2026 جىلعى 29 قازاندا جاريالانعان بۇل ساراپتامالىق ماتەريال بەيجىڭنىڭ ونداعان جىلدار بويى قولدانىپ كەلگەن «قاڭباق كۇش» (soft power) قۇرالى — «پاندا ديپلوماتياسىنىڭ» بۇگىنگى تاڭدا ءوزىنىڭ اجارىنان ايىرىلىپ، گەوساياسي مانيپۋلياتسيا مەن كوممەرتسيالىق كوممەرتسياليزاتسيانىڭ اشىق كورىنىسىنە اينالعانىن اشكەرەلەيدى.

قحر توراعاسى شي ءجيڭپيڭنىڭ جاقىندا ۋاشينگتونعا ساپارى كەزىندە اتلانتا حايۋاناتتار باعىنا پين پين مەن فۋ شۋان ەسىمدى پاندالاردى بەرۋ تۋرالى ۋادەسى باتىس ساياساتتانۋشىلارى مەن ەكولوگتارى اراسىندا بۇرىنعىداي ءسۇيسىنىش تۋدىرا قويعان جوق.

تاريحي ەكسپروپرياتسيا: تيبەت مۇراسىن يەمدەنۋ

قىتاي بۇل سۇيكىمدى قارا-الا ايۋدى ءوز ۇلتتىق سيمۆولى رەتىندە ناسيحاتتاعانىمەن، پاندالاردىڭ تابيعي مەكەنى — ۆولونگ قورىعى مەن تيبەت تاۋلى ءۇستىرتى.

1950–1951 جىلدارى تيبەتتى باسىپ العاننان كەيىن پەكين بۇل ايماقتىڭ رەسۋرستارىن عانا ەمەس، ونىڭ فلوراسى مەن فاۋناسىن (سونىڭ ىشىندە ۇلكەن جانە كىشى پاندالاردى) «جالپى قىتايلىق ۇلتتىق برەندكە» اينالدىردى.

ءتىپتى ساكۋرا اعاشىن ءوسىرۋ مادەنيەتىن دە جاپونيا مەن كورەيادان تارتىپ الىپ، «قىتايلىق گيمالايدان» (توسىننان تيبەتتەن) باستالعان دەپ دالەلدەۋگە تىرىسۋى — بەيجىڭنىڭ مادەني ەكسپانسياسىنىڭ ايقىن ميسالى.

«پاندا ديپلوماتياسى» — بۇل دوستىق بەلگىسى ەمەس، وتە ءتيىمدى كوممەرتسيالىق فرانشيزا.

شەتەلدىك حايۋاناتتار باعى ءبىر جۋپ پاندا ءۇشىن جىلىنا 1,1 ميلليون دوللارعا دەيىن ارەندالىق تولەم تولەيدى. ودان بولەك، شەتەلدە تۋىلعان ءاربىر پاندا بالاسى ءۇشىن 600 000 دوللار جانە 2 ميلليون دوللارعا جۋىق زەرتتەۋ دەمەۋشىلىگى تالاپ ەتىلەدى.

1994–2023 جىلدار ارالىعىندا قىتاي پاندالاردى جالعا بەرۋدەن 300 ميلليون دوللارعا جۋىق تازا پايدا تاپتى. وسىعان بايلانىستى گيننەس رەكوردتار كىتابى ۇلكەن پاندانى «قولدا ۇستاۋ ەڭ قىمباتقا تۇسەتىن جانۋار» دەپ تانىدى.

قىتاي جابايى تابيعاتتى قورعاۋ قاۋىمداستىعى شارتتارعا «ارەندا»، «ليزينگ» نەمەسە «كەلىسىمشارت» سوزدەرىن قوسۋعا تىيىم سالادى. سەبەبى — جوبانىڭ كوممەرتسيالىق سيپاتىن جاسىرۋ.

گەوساياسي شانتاج جانە ديپلوماتيالىق شەگىنىس

بەيجىڭ پاندالاردى ساياسي قىسىم قۇرالى رەتىندە ءجيى پايدالانادى:

2010 جىلى اقش پرەزيدەنتى باراك وباما دالاي-لامامەن كەزدەسەتىنىن حابارلاعان سوڭ، قىتاي اقش-تا تۋعان ەكى پاندا بالاسىن دەرەۋ كەرى قايتاردى. 2023 جىلى ۋاشينگتونداعى سميتسون حايۋاناتتار باعىنداعى سوڭعى پاندالار دا قىتايعا قايتارىلىپ، جارتى عاسىرلىق ءداستۇر ءۇزىلدى.

2026 جىلى جاپونيا دا سوڭعى ەكى پانداسىن بەيجىڭگە قايتارىپ، 1972 جىلدان بەرگى قارىم-قاتىناستا العاش رەت پانداسىز قالدى. كەرىسىنشە، كاتار سياقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستەرگە پاندا جىبەرۋ ارقىلى بەيجىڭ ءوز گەوساياسي مۇددەلەرىن تاڭبالايدى.

پاندالار سىرت كوزگە مومىن، سۇيكىمدى بولىپ كورىنگەنىمەن، ولاردىڭ ازۋ ءتىسى مەن شايناۋ كۇشى (1300 نيۋتون) ارىستاننىڭ شايناۋ كۇشىمەن بىردەي. بۇل — بۇگىنگى قىتاي ساياساتىنىڭ ءدال مەتافوراسى.

دەگەنمەن، بۇل ديپلوماتيالىق قۇرال ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن جوعالتۋدا. 2019 جىلى پاندا باعدارلاماسى 21 ەلدە جۇمىس ىستەسە، 2026 جىلعا قاراي ولاردىڭ سانى 16-عا دەيىن ازايدى. ساياساتكەرلەر دە، قوعام دا بۇل «سۇيكىمدى سىيلىقتىڭ» ارتىندا ساياسي مىندەتتەمەلەر مەن ميلليونداعان دوللارلىق شوتتار تۇرعانىن جاقسى تۇسىنەدى. بەيجىڭنىڭ «قاڭباق كۇشى» ءوز اجارىن جۇعالتتى.

ءابىل-سەرىك الىاكبار

Abai.kz