نۇركەن اسانوۆ: «يت ەمگەندەر مەن ءسۇت ەمگەندەر»
نۇركەن اسانوۆ الەۋمەتتىك جەلىدەگى جازباسىندا قوعامداعى جەمقورلىق، ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردىڭ السىرەۋى، ۇرپاق تاربيەسى جانە حالىققا ادال قىزمەت ەتۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى.
ول ەلدىڭ بولاشاعى بيلىككە كەلگەن ادامداردىڭ جاسىنا ەمەس، ولاردىڭ ساناسى مەن ادامدىق قاسيەتىنە بايلانىستى ەكەنىن ايتىپ، «اسپاننان دوللاردىڭ جاۋىنا سەبەپشى بولعاندار» تۋرالى دا پىكىر ءبىلدىردى، دەپ حابارلايدى
«تەكسىزگە باق تەز قونادى، بىراق بايانسىز بولادى»
نۇركەن اسانوۆ جازباسىن تەكتىلىك پەن ادامگەرشىلىك تۋرالى ويدان باستاعان. ونىڭ پايىمىنشا، ادامنىڭ ومىردەگى جەتىستىگى مەن قوعامداعى ورنى ونىڭ شىنايى بولمىسىن ايقىنداي بەرمەيدى.
«تەكسىزگە باق تەز قونادى، بىراق بايانسىز بولادى! تەكتىگە باق كەش قونادى، بىراق باياندى بولادى! باقىتسىزدىق شۇكىرسىزدىكتەن، ال شۇكىرسىزدىك سەنىمسىزدىكتەن ەكەنى حاق!» – دەپ جازدى ول.
اۆتور ادامنىڭ ومىردەگى باستى مىندەتى دۇنيەگە ادام بولىپ كەلۋ عانا ەمەس، ادامدىق قاسيەتىن جوعالتپاي ءومىر ءسۇرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ول بۇل ويىن ورمان مەن ادام اراسىنداعى سالىستىرۋ ارقىلى جەتكىزگەن.
«ورماننىڭ ازۋلىسى، تىرناقتىسى جولبارىس بولعانىمەن، ورماننىڭ يەسى ادام بولىپ قالا بەرمەك. ەلدىڭ ازۋلىسى، تىرناقتىسى، اقىلدىسى، ءبىلىمدىسى تەكسىز پەندەلەر بولىپ كورىنگەنىمەن، ەلدىڭ يەسى ءاربىر وسى ەلدىڭ ازاماتتارى، ياعني حالىق!» – دەدى نۇركەن اسانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، ەلدىڭ شىنايى يەسى بەلگىلى ءبىر لاۋازىم يەلەرى نەمەسە ىقپالدى ادامدار ەمەس، حالىقتىڭ ءوزى.
«جاستار كەلدى دەپ قۋانۋدىڭ قاجەتى جوق»
جازبادا ۇرپاق تاربيەسى مەن قوعام ساناسىنىڭ وزگەرۋى ماسەلەسىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلعان.
نۇركەن اسانوۆ قوعامداعى كەلەڭسىزدىكتەردىڭ تامىرىن وتباسىنداعى تاربيە مەن قالىپتاسقان قۇندىلىقتاردان ىزدەيدى. ونىڭ پىكىرىنشە، داستارقان باسىندا ونەگەلى اڭگىمەدەن گورى دۇنيە، بايلىق پەن ۇرلىق تۋرالى ءسوزدىڭ باسىم بولۋى كەيىنگى ۇرپاقتىڭ دۇنيەتانىمىنا اسەر ەتەدى.
«داستارقاندا وسيەت ەمەس، وسەك ايتساق، ياعني دۇنيە، بايلىق، ۇرلىق، تاعى باسقا دۇنيەلەرمەن قورەكتەنسەك، قانشا ۇرپاق وتسە دە، كورەر كۇنىڭ وسى»، – دەپ جازدى ول.
اۆتور ەل باسقارۋ ىسىنە جاستاردىڭ كەلۋىن وزدىگىنەن وڭ وزگەرىس دەپ قابىلداۋعا بولمايتىنىن دا ەسكەرتتى.
«سانا وزگەرمەي، ادام وزگەرمەيدى، ادام وزگەرمەي، قوعام وزگەرمەيدى. جاستار كەلدى دەپ قۋانۋدىڭ قاجەتى جوق، قانداي جاستىڭ كەلگەنى ماڭىزدى بولسا كەرەك»، – دەدى ول.
نۇركەن اسانوۆ بۇگىنگى ءوزى سىناپ وتىرعان ادامداردىڭ قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان كەزدە ءبىرى ءتورت، ەندى ءبىرى ون ەكى جاستا بولعانىن اتاپ وتكەن.
«بۇگىنگى مىنا پەندەلەر ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاندا بىرەۋى 4 جاستا، بىرەۋى 12 جاستا بولعان جاندار ەكەن. داستارقاننىڭ قاسيەتىن سەزىنبەي، وسيەت ەمەس، وسەكپەن قورەكتەنگەندىكتىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەمىن»، – دەپ جازدى اۆتور.
وسىلايشا، ول قوعامداعى تەرىس ارەكەتتەردى تەك بۋىن الماسۋىمەن شەشۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن، ەڭ الدىمەن ادامنىڭ تاربيەسى مەن ساناسى وزگەرۋى قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى.
«يت ەمگەندەر مەن ءسۇت ەمگەندەر»
نۇركەن اسانوۆ جازباسىندا حالىقتىق ۇعىمدارعا سۇيەنىپ، ادام بويىنداعى تەكتىلىك پەن تەكسىزدىكتى سالىستىرعان.
«دانا قازاق حالقى بالانى ەكىگە بولگەن. يت ەمگەندەر مەن ءسۇت ەمگەندەر دەپ. يت ەمگەن دەپ تەكسىز ۇرى-قارى، ەلدىڭ سورىنا ءىس قىلعانداردى اتاسا، ءسۇت ەمگەن دەپ حالىققا قالتىقسىز، شىنايى ەڭبەك ەتكەن جانداردى اتاعان»، – دەدى ول.
اۆتور بۇل سالىستىرۋ ارقىلى قوعامعا پايداسىن تيگىزەتىن ازاماتتار مەن جەكە باسىنىڭ مۇددەسىن جوعارى قوياتىن ادامداردىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىقتى كورسەتكىسى كەلگەن.
ونىڭ پىكىرىنشە، ادامدى قوعامداعى دارەجەسى نەمەسە بايلىعى ەمەس، حالىققا جاساعان قىزمەتى مەن ادالدىعى ايقىنداۋى ءتيىس.
«اسپاننان دوللاردىڭ جاۋىنا سەبەپشى بولعاندار – تاۋدىڭ كورىنگەن بەتى عانا»
جازبانىڭ تاعى ءبىر تۇسىندا نۇركەن اسانوۆ «اسپاننان دوللاردىڭ جاۋىنا» قاتىستى پىكىر ءبىلدىرىپ، قوعامداعى كەلەڭسىز ارەكەتتەردىڭ اۋقىمى سىرت كوزگە كورىنگەننەن الدەقايدا كەڭ بولۋى مۇمكىن ەكەنىن مەڭزەدى.
«قىسقاسى، بۇگىنگى اسپاننان دوللاردىڭ جاۋىنا سەبەپشى بولعاندار تاۋدىڭ بىزگە كورىنگەن بەتى عانا بولسا كەرەك…» – دەپ جازدى ول.
الايدا اۆتور بۇل ءسوزىنىڭ ناقتى قانداي وقيعاعا نەمەسە كىمدەرگە قاتىستى ەكەنىن اشىپ ايتپاعان.
ول حالىقتىڭ مۇددەسىنە قارسى ارەكەت ەتىپ، جەكە باسىنىڭ پايداسىن كوزدەيتىن ادامداردى قاتاڭ سىنعا الدى.
«حالىقتىڭ زورىنا ەمەس، سورىنا امال ەتكەندەر، قالتاسىنا قول سۇعىپ، ءىس قىلعاندار بولا تۇرا تەكتى كورىنگەن ساسىق تەكەلەردەن قۇتىلار كۇن قاشان تۋادى ەكەن دەگەن ارماننان باسقا ايتارىم جوق»، – دەدى نۇركەن اسانوۆ.
«ەلدىك مۇددەدە ساتقىندىققا جول جوق»
اۆتوردىڭ جازباسىندا ەلدىك مۇددە، حالىققا قىزمەت ەتۋ جانە قوعامدىق جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەلەرى دە كەڭىنەن قوزعالعان.
ونىڭ ايتۋىنشا، حالىق اتىنان ماتەريالدىق نەمەسە رۋحاني قىزمەت كورسەتەتىن ازاماتتاردىڭ نيەتى تازا، ماقساتى ايقىن بولۋى كەرەك.
«حالىقتىڭ اتىنان شىنايى، تازا نيەت، ەلدىك مۇددە تۇرعىسىندا ماتەريالدى نەمەسە رۋحاني قىزمەت جاساۋشىلاردىڭ تاسى سايعا ەمەس، ءاردايىم ورگە دومالاماق»، – دەپ جازدى ول.
نۇركەن اسانوۆ ەلدىك مۇددە جولىندا پىكىر قايشىلىعى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن، الايدا مۇنداي كەلىسپەۋشىلىكتەر ساتقىندىققا ۇلاسپاۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ەلدىك مۇددە، حالىققا قىزمەتتە ساتقىندىققا جول جوق. تەك كەلىسپەۋشىلىكتەر بولۋى مۇمكىن. ال كەلىسپەۋشىلىكتەر ورىن السا، سەزىم مەن ءناپسىنىڭ بايلاۋ ءجىبىن وتپەس پىشاقپەن دە ۇزە الارىڭ اقيقات»، – دەدى ول.
سونىمەن بىرگە اۆتور ەلگە قىزمەت ەتۋدى تەك ۇرانمەن شەكتەۋگە بولمايتىنىن ەسكەرتتى. ونىڭ سوزىنشە، شىنايى نيەت پەن ەلدىك مۇددە ناقتى ارەكەت ارقىلى كورىنۋى قاجەت.
«الايدا ەلدىك مۇددە، شىنايى نيەت، بوس ءسوز، قۇرعاق لوزۋنگتار حالىقتىڭ كوزىن دە، ءوزىن دە تويدىرمايدى»، – دەپ جازدى نۇركەن اسانوۆ.
«زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداسىنا توقتالدى
جازبا اۆتورى قوعامداعى ادىلەتسىزدىك پەن جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى مەملەكەت باسشىسىنىڭ «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداسىمەن بايلانىستىرعان.
ول قوعامدى تەرىس ارەكەتتەردەن تازارتۋ ءۇشىن ادىلەت پەن شىندىق ۇستەمدىك ەتۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيدى.
«مۋسوردى، قوقىس-قوقىمدى ورتەپ قۇتىلارسىڭ، ال ادامدىق قوقىستاردى ادىلەت پەن شىندىق وتىمەن تازالاپ قۇتىلاسىڭ دەمەكشى، ەل پرەزيدەنتىنىڭ ايتقان «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداسىنىڭ استارىندا وسى ۇستانىم بولسا كەرەك»، – دەدى ول.
اۆتوردىڭ پايىمىنشا، قوعامداعى ادىلەتتىلىكتى ورنىقتىرۋ ءۇشىن زاڭ تالاپتارى مەن ادامگەرشىلىك ۇستانىمدارى قاتار ءجۇرۋى ءتيىس.
«قاراڭعى ۇڭگىردەن عيبرات الۋىمىز كەرەك»
نۇركەن اسانوۆ جازباسىندا ءدىني-رۋحاني قۇندىلىقتارعا دا توقتالىپ، عۇلامالارعا تەلىنەتىن عيبراتتى ويدى مىسالعا كەلتىرگەن.
«ۇڭگىردىڭ تۇڭعيىعىنا قۇلاپ، شىعا الماعان پەندەلەرگە، پايعامبارىمىزدىڭ ۇڭگىرگە كىرسە دە سول قاراڭعى ۇڭگىردەن اللانىڭ قۇران ءىلىمىن الىپ شىققانىنان عيبرات الۋىمىز كەرەك»، – دەگەن ءسوزدى كەلتىردى ول.
وسى مىسال ارقىلى اۆتور قيىندىققا تاپ بولعان ادامنىڭ رۋحاني قۇندىلىقتاردان اجىراماۋى كەرەكتىگىن مەڭزەگەن.
«سول ايتپاقشى، ۇڭگىردىڭ قاراڭعىلىعىنا ءتۇسىپ، قاپى قالماس ءۇشىن، ەلدىك مۇددە، حالىقتىڭ ىقىلاسىنا، حالىقتىڭ پايداسىنا، الاشتىڭ ارمانىنا قىزمەت ەتكەندەردىڭ ەرتەڭى ءارى جارىق، ءارى رۋحى لاززاتقا بولەنەرى حاق!» – دەپ جازدى نۇركەن اسانوۆ.
«سانالى قوعام – ساپالى مەملەكەت»
جازبا سوڭىندا اۆتور ەلدىڭ بولاشاعى ءار ازاماتتىڭ ساناسىنا، ادامگەرشىلىگىنە جانە حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىنە بايلانىستى ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە اتاپ ءوتتى.
ول قوعامدى جەكە باستىڭ مۇددەسىنەن جوعارى تۇرىپ، ەلدىڭ يگىلىگى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋگە شاقىردى.
«سانالى قوعام – ساپالى مەملەكەت، ساپالى مەملەكەت – ءتورلى ەلدىڭ كەپىلى دەمەكشى، الەمگە دە، دوسقا دا، دۇشپانعا دا كۇلكى بولماي، توردە وتىرىپ تورەلىك ەتەر، قيالدى ارمانعا ەمەس، ارماندى امالعا اينالدىرار ەل بولالىق، اعايىن!» – دەپ تۇيىندەدى نۇركەن اسانوۆ.
Abai.kz
