بەيسەنبى, 19 قاراشا 2026
جاڭالىقتار 186 0 پىكىر 19 قاراشا, 2026 ساعات 19:33

تامىرى تەرەڭ ەلدىڭ رۋحى جانە ۇلتتىق بىرەگەيلىك!

سۋرەت: 7-su.kz سايتىنان الىندى.

كەز كەلگەن حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ زاڭدىلىعى ونىڭ وتكەنىنە دەگەن ادالدىعى مەن بولاشاققا دەگەن سەنىمىنەن باستالادى. ۇلان-بايتاق دالامىزداعى ءاربىر توبە مەن وزەننىڭ، ءاربىر قىر مەن ويپاتتىڭ ءوز شەجىرەسى بار.

سول شەجىرەنى قاز قالپىندا ساقتاپ، وشپەيتىن شىراقتاي بۇگىنگى كۇنگە جەتكىزگەن – اتا-بابامىزدىڭ رۋحاني قۋاتىنا ارقاشان دا ءتانتىمىز. تاريح دەگەنىمىز – قۇرعاق جىلدار تىزبەگى نەمەسە مۇراعات سورەلەرىندە شاڭ باسىپ جاتقان پاراقتار ەمەس، كەرىسىنشە، تاريح – ول باسىمىزدان وتكەن تار جول، تايعاق كەشۋلەر، ءۇمىت پەن كۇرەس، ارمان مەن مۇرات، ازاتتىق جولىنداعى اسقاق رۋحتىڭ ايشىقتى نىشانى. قيىن-قىستاۋ زامانداردا، الاساپىران كەزەڭدەردە ەلدىگىمىزدى ساقتاپ قالعان نارسە – قىلىشتىڭ ءجۇزى عانا ەمەس، ءسوزدىڭ كيەسى، ەل ىشىندەگى بەرەكە مەن ىنتىماقتىڭ ۇيىتقىسى ەدى.

ءبىزدىڭ تاريحىمىزعا كوز جۇگىرتسەك، حالقىمىزدىڭ تالاي سىندارلى ساتتەردەن سۇرىنبەي وتكەنىن كورەمىز. جارتىلاي كوشپەلى وركەنيەتتىڭ تابيعاتپەن ۇيلەسكەن تىنىس-تىرشىلىگى ادامدى كەڭدىككە، توزىمدىلىككە، العىرلىققا باۋلىدى. كەڭ دالانىڭ توسىندە ەركىن كوشىپ-قونعان بابالارىمىز ءۇشىن جەر مەن سۋ – جاي عانا گەوگرافيالىق مەكەن ەمەس، كيەلى اتامەكەن، قاسيەتتى قونىس بولدى. ءاربىر رۋدىڭ، ءاربىر اۋلەتتىڭ ءوز تاڭباسى مەن ۇرانى، وزىندىك ءومىر ءسۇرۋ قاعيداسى قالىپتاستى. سول قاعيدالاردىڭ ءتۇپ نەگىزىندە ادىلدىك، وبال مەن ساۋاپ، ار-ۇيات سياقتى بيىك مورالدىق ولشەمدەر جاتتى.

سالت-ءداستۇر مەن ادەت-عۇرىپ – حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويى سۇرىپتاپ العان ومىرلىك تاجىريبەسىنىڭ كەيىنگى ۇرپاققا ءاردايىم اماناتتالىپ وتىرۋى. وندا ۇلكەنگە قۇرمەت، كىشىگە ىزەت، قوناقجايلىلىق، جومارتتىق پەن اماناتقا قيانات جاساماۋ سياقتى تەرەڭ ادامگەرشىلىك قاعيدالارى بار. قازاقتىڭ ءاربىر سالتىندا تاربيەلىك ءمان، پسيحولوگيالىق تەرەڭدىك جانە الەۋمەتتىك ءتارتىپ ساقتالعان. باتا بەرۋدەن باستاپ، اسار، ەرۋلىك، ءسۇيىنشى، جول بەرۋ سياقتى عۇرىپتاردىڭ ءبارى ادامداردى ءبىر-بىرىنە جاقىنداتىپ، قوعامداعى ءوزارا كومەك پەن سەنىمدى نىعايتادى. بۇل قاعيدالار جاي عانا ەتنوگرافيالىق كورىنىس نەمەسە وتكەننىڭ كولەڭكەسى ەمەس، ول – ادامدى تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىراتىن ىشكى تەمىرقازىق بولىپ تابىلادى.

ءداستۇردى زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتا ءبىلۋ – وتكەنگە كوزسىز تابىنۋ ەمەس، ۇلتتىق بولمىستى جاڭا بەلەسكە شىعارۋ بولىپ سانالادى. ەگەر ءبىز ءداستۇردى تەك توي-تومالاق پەن سىرتقى راسىمدەردىڭ دەڭگەيىندە عانا قالدىرساق، ونىڭ رۋحاني وزەگى السىرەپ قالۋى مۇمكىن. ناعىز سالت-ءداستۇر – بۇگىنگى كۇننىڭ قاجەتتىلىگىنە جارايتىن، جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ىزگىلىك ءدانىن ەگەتىن ءتىرى اعزا دەي الامىز. وسى ورايدا، بابالارىمىز «ءداستۇردىڭ وزىعى بار، توزىعى بار» دەپ بەكەر ايتپاعاندىعىنا انىق كوز جەتكىزەمىز. ۋاقىت سىنىنان وتكەن، ادامزاتتىق قۇندىلىقتارمەن ۇندەسەتىن اسىل مۇرانى ساقتاپ، ونى زاماناۋي ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ جەتىستىكتەرىمەن ۇشتاستىرا ءبىلۋ – بۇگىنگى بۋىننىڭ باستى مىندەتى بولىپ تابىلادى.

بۇگىنگى جاھاندانۋ داۋىرىندە قازاقتىڭ بىرەگەيلىگى ەرەكشە سىنعا ءتۇسىپ وتىر. اقپارات اعىنى تولاستامايتىن، شەكارالار شارتتى كورىنەتىن، تسيفرلىق كەڭىستىك پەن جاساندى ينتەللەكت كۇندەلىكتى ومىرىمىزگە باتىل ەنگەن ۋاقىتتا ءوز بەت-بەينەڭدى جوعالتپاۋ – ۇلكەن ونەر ءارى زور جاۋاپكەرشىلىك تە بولىپ سانالادى. بىرەگەيلىك دەگەنىمىز – وزگەدەن وقشاۋلانۋ، تۇيىقتالۋ نەمەسە باسقا حالىقتارعا مەنسىنبەي قاراۋ ەمەس، وعان كەرىسىنشە، ءوزىڭنىڭ ءتۇپ-توركىنىڭدى تانىپ، تامىرىڭدى تەرەڭ سەزىنىپ، سونى الەمدىك وركەنيەتپەن ۇيلەستىرە الۋ قابىلەتى بولىپ ەسەپتەلىنەدى. الەمگە ءوزىڭنىڭ ءتول مادەنيەتىڭمەن، وي-ورىسىڭمەن، رۋحاني بايلىعىڭمەن تانىلعاندا عانا سەنى وزگەلەر قۇرمەتتەيدى، ءارى الاقانعا سالىپ ايالايدى.

بۇل جولدا انا ءتىلىمىزدىڭ الار ورنى ەرەكشە. ءتىل – ۇلتتىڭ جانى، ويلاۋ جۇيەسى مەن دۇنيەتانىمىنىڭ ايناسى. انا ءتىلىنىڭ ۋىزىنا جارىعان، ءسوز قۇدىرەتىن تۇسىنەتىن، تاريحىن بىلەتىن، سالت-ساناسىن قۇرمەتتەيتىن ۇرپاق قانا ۇلتتىڭ ەرتەڭىن باياندى ەتە الادى. ءتىلدى ساقتاۋ – تەك سوزدىك قوردى قورعاۋ ەمەس، سول تىلدە جاسالعان رۋحاني كەڭىستىكتى، ماقال-ماتەلدەر مەن جىر-داستاندارداعى دانالىقتى، ۇلتتىق لوگيكانى ساقتاۋ. ءتىل وزگەرسە، ويلاۋ ءتاسىلى دە وزگەرەدى; سوندىقتان انا ءتىلىمىزدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ مەن قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ – بىرەگەيلىگىمىزدى ساقتاۋدىڭ ەڭ باستى كەپىلى.

رۋحاني قۇندىلىقتار ءار ادامنىڭ ىشكى الەمىنەن باستالادى. سىرتتان كەلەتىن ەشقانداي زاڭ نەمەسە ۇران ادامنىڭ ىشكى جان دۇنيەسىندەگى ار تارازىسىن الماستىرا المايدى. ادال ەڭبەك، بىلىمگە قۇشتارلىق، ادىلدىك، كىسىلىك پەن تۋعان جەرگە دەگەن شىنايى سۇيىسپەنشىلىك – بوس ءسوز ەمەس، كۇندەلىكتى ءىس-ارەكەتپەن دالەلدەنەتىن قاسيەتتەر. ءاربىر ازامات ءوز جۇمىسىن ادال اتقارسا، وتباسىنا قامقور بولسا، اينالاسىنداعى جاندارعا مەيىرىممەن قاراسا، بۇكىل قوعامنىڭ رۋحاني احۋالى جاقسارادى. ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ – وتكەندى اڭساۋ عانا ەمەس، بۇگىنگى قوعامداعى سەنىمدى، ءوزارا قۇرمەتتى، جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ دەگەن ءسوز.

سونىمەن قاتار، تاريحي سانانىڭ بەرىك بولۋى ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتادى. ءبىزدىڭ وتكەنىمىزدە قۋانىشتى كۇندەرمەن قاتار، اۋىر كەزەڭدەر دە از بولعان جوق. اشارشىلىق پەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جىلدارى حالقىمىزدىڭ قابىرعاسىن قايىستىرعانى راس، بىراق سول قاسىرەتتەردىڭ ءوزى ءبىزدى توزىمدىلىككە، ءوزارا جاناشىرلىققا، تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن بىلۋگە ۇيرەتتى. تاريحتى بىرجاقتى ەمەس، بۇكىل قىر-سىرىمەن، شىندىعىمەن تانىپ-ءبىلۋ – كەمەلدىكتىڭ بەلگىسى. وتكەننىڭ قاتەلىكتەرىنەن ساباق الىپ، جەتىستىكتەرىن ماقتان تۇتا بىلگەن ەل عانا العا سەنىمدى قادام باسادى.

بۇگىنگى تاڭدا جاستاردىڭ تاربيەسى مەن رۋحاني باعدارى ەرەكشە ماڭىزعا يە. زاماناۋي جاستارىمىز اشىق الەمدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىر: ولار شەت تىلدەرىن مەڭگەرىپ، جاڭا تەحنولوگيالاردى يگەرىپ، الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ءبىلىم الىپ، ەڭبەك ەتۋدە. بۇل – ۇلكەن مۇمكىندىك. ەگەر سول جاستاردىڭ بويىندا ۇلتتىق رۋح، تۋعان ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك، اتا-بابا اماناتىنا ادالدىق بولسا، ولار الەمدىك باسەكەدە دە ءوز ورنىن تابا الادى. سەبەبى ءوز تامىرىن بىلەتىن ادام عانا جات ورتادا اداسپايدى، ءوزىنىڭ كىم ەكەنىن ۇمىتپايدى.

ەگەر ءبىز وتكەننىڭ تاعىلىمىن بۇگىنگى ىسىمىزبەن ۇشتاستىرا الساق، ۋاقىت سىنىنان سۇرىنبەي وتەتىنىمىز انىق. تاريحىمىزدى قاستەرلەۋ، سالت-ءداستۇرىمىزدى زامانعا لايىق جاڭعىرتۋ، انا ءتىلىمىزدى قۇرمەتتەۋ جانە رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزدى بەرىك ۇستانۋ – ءبىر-بىرىنەن اجىراماس ءبىرتۇتاس ۇدەرىس. وسى ۇندەستىك ساقتالعان جەردە ەلدىڭ ىشكى تىرەگى مىقتى بولادى. ويتكەنى رۋحى بەرىك، تاريحىن تانىعان، ءداستۇرىن قادىرلەگەن جۇرتتىڭ بولاشاعى دا قاشاندا ايقىن، تۇعىرى بيىك ءارى باياندى بولماق.

ءابىل-سەرىك الىاكبار

Abai.kz

0 پىكىر