Бейсенбі, 19 Қараша 2026
Жаңалықтар 149 0 пікір 19 Қараша, 2026 сағат 19:33

Тамыры терең елдің рухы және ұлттық бірегейлік!

Сурет: 7-su.kz сайтынан алынды.

Кез келген халықтың өмір сүру заңдылығы оның өткеніне деген адалдығы мен болашаққа деген сенімінен басталады. Ұлан-байтақ даламыздағы әрбір төбе мен өзеннің, әрбір қыр мен ойпаттың өз шежіресі бар.

Сол шежірені қаз қалпында сақтап, өшпейтін шырақтай бүгінгі күнге жеткізген – ата-бабамыздың рухани қуатына әрқашан да тәнтіміз. Тарих дегеніміз – құрғақ жылдар тізбегі немесе мұрағат сөрелерінде шаң басып жатқан парақтар емес, керісінше, тарих – ол басымыздан өткен тар жол, тайғақ кешулер, үміт пен күрес, арман мен мұрат, азаттық жолындағы асқақ рухтың айшықты нышаны. Қиын-қыстау замандарда, аласапыран кезеңдерде елдігімізді сақтап қалған нәрсе – қылыштың жүзі ғана емес, сөздің киесі, ел ішіндегі береке мен ынтымақтың ұйытқысы еді.

Біздің тарихымызға көз жүгіртсек, халқымыздың талай сындарлы сәттерден сүрінбей өткенін көреміз. Жартылай көшпелі өркениеттің табиғатпен үйлескен тыныс-тіршілігі адамды кеңдікке, төзімділікке, алғырлыққа баулыды. Кең даланың төсінде еркін көшіп-қонған бабаларымыз үшін жер мен су – жай ғана географиялық мекен емес, киелі атамекен, қасиетті қоныс болды. Әрбір рудың, әрбір әулеттің өз таңбасы мен ұраны, өзіндік өмір сүру қағидасы қалыптасты. Сол қағидалардың түп негізінде әділдік, обал мен сауап, ар-ұят сияқты биік моральдық өлшемдер жатты.

Салт-дәстүр мен әдет-ғұрып – халқымыздың ғасырлар бойы сұрыптап алған өмірлік тәжірибесінің кейінгі ұрпаққа әрдайым аманатталып отыруы. Онда үлкенге құрмет, кішіге ізет, қонақжайлылық, жомарттық пен аманатқа қиянат жасамау сияқты терең адамгершілік қағидалары бар. Қазақтың әрбір салтында тәрбиелік мән, психологиялық тереңдік және әлеуметтік тәртіп сақталған. Бата беруден бастап, асар, ерулік, сүйінші, жол беру сияқты ғұрыптардың бәрі адамдарды бір-біріне жақындатып, қоғамдағы өзара көмек пен сенімді нығайтады. Бұл қағидалар жай ғана этнографиялық көрініс немесе өткеннің көлеңкесі емес, ол – адамды тұлға ретінде қалыптастыратын ішкі темірқазық болып табылады.

Дәстүрді заман талабына сай жаңғырта білу – өткенге көзсіз табыну емес, ұлттық болмысты жаңа белеске шығару болып саналады. Егер біз дәстүрді тек той-томалақ пен сыртқы рәсімдердің деңгейінде ғана қалдырсақ, оның рухани өзегі әлсіреп қалуы мүмкін. Нағыз салт-дәстүр – бүгінгі күннің қажеттілігіне жарайтын, жас ұрпақтың санасына ізгілік дәнін егетін тірі ағза дей аламыз. Осы орайда, бабаларымыз «Дәстүрдің озығы бар, тозығы бар» деп бекер айтпағандығына анық көз жеткіземіз. Уақыт сынынан өткен, адамзаттық құндылықтармен үндесетін асыл мұраны сақтап, оны заманауи білім мен ғылымның жетістіктерімен ұштастыра білу – бүгінгі буынның басты міндеті болып табылады.

Бүгінгі жаһандану дәуірінде қазақтың бірегейлігі ерекше сынға түсіп отыр. Ақпарат ағыны толастамайтын, шекаралар шартты көрінетін, цифрлық кеңістік пен жасанды интеллект күнделікті өмірімізге батыл енген уақытта өз бет-бейнеңді жоғалтпау – үлкен өнер әрі зор жауапкершілік те болып саналады. Бірегейлік дегеніміз – өзгеден оқшаулану, тұйықталу немесе басқа халықтарға менсінбей қарау емес, оған керісінше, өзіңнің түп-төркініңді танып, тамырыңды терең сезініп, соны әлемдік өркениетпен үйлестіре алу қабілеті болып есептелінеді. Әлемге өзіңнің төл мәдениетіңмен, ой-өрісіңмен, рухани байлығыңмен танылғанда ғана сені өзгелер құрметтейді, әрі алақанға салып аялайды.

Бұл жолда ана тіліміздің алар орны ерекше. Тіл – ұлттың жаны, ойлау жүйесі мен дүниетанымының айнасы. Ана тілінің уызына жарыған, сөз құдіретін түсінетін, тарихын білетін, салт-санасын құрметтейтін ұрпақ қана ұлттың ертеңін баянды ете алады. Тілді сақтау – тек сөздік қорды қорғау емес, сол тілде жасалған рухани кеңістікті, мақал-мәтелдер мен жыр-дастандардағы даналықты, ұлттық логиканы сақтау. Тіл өзгерсе, ойлау тәсілі де өзгереді; сондықтан ана тіліміздің мәртебесін көтеру мен қолданыс аясын кеңейту – бірегейлігімізді сақтаудың ең басты кепілі.

Рухани құндылықтар әр адамның ішкі әлемінен басталады. Сырттан келетін ешқандай заң немесе ұран адамның ішкі жан дүниесіндегі ар таразысын алмастыра алмайды. Адал еңбек, білімге құштарлық, әділдік, кісілік пен туған жерге деген шынайы сүйіспеншілік – бос сөз емес, күнделікті іс-әрекетпен дәлелденетін қасиеттер. Әрбір азамат өз жұмысын адал атқарса, отбасына қамқор болса, айналасындағы жандарға мейіріммен қараса, бүкіл қоғамның рухани ахуалы жақсарады. Ұлттық құндылықтарды дәріптеу – өткенді аңсау ғана емес, бүгінгі қоғамдағы сенімді, өзара құрметті, жауапкершілікті күшейту деген сөз.

Сонымен қатар, тарихи сананың берік болуы ұлттық бірлікті нығайтады. Біздің өткенімізде қуанышты күндермен қатар, ауыр кезеңдер де аз болған жоқ. Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін жылдары халқымыздың қабырғасын қайыстырғаны рас, бірақ сол қасіреттердің өзі бізді төзімділікке, өзара жанашырлыққа, тәуелсіздіктің қадірін білуге үйретті. Тарихты біржақты емес, бүкіл қыр-сырымен, шындығымен танып-білу – кемелдіктің белгісі. Өткеннің қателіктерінен сабақ алып, жетістіктерін мақтан тұта білген ел ғана алға сенімді қадам басады.

Бүгінгі таңда жастардың тәрбиесі мен рухани бағдары ерекше маңызға ие. Заманауи жастарымыз ашық әлемде өмір сүріп жатыр: олар шет тілдерін меңгеріп, жаңа технологияларды игеріп, әлемнің түкпір-түкпірінде білім алып, еңбек етуде. Бұл – үлкен мүмкіндік. Егер сол жастардың бойында ұлттық рух, туған елге деген сүйіспеншілік, ата-баба аманатына адалдық болса, олар әлемдік бәсекеде де өз орнын таба алады. Себебі өз тамырын білетін адам ғана жат ортада адаспайды, өзінің кім екенін ұмытпайды.

Егер біз өткеннің тағылымын бүгінгі ісімізбен ұштастыра алсақ, уақыт сынынан сүрінбей өтетініміз анық. Тарихымызды қастерлеу, салт-дәстүрімізді заманға лайық жаңғырту, ана тілімізді құрметтеу және рухани құндылықтарымызды берік ұстану – бір-бірінен ажырамас біртұтас үдеріс. Осы үндестік сақталған жерде елдің ішкі тірегі мықты болады. Өйткені рухы берік, тарихын таныған, дәстүрін қадірлеген жұрттың болашағы да қашанда айқын, тұғыры биік әрі баянды болмақ.

Әбіл-Серік Әліакбар

Abai.kz

0 пікір