق» دەپ ساندىراقتاپ، ىلگەرى ءجۇرۋدىڭ ورنىنا كەرى تارتقان مينيسترلەرگە وي سالسا، كانى.

ەسبول ۇسەنۇلى

Abai.kz