ادام بالاسى قارا تانىپ، حات جازا بىلگەننەن بەرى ابىروي بيگىنەن تۇسپەگەن كىتاپ پاتشالىعىنىڭ كۇيرەپ، قور بولعانىن كوردىك.

كىتاپ تاقتان قۇلادى. كىتاپ تاقتان قۇلاعان جىلدارى توقمەشەل، توعىشار قاۋىم تايراڭعا باستى. كىتاپ ورتەۋ – ءۆانداليزمنىڭ سۇمدىق ءبىر ءتۇرى بولسا، كىتاپتى وقىماي قور قىلۋ، كىتاپتىڭ قۇندىلىعىن قۇردىمعا جىبەرىپ، قۇيرىق ءسۇرتۋ – سول ۆاندالدىقتىڭ اسقان جابايى ءتۇرى. قازاقستان قوعامى كىتاپتى لاقتىرىپ تاستاپ، قۇلقىننىڭ قۇردىمىنا قۇلاپ كەتە بەرەر مە ەدى، قايتەر ەدى... ەگەر مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «كىتاپ وقيتىن ۇلت» اتتى جالپىۇلتتىق اعارتۋشىلىق جوباعا مۇرىندىق بولماعاندا...

2025 جىلى پيلوتتىق نۇسقادا باستالعان بۇل جوبا بيىل ناقتى قولعا الىنىپ، قىركۇيەك ايىندا العاشقى رەسپۋبليكالىق مارافون بولىپ ءوتتى. 15 قىركۇيەكتە ستارت العان جالپىۇلتتىق مارافونعا 1 ميلليوننان استام قازاقستاندىق تىركەلىپ، 7 ءتۇرلى باعىت بويىنشا كىتاپ وقۋعا وتىردى.

ال ەندى ءبىز كىتاپ پاتشالىعى مەن «كىتاپ وقيتىن ۇلت» جوباسى تۋرالى نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ مۇنىڭ وزىندىك سەبەبى بار. سەبەبى – اعىمداعى جىلى 185 جىلدىق مەرەيتويى  مازمۇندى ءىس-شارالار دەڭگەيىندە اتالىپ ءوتىپ جاتقان «دالا قوڭىراۋى» – ىبىراي التىنسارين دە حالقىن وقۋعا، بىلىمگە ۇندەگەن ەدى...

ءيا، ىبىراي التىنسارين – اعارتۋشىلىق باعىت ۇستانعان دالا پەرزەنتى.  ول حالقىنا وقۋ-ءبىلىمنىڭ جولىن نۇسقادى. ءوز زامانىنا لايىق مەكتەپتەر سالدى. وقۋلىقتار جازدى. پەداگوگ ماماندىعىن يەلەنگەن دوستارىن شاقىرىپ قىر بالاسىنىڭ ساۋاتىن اشتى. ورىسشا تىلگە ۇيرەتتى. ىبىراي ۇستازدىڭ سارا جولى عىلىم-بىلىمگە ۇمتىلعان بۇگىنگى قازاقستاننىڭ جولىمەن جالعاسىن تاۋىپ، داڭعايىر داڭعىلعا ءتۇستى. سول ءۇشىن دە جالپى ەل ءىشى، زيالى قاۋىم، رەسمي بيلىك ىبىراي ءالتىنساريننىڭ مەرەيتويىن حالىقتىق مەرەكە قىلىپ تويلاۋعا بارىنشا ءمان بەردى. اتاپ ايتساق:

ءالتىنساريننىڭ 185 جىلدىعى رەسمي تۇردە  اعىمداعى جىلى قازان ايىندا «ءالتىنساريننىڭ ىزىمەن» اتتى عىلىمي-تۋريستىك فورۋم فورماتىندا باستالدى. قوستاناي ءوڭىرى اعارتۋشىنىڭ 185 جىلدىعى مەن ىبىراي التىنسارين مەموريالدىق مۋزەيىنىڭ 35 جىلدىعىنا وراي وبلىس كولەمىندە سالتاناتتى جيىن جاسادى. ءىس-شارا اياسىندا كۆەست-ويىن ۇيىمداستىرىلىپ، احمەت بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى قوستاناي وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتى وقۋشىلاردىڭ عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىن قورىتىندىلادى.

«كەل، بالالار، وقىلىق» دەپ، جاس ۇرپاقتى وقۋعا شاقىرىپ، سوڭىنا ۇندەۋ-ۇران قالدىرىپ كەتكەن ۇستازدىڭ مەرەيتويىن مەكتەپ وقۋشىلارى دا ىقىلاسپەن اتاپ ءوتىپ،  ىبىراي التىنسارين اتىنداعى وبلىستىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىندا 8-سىنىپ وقۋشىلارى «قوڭىراۋ ۇنىمەن...» اتتى ديكتانت جازدى. بايقاۋعا قاتىسۋشىلار اعارتۋشىنىڭ ءومىر جولى مەن پەداگوگيكالىق ەڭبەكتەرى بويىنشا ءبىلىم بايگەسىنە قاتىستى.

ال بۇل كەزدە استانا قالاسىندا ءداستۇرلى «ۇلى دالا قوڭىراۋى» بايقاۋى ۇيىمداستىرىلىپ جاتتى.

سونداي-اق، ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنداعى مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردە «ىبىراي – ۇلتتىڭ ۇلى ۇستازى» ادەبي-مۋزىكالىق كەشتەرىنەن ءان شالقىپ، كۇي كۇمبىرلەدى. وقۋشىلار  جازۋشى ءھام اعارتۋشى-پەداگوگتىڭ «اكە مەن بالا» دەپ كەلەتىن تاربيەلىك اڭگىمەلەرىنىڭ جەلىسى بويىنشا ساحنالىق كورىنىستەر قويدى.

رەسپۋبليكالىق «كىتاپ وقيتىن ۇلت» جوباسى اياسىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق كىتاپحانالارىندا جازۋشى ءالتىنساريننىڭ شىعارمالارىنا ارنالعان كورمەلەر اشىلىپ، «بار زاماننىڭ ۇستازى» اتتى ادەبي ساعاتتار مەن زياتكەرلىك ۆيكتورينالار وتكىزىلدى.

ايتپاقشى، «كىتاپ وقيتىن ۇلت» جوباسىنىڭ بيىلعى قورتىندىلانۋعا تاياعان كەزەڭىندە استانا قالاسىنداعى ىبىراي التىنسارين اتىنداعى №83 مەكتەپ-گيمنازيانىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى باتىر بالتابەكوۆتىڭ سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە 800-دەن استام كىتاپ وقىعانى بەلگىلى بولدى.

بىزدىڭشە اتالعان جوبانىڭ 2026 جىلعى جەڭىمپازى – باتىر بالتابەكوۆ. مەكتەپتەن تىس ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە ۋاقىت ءبولىپ، ۇيىرمەلەرگە ۇزبەي قاتىساتىن، كەلەر جىلى ەمتيحان تاپسىرىپ، جوو-لاردىڭ بىرىنە باراتىن باتىر بالانىڭ 800-دەن استام كىتاپ وقۋى – بارىمىزگە ۇلگى بولسا كەرەك. باتىر بار كىتاپتى ءوزى عانا وقىپ قويماي، قاتار-قۇربىلارىن دا كىتاپ وقۋعا قىزىقتىرىپ، ەلىكتىرەتىن ۇلان ەكەن. ەندەشە، ءبىزدىڭ جوعارىدا پەسسيميستىك كوڭىل-كۇيدىڭ اۋانىمەن «كىتاپ پاتشالىعى كۇيرەدى» دەگەنىمىز بەكەر ءسوز بولدى. كىتاپ پاتشالىعى ءوزىنىڭ جاسامپاز قالپىن قايتا تاۋىپ، سالتانات قۇرا باستاپتى. ونى ءبىز «كىتاپ وقيتىن ۇلت» جوباسىنىڭ ناتيجەسى رەتىندە – ۇلى ۇستاز ىبىراي ءالتىنساريننىڭ 185 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ تۇسىندا مەكتەپ وقۋشىسى باتىر بالتابەكوۆتىڭ كىتاپ وقۋعا دەگەن ەرەكشە قۇمارلىعى مەن وقىمىستىلىعىنىڭ ۇيلەسكەن ساتىنەن كورىپ وتىرمىز. باتىر – ىبىراي ۇستازدىڭ بۇگىنگى كۇندەگى ۇزدىك شاكىرتى.

قازاق حالقى اقىن-جازۋشىلارىن، ۇلى ءسوز ونەرىن قۇرمەت تۇتاتىن حالىق. وسىناۋ يگى ءداستۇردىڭ التىن باۋى قيىن-قىستاۋ زامانداردا دا ۇزىلگەن ەمەس. ۇزىلمەيدى دە. مىسالى، حاكىم ابايدىڭ 100 جىلدىعى 1945 جىلى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ سوۆەتتەر ەلى ءۇشىن جەڭىسپەن اياقتالعان ساتىنە تۋرا كەلىپ، شات-شادىمان تويعا ۇلاسقان-دى. اق ساقالى جەلبىرەپ، ەت جۇرەگى ەلجىرەپ ۇلى جەڭىستى قارسى العان سول كەزدەگى كوزى ءتىرى دالا گومەرى – جامبىل جاباەۆتىڭ بيىل 180 جىلدىعى، ۇلت كوسەمى ءاليحان بوكەيحاننىڭ 160 جىلدىعى، ابايتانۋشى اسقاق عالىم قايىم مۇحاممەدحانوۆتىڭ 110 جىلدىعى، اقۇبۇلاق اقىن باكىر تاجىباەۆتىڭ 100 جىلدىعى، عالىم-ۇستاز تەمىربەك قوجەكەەۆتىڭ 100 جىلدىعى، قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكتەرى – سايىن مۇراتبەكوۆ پەن قابدەش ءجۇمادىلوۆتىڭ 90 جىلدىقتارى ەل مەرەيىن ۇستەم ەتىپ، بارلىق وڭىرلەردە كەڭىنەن اتالىپ ءوتتى.

ناريمان جايلاۋباي

Abai.kz