بەيسەنبى, 19 قاراشا 2026
ادەبيەت 288 0 پىكىر 19 قاراشا, 2026 ساعات 13:54

«سارامان جولى»: تۇتاس ءداۋىردى دالەلمەن سۋرەتتەگەن ەڭبەك!

كوللاج: Abai.kz.

الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانادا اكادەميك مۇحتار ابرارۇلى قۇل-مۇحاممەدتىڭ «سارامان جولى» اتتى جاڭا كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.

ايگىلى «اتامۇرا» باسپاسىندا باسىلعان بۇل كىتاپتا ۇلت ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى مۇحتار اۋەزوۆ پەن ونىڭ ۇلى مۇرات اۋەزوۆتىڭ قيلى تاعدىرى ارقىلى وتكەن عاسىرداعى (حح عاسىرداعى) قازاق قوعامىنىڭ ساياسي، تاريحي جانە مادەني ءومىرى باياندالادى.

كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر راسىمىنە اكادەميك قانسەيىت ابدەزۇلى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى، پروفەسسور باقىتجان جۇماعۇلوۆ, پروفەسسور، زيابەك قابىلدينوۆ, پروفەسسور، پروفەسسور بەرەكەت كارىباەۆ باستاعان زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.

سۋرەت: «اتامۇرا» باسپاسىنان الىندى.

تۇتاس ءبىر ءداۋىردى دالەلدى سۋرەتتەگەن تۋىندى

«سارامان جولى» – بۇل قاتارداعى كوپ كىتاپتىڭ ءبىرى ەمەس، قازاق تاريحىندا ەسىمدەرى التىن ارىپپەن جازىلىپ قالاتىن اكەلى-بالالى قوس تۇلعانىڭ تاعدىرى ارقىلى تۇتاس ءبىر ءداۋىردى سۋرەتتەگەن عىلىمي تۋىندى.

كىتاپتىڭ العاشقى بولىمدەرىندە مۇرات اۋەزوۆتىڭ اناسى فاتيما عابيتوۆانىڭ كۇردەلى تاعدىرى، حح عاسىردىڭ باسىنداعى جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ تاريحي احۋالى، ازامات سوعىسى جىلدارىنداعى وقيعالار مەن قازاق دالاسىنداعى اعارتۋ ءىسىنىڭ قالىپتاسۋى باياندالادى. سونىمەن قاتار مۇحتار اۋەزوۆتىڭ شىعارماشىلىق جولى، «اباي جولى» ەپوپەياسىنىڭ جازىلۋ تاريحى، جازۋشىنىڭ قۋعىن-سۇرگىن جىلدارىنداعى ءومىرى مەن ماسكەۋدەگى قىزمەتى قامتىلعان.

ەڭبەكتىڭ كەيىنگى تاراۋلارىندا مۇرات اۋەزوۆ باستاعان قازاق جاستارىنىڭ ۇلتتىق سانانى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان باستامالارى، «جاس تۇلپار» ۇيىمىنىڭ قۇرىلۋى، سول كەزەڭدەگى زيالى قاۋىمنىڭ شىعارماشىلىق ورتاسى مەن قوعامدىق كوزقاراستارى ءسوز بولادى. سونداي-اق «كوشپەلىلەر. ەستەتيكا. دۇنيەنى ءداستۇرلى قازاق ونەرىمەن تانۋ» جيناعىنىڭ جازىلۋ تاريحى مەن ونىڭ يدەولوگيالىق قىسىمعا ۇشىراۋى تۋرالى دەرەكتەر ۇسىنىلعان.

كىتاپتىڭ سوڭعى تاراۋلارى مۇحتار مەن مۇرات اۋەزوۆتەردىڭ ءۇندىستان، جاپونيا جانە امەريكا قۇراما شتاتتارىنا جاساعان ساپارلارىنا ارنالعان. اۆتور ەكى تۇلعانىڭ كۇندەلىكتەرى مەن جولساپار جازبالارىن سالىستىرا وتىرىپ، اتالعان ەلدەردىڭ تاريحى، مادەنيەتى، ونەرى مەن كورنەكتى قايراتكەرلەرى تۋرالى قۇندى مالىمەتتەردى وقىرمان نازارىنا ۇسىنادى.

مەن قانداي ءىستى باستاسام دا، الدىمدا اباي اتام باتاسىن بەرىپ تۇرادى...

سۋرەت: «اتامۇرا» باسپاسىنان الىندى.

مۇحتار قۇل-مۇحاممەد، اكادەميك، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى:

– ومىردەگى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەردىڭ بارلىعى ادامعا كىتاپتان. ءبىلىم دە كىتاپتان، اقىل دا كىتاپتان. كەز كەلگەن كىتاپتىڭ ماقساتى – وقىرمانعا جەتۋ!

كىتاپتىڭ قانداي بولىپ شىققانىن سىزدەر ايتاسىزدار. بىراق مەن سىزدەرگە وسى كىتاپتىڭ جازىلۋ تاريحى تۋرالى دەرەكتەردى كەلتىرگەنىم دۇرىس دەپ ويلايمىن. ال ەندى كىتاپتىڭ تاريحىنا كەلەتىن بولساق، مەن قانداي ءىستى باستاسام دا، الدىمدا اباي اتام «باتاسىن بەرىپ تۇرادى». 26 جاسىمدا قازاق ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ «فيلوسوفيا جانە قۇقىق» دەگەن رەداكتسياسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولدىم. باس رەداكتور – قازاقتىڭ اسا كورنەكتى عالىمى، اكادەميك رىمعالي نۇرعالي ەدى. ول كىسى وتە ۇلتشىل ادام بولدى.

سول 1986 جىلى كەڭەس وداعىندا جەكە ادامعا ارنالعان ءۇش-اق ەنتسيكلوپەديا جارىق كورگەن. ورىستاردا – «لەرمونتوۆ ەنتسيكلوپەدياسى»، «پۋشكين ەنتسيكلوپەدياسى» ءالى شىققان جوق، ۋكراينالىقتاردا – «شەۆچەنكو ەنتسيكلوپەدياسى»، بەلورۋستاردا – «يانكا كۋپالا ەنتسيكلوپەدياسى» عانا شىققان ەدى.

سول كىسى (رىمعالي نۇرعالي): «ورتالىق ازيا مەن قاپقازدان بۇرىن ءبىز ابايدى شىعارايىق»، - دەپ ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ، مەنى اباي رەداكتسياسىنا مەڭگەرۋشى ەتىپ تاعايىنداپ، جۇرتقا تانىستىرىپ، اباي ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ شىعارىلۋ جۇمىسىنا كىرىستى.

اباي تاقىرىبىنا قالام تارتقان ادامداردىڭ بارلىعىنا – اقىندارعا، جازۋشىلارعا كەزدەسىپ، ەنتسيكلوپەدياعا نەنى ەنگىزەمىز دەگەن ماسەلەنى تالقىلادىق. سوندا مەن ومىرىمدە ءبىرىنشى رەت مۇحتار اۋەزوۆتىڭ قىزى، ول كەزدە اۋەزوۆ اتىنداعى مۇراعاتتىڭ ديرەكتورى ءلايلا مۇحتارقىزى اۋەزوۆامەن كەزدەستىم.

ءلايلا مۇحتارقىزى اۋەزوۆا 1976 جىلى «اباي جولى» ەپوپەياسىنىڭ تاريحي نەگىزدەرى» دەگەن تاقىرىپتا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاپ، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى بولعان ادام. ۇلكەن زەرتتەۋشى كىسى. ول كىسى وتە سابىرلى، زيالىلىقتىڭ ەتالونى سياقتى ادام ەدى. مەن بۇرىن قازاقشا بىلمەيتىن شىعار دەپ ويلاۋشى ەدىم. وتە جاقسى سويلەيتىن ادام ەكەن. ارينە، مىنا قالانىڭ ادامىنىڭ تىلىنە قاراي اۋىپ وتىرادى، بىراق ءبارىن ءبىلىپ وتىر.

سوندا ءلايلا مۇحتارقىزى ماعان: «سىزدەر «اباي ەنتسيكلوپەدياسىن» شىعارعاندارىڭىز دۇرىس. بىراق اۋەزوۆ دەگەن تاقىرىپ ابايمەن قاتار جۇرەدى. اۋەزوۆ ويلارىڭىزدا بار ما؟» – دەدى.

مەن: «جوق، قارجىلىق تاپشىلىققا بايلانىستى ءبىز تەك ابايدى عانا ويلاپ وتىرمىز»، – دەدىم.

ول كىسى ماعان: «ءسىز ەكەۋىنىڭ ماتەريالىن قاتار جيناڭىز. جاقىن كۇندەر كەلگەندە كورەسىز»، – دەدى.

مەنىڭ اۋەزوۆ تاقىرىبىندا جازۋىما ەڭ ءبىرىنشى تۇرتكى بولعان ادام – ءلايلا مۇحتارقىزى. اباي: «بىلىمدىدەن شىققان ءسوز – تالاپتىعا بولسىن كەز»، - دەيدى. مەن ول كەزدە تالاپتى جاستاردىڭ قاتارىندا ەدىم. ماعان سول ءسوز كەلدى. ءسويتىپ، ءبىز اباي ەنتسيكلوپەدياسىن 1995 جىلى شىعاردىق. «اۋەزوۆ ەنتسيكلوپەدياسىنا» دايىندىق سول كەزدە قاتار ءجۇردى.

سۋرەتتى: نۇرگەلدى ابدىعانيۇلى تۇسىرگەن.

مەن كەيىن جەكە كاسىپ اشتىم. ال «اۋەزوۆ ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ» باسى-قاسىندا كادىربەك سەگىزباي اعامىز بولدى. مەن كەيىن «اۋەزوۆ ەنتسيكلوپەدياسىن» مەملەكەتتىك جۇمىسقا اۋىسىپ كەتكەنىمە بايلانىستى اياعىنا دەيىن جەتكىزە المادىم. ال «اۋەزوۆ ەنتسيكلوپەدياسى» «اتامۇرا» كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى راقىمعالي ابرارۇلىنىڭ باسشىلىعىمەن 2011 جىلى جارىق كوردى. مىنە، بۇل كىتاپقا باراتىن باسپالداق وسىلاي باستالدى.

ال بۇل كىتاپتىڭ ءوز تاريحىنا كەلەتىن بولساق، 1998 جىلى مۇرات اۋەزوۆتىڭ باستاماسىمەن فاتيما عابيتوۆانىڭ ومىرىنەن الىنعان ماتەريالدار نەگىزىندە جازىلعان. ءسويتىپ، ءبىرىنشى رەت «ورتەڭدە وسكەن گۇل» دەگەن تاماشا كىتاپ جارىق كورگەن. كىتاپتىڭ اتىن قويعان ادام – مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى كادىربەك سەگىزباي اعامىز.

2023 جىلى مۇرات اۋەزوۆتىڭ 80 جىلدىعىنا وراي «اتامۇرا» باسپاسى بۇل كىسىنىڭ ءبىر تومدىق جيناعىن شىعارۋعا كىرىستى. راقىمعالي ابرارۇلى بايلانىسقا شىعىپ: «ءسىزدىڭ وسىنداي ءبىر تومدىق كىتابىڭىزدى شىعارساق قايتەدى؟» – دەپ ۇسىنىس ايتقان.

ال مۇرات اۋەزوۆ: «كىتاپتارىم جارىققا شىعىپ جاتىر عوي. مەن كەي كەزدە انام جايلى كوبىرەك ويلايمىن. وسى انامنىڭ الدىنداعى پارىزىمدى تولىق وتەدىم بە، وتەمەدىم بە؟ بۇرىندارى شىعارىلعان دۇنيەلەردى تولىقتىرىپ قايتا شىعارساق، تولىق ءبىر ەسكەرتكىش بولار ەدى. ماعان جاقسىلىقتارىڭىز سول بولسىن»، – دەدى. ءسويتىپ، «ورتەڭدە وسكەن گۇلدىڭ» ەكىنشى باسىلىمى دايىندالا باستادى. كىتاپتىڭ ەكىنشى باسىلىمى 2023 جىلى جارىق كوردى. بۇعان مەن «قايسار رۋحتى جان» دەگەن العىسوز جازدىم.

ەندى وسى جونىندە ءسال توقتالىپ كەتەتىن بولسام…

سۋرەت: e-history.kz سايتىنان الىندى.

ءۇش ارىستىڭ ۇرپاعىن جالعاعان - فاتيما

فاتيما عابيتوۆا – ۇلى ادام. بۇل كىسى وتە زيالى تاتار وتباسىندا، قاپال دەگەن قالادا تۋعان. اتا-اناسى قىزىنا ۇلكەن بانكير بولادى دەپ ۇمىتتەنگەن. ءبىر ءۇيدى جالداپ تۇرادى. جالداپ تۇرعان ءۇيدىڭ اجەسى نەمىس ءتىلىن، فورتەپيانودا ويناۋدى ۇيرەتەدى. ورىسشانى دا مەڭگەرەدى.

ءسويتىپ جۇرگەندە جەتىسۋدا ازامات سوعىسى باستالادى. سوندا اتا-اناسى: «ەرتەڭ بىرەۋلەر ويرانداپ كەتپەي تۇرعاندا، قىزىمدى ءتيىستى ورىنعا جونەلتەيىن»، - دەپ سول كەزدە سىمباتتى، ءبىلىمدى، اقىلدى، بولىپ ءوسىپ كەلە جاتقان ءبىلال سۇلەيۇلىنا 15 جاسىندا فاتيمانى تۇرمىسقا بەرەدى.

فاتيما ءبىلال سۇلەيۇلىنا تۇرمىسقا شىققاننان كەيىن ەكى ۇل تۋادى. بىرەۋى – ازات سۇلەيۇلى، ەكىنشىسى – جانىبەك سۇلەيۇلى. ەكەۋى دە كەرەمەت ازاماتتار.

1937 جىلى اتىلىپ كەتكەن كۇيەۋلەرىنەن ايىرىلىپ، ارتىندا قالعان ۇرپاعىن جەتكىزۋ ءۇشىن نەشە ءتۇرلى جاعدايدى باستان وتكەرگەن اپالارىمىز، جەڭگەلەرىمىز بار. ولاردى كىنالاۋعا بولمايدى. بىراق مىنا كىسى ءبىلالدىڭ ەكى بالاسىن ءبىلالسىز جەتكىزگەن. نەگە؟

ءبىلال سۇلەيۇلى 1930 جىلى مۇحتار اۋەزوۆپەن بىرگە، ءالىمحان ەرمەكوۆپەن بىرگە تۇرمەگە جابىلادى. ەكى جىلدىق ايىپتان كەيىن مۇحتار اۋەزوۆ بار شىعارمالارىنان باس تارتىپ، ءوزىن-ءوزى اقتاپ، ارەڭ دەگەندە تۇرمەدەن بوساپ شىعادى. اتۋ-قىرۋ ءبىزدىڭ جەردە 1929 جىلدان باستالىپ كەتكەن. قازاقستانعا كەلسە، ءبىلال سۇلەيۇلى دا اتىلىپ كەتەر ەدى. سوندىقتان ول امالدىڭ جوقتىعىنان كەلە المادى. ماسكەۋدى جاعالاپ، قاراقالپاقستان جاققا كەتكەن.

ءسويتىپ جۇرگەندە ءىلياس فاتيماعا ءوزىنىڭ سۇيىسپەنشىلىگىن بىلدىرەدى، نيەتىن جەتكىزەدى. ءىلياس پەن ءبىلال ەكەۋى ءبىر اۋىلدان، ءبىر اتادان، ءبىر رۋدان...

ءىلياستىڭ ءوزى دە ول كەزدە جەتىسىپ تۇرماعان ەدى. ول كەزدە ءىلياس ءۇش رەت ايەل الىپ، اجىراسقان ادام بولاتىن. ءسويتىپ، ءىلياس ەكەۋى قوسىلادى. ەكەۋىنىڭ اراسىندا كەرەمەت ماحاببات بولعان. عاجاپ!

فاتيما بۇعان دا ادال بولدى. ەكى قىز تۋادى. تاعى ءبىر بالاسىنا اياعى اۋىر كەزىندە ءىلياستى ۇستاپ الادى. بالاسىن ءىلياس تۇرمەدە جاتقان كەزىندە تۋادى.

فاتيما دا ءىلياستىڭ اتىلاتىنىن ءبىلىپ تۇرىپ، «بالاسىن كورىپ كەتسىن» دەپ شاقالاقتى تۇرمەگە اپارادى.

«مىنە، مىناۋ سەنىڭ ۇرپاعىڭ. ۇلىم جوق دەۋشى ەدىڭ، مىنە، سەنىڭ ۇلىڭ» – دەپ، تۇرمەنىڭ باستىعىنا ءوتىنىش ايتادى.

سوندا ءىلياس: «سەن بۇل بالانى ەتىكشى جاسا، ەتىك تىگۋدى ۇيرەت بۇعان»، – دەپتى. «مەن سياقتى ازاپقا تۇسكەن جازۋشى بولعانشا، ەتىكشى بولىپ ءومىر ءسۇرسىن»، – دەگەن ەكەن.

مۇحاڭنىڭ ءبىرىنشىسى – رايحاننان تۋعان شوقان كىشكەنتاي كەزىندە شەتىنەپ كەتكەن. ودان كەيىن لەنينگرادتا وقىپ جۇرگەن كەزىندە ۆالەنتينا نيكولاەۆنادان ءبىر ۇل تۋادى. لەنينگرادتان تاشكەنتكە كەلە جاتقاندا بالاعا اۋرۋ جۇقتىرىپ الىپ، ول ۇلى قايتىس بولادى. ودان كەيىن ەلدار دەگەن ءبىر ۇلى جارىمجان بولىپ تۋادى. كوپ ۇزاماي، 1945–1946 جىلدارى ول دا قايتىس بولىپ كەتەدى.

ءسويتىپ، مۇقاڭ فاتيماعا ءسوز سالادى. فاتيما دا بەس بالانى قالاي اسىرايدى، اۋەزوۆتاي الىپتىڭ كومەگى بولماسا؟ ءسويتىپ، مۇقاڭنىڭ ارمانىن ورىنداپ، مۇراتتاي ۇل تۋدىرادى. مۇراتتىڭ اياعى قۇتتى بولىپ، 1943 جىلى ەرنار دۇنيەگە كەلەدى.

وسىنداي جاعدايدى باستان وتكەرگەن بۇل كىسى مۇقاڭدى دا باقىتقا جەتكىزگەن ادام. ال وسىنداي كىسىنى قالاي جامانداۋعا بولادى، ايتىڭدارشى؟..

راقىمعالي ابرارۇلى دەگەن – ءبىر نارسەنى باستاسا، اياقتاماي قويمايتىن ادام. جاڭاعى مۇرات اعاسىنا بەرگەن ۋادەسىندە تۇرىپ، «قازاق رۋحى» دەگەن اتپەن مىنا كىتاپ جارىق كوردى.

سۋرەت: قاينار ولجايدان الىندى.

ءار كىتاپتىڭ دا ادام سياقتى ءوز ءومىرى بولادى...

ال ەندى وسى كىتاپتىڭ ىشىندە فاتيما تۋرالى وقيعانىڭ جالعاسى، الىپ بالادان الىپ ەپوپەياعا دەيىن ءبىلىم بار. جانە اۋەزوۆكە ارنالعان ءۇش ءبولىم بار. اۋەزوۆتىڭ تاعدىرىندا ءتورت قاتەرلى وقيعا بولعان: ءبىرىنشىسى – 1932 جىلى تۇرمەگە وتىرعان كەزىندە اتىلىپ كەتۋى مۇمكىن ەدى. ەكىنشىسى – 1937 جىلعى رەپرەسسيا. ءۇشىنشىسى – 1947 جىل. ءتورتىنشىسى – 1953 جىل. وسى جىلدارداعى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ قيلى تاعدىرى تۇگەل قامتىلدى.

ال ەندى سوڭعى ءۇش بولىمگە كەلەتىن بولساق، ءۇندىستان جازبالارى، جاپونيا، امەريكا تۋرالى ايتىلادى. ونىڭ سەبەبى – ءۇندىستاندا، جاپونيادا، امەريكادا ۇلكەن اۋەزوۆ تە بولدى، كىشى اۋەزوۆ تە بولدى.

مىسالى، مۇحتار اۋەزوۆتىڭ تەرەڭ-تەڭىز ءبىلىمىنىڭ ءبىر كورىنىسى – مىنا دۇنيەلەر. يۋنەسكو مويىنداعان ۋنيۆەرسيتەتتەر: يتالياداعى بولونيا ۋنيۆەرسيتەتى، ونىڭ ار جاعىندا يۋنەسكو مويىنداعان ماروككوداعى ءال-قاراۋي دەگەن ۋنيۆەرسيتەت.

مۇقاڭ ايتادى: «سول كەزدىڭ وزىندە العاشقى ۋنيۆەرسيتەت وسىدان 2 مىڭ جىل بۇرىن ءۇندىستاندا بولعان»، - دەيدى. مۇقاڭنىڭ زامانىنان كەيىن ۇندىستاندىق جانە پاكىستاندىق ارحەولوگتار زەرتتەگەن. كوز الدىڭىزعا ەلەستەتىڭىزشى، التىن ادام ءومىر سۇرگەن كەزدە، ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى 500 جىل بۇرىن ءۇندىستاندا ۋنيۆەرسيتەت بولعان. ول ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اتى – نالاندا ۋنيۆەرسيتەتى، ەكىنشىسى – تاكسيلا ۋنيۆەرسيتەتى. ءۇندىستان مەن پاكىستان قايتادان اشتى سونى.

جاپونياعا بارىپ، سونداي كەرەمەت دۇنيەلەردى كورگەن ادام نەگە ەش نارسە جازباعان؟ سۇراق وسى. ەش نارسە جازباعان. نەگە؟ جاپونياعا تاستالعان ەكى بومبانىڭ قاسىرەتىن بۇكىل الەم ايتىپ جاتقان كەزدە، كۇندە سونداي بومبا تاستالىپ جاتقان سەمەيدىڭ قاسىرەتىن ايتا الماسا، قانداي كىتاپ بولماق؟ سونى ەسكەرگەندىكتەن عانا جازا الماعان. بىراق كۇندەردىڭ كۇنىندە ۇرپاعىم تاۋىپ الادى دەپ ويلاعان.

ەندى كىتاپتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – بۇل كىتاپ اياقتالماعان سياقتى اسەر قالدىرادى. وقيعا 80-جىلدارمەن بىتەدى. ءارى قاراي تەك كىشى اۋەزوۆتىڭ ءومىرى تۋرالى. قالعان مالىمەتتەر كەلەسى كىتاپقا قالسىن دەپ وتىرمىن. سەبەبى ءار كىتاپتىڭ دا ادام سياقتى ءوز ءومىرى بولادى...

تۇلعانى تانۋ ءۇشىن – سول تۇلعا ءومىر سۇرگەن زاماندى ءبىلۋ كەرەك!

سۋرەتتى: نۇرگەلدى ابدىعانيۇلى تۇسىرگەن.

بەرەكەت كارىباەۆ، قر ۇلتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى:

– بىرىنشىدەن، مۇحتار ابرارۇلى بازالىق ءبىلىمدى – جۋرناليست. جۋرناليست دەگەن ءسوز – ويى ۇشقىر، قالامى جۇيرىك دەگەن ءسوز. ەكىنشىدەن، مۇحتار توقسانىنشى جىلداردىڭ ورتاسىندا تاريح عىلىمدارى بويىنشا ورىس ەنتسيكلوپەديالارىنداعى قازاقتار ماسەلەلەرىن تاقىرىپ ەتىپ، تاريح عىلىمدارى بويىنشا عىلىم كانديداتى بولعان. تاقىلاۋىنا قاتىسقانمىن.

مۇحتار قۇل-مۇحاممەد قازاق باسپاسوزىندە، قازاق زاڭ عىلىمىندا، قازاق تاريحىندا تالاي-تالاي كىتاپتار جازىپ، وزىندىك وي-پىكىرلەرىن، تۇجىرىمدارىن ايتىپ، دالەلدەگەن قالىپتاسقان قالامگەر. ال بۇل «سارامان جول» بۇكىل قازاققا، الەمگە تانىلعان مۇحتار اۋەزوۆ، ونىڭ ۇلى مۇرات اۋەزوۆ تۋرالى، اكە مەن بالا تۋرالى عىلىمي-تانىمدىق سيپاتتاعى ەڭبەك. نەگە عىلىمي-تانىمدىق سيپاتتاعى ەڭبەك؟ بىرىنشىدەن، بۇل نەگىزىنەن ارحيۆتەرگە جانە سول كەزدە جازىلعان، مۇرات اۋەزوۆتىڭ اناسى فاتيما عابيتوۆانىڭ بالاسىنا، كۇيەۋىنە جازعان حاتتارىنا نەگىزدەلگەن. سول كەزدەگى زەرتتەۋ ەڭبەكتەرگە نەگىزدەلگەن.

تاريح عىلىمىنداعى پرينتسيپ بار. تۇلعانى تانۋ ءۇشىن الدىمەن سول تۇلعا ءومىر سۇرگەن زاماندى ءبىلۋ كەرەك. مۇحتار دا سول تاريحتى سويلەتكەن ءتىل دە، ءبىلىم دە، دەرەك تە بار. 1918 جىلداردان باستاپ، ودان كەيىن 20-شى جىلدارداعى، ودان كەيىن 30-شى جىلدارداعى قازاق قوعامىنداعى جانە ورتالىق ماسكەۋ جاقتاعى ساياسي قالىپتاسقان جاعدايدى بايانداي وتىرىپ، ونىڭ قازاقستانعا اسەرى، ونىڭ جازۋشىلارعا، ناقتى تۇلعاعا اسەرىن ناقتى بايانداپ بەرەدى.

مۇرات اۋەزوۆتىڭ دۇنيەگە كەلۋى، ونىڭ قالىپتاسۋى، ءبارى-ءبارى وسى ەڭبەكتە جازىلعان. مۇرات اۋەزوۆتىڭ قالىپتاسۋى جايلى، جالپى اكەسىنىڭ بالاعا دەگەن قورعانشىلىعى، سۇيىسپەنشىلىگى، اينالىپ كەلگەندە اكەنىڭ بالاعا دەگەن ماحابباتى – ءبارى وسى كىتاپتا كورىنىس تاپقان.

نۇرگەلدى ابدىعانيۇلى

Abai.kz

0 پىكىر