Jwma, 6 Jeltoqsan 2019
Dabıl 1450 2 pikir 14 Qaraşa, 2019 sağat 10:40

Auıldıq jerde mwğalim jetpeydi, al pedinstituttar «jwtılıp» jatır

Bizde bir qalıptasqan jaman ädet bar. Joğarı jaqtağılar eşbir negizsiz bastamalar men mağınasız eksperimentter jasauğa kelgende aldına jan salmaydı. Al mwndaylar elimizge qajet pe, onıñ qaytarımı qanday, tüpki nätijesi nege äkelip soqtıruı mümkin degen sekildi «wsaq-tüyek» mäselelerge müldem basın auırtpaydı. Közge tüsip, jaqsı attı atanıp qaluğa tırısqan ministrimiz ayaq astına basqa jwmısqa auısıp ketedi de, älgi «keremet jañalıq» özinen-özi wmıtılıp, ekinşi bir «tamaşa bastamağa» dañğıl jol aşıladı. 

Bwl jaman ürdis äsirese bizdiñ Bilim jäne ğılım ministrligin tügel jaulap aldı desek, artıq aytqandıq bolmas. Özgesin bılay qoyğanda oqulıqtardağı öreskel qatelikter, oqu procesine engizilgen esepsiz «tolıqtırulırdıñ» özi nege twradı? Jaqında tağı bir «özgeşe bastama» düniege kelip, elimizdi tağı bir şulatıp ketti. «Joğarı oqu orındarınıñ sanın qısqartu kerek» degen sıltaumen elimizdiñ wstazdar dayındaytın oqu orındarı qwrbandıqqa şalındı. Aldımen Jambıl jäne bizdiñ Qostanay pedagogikalıq univesitetterin özge universiteteke qosıp, aydı aspanğa bir-aq şığardı.

Bwl «jañalıq» ta ädettegidey ün-tünsiz jüzege asıp, talay dünieni büldirip tınar ma edi kim bilsin, eger sentaor Edil Mamıtbekov Parlamenttiñ kezekti otırısında osı mäseleni köterip, şır-pır bolmağanda.

- Mwnday biriktirudiñ ayağı nege äkelip soğuı mümkin? - dep aldımen saual tastaydı ol. - Birinşiden, mektepterge arnalğan mwğalimder men bala baqşa tärbieşilerin tek qana osı oqu ornı dayındaydı. Al universitetter filologiya men jağrafiya salasındağı ğılımi qızmetkerdi äzirleydi. Ärine, olar da mekepterde sabaq bere aladı. Alayda pedagog - erekşe mamandıq iesi. Olardıñ beretin pänderi de ayrıqşa, bağadarlamalar da özge. Jalpı, bwl eki oqu ornınıñ maqsatı men mäni de bölek. Bir-birlerine müldem qauıspaydı. Meniñşe, mwğalimderdiñ qızmetin bilim ministrligi emes, özge de damığan elderdegi sekildi ağartu ministrligi basqaruı tiis.

Şındığında da, Mamıtbekov mırza aytqanday, bizde osı bilim salasında jıl sayın derlik jaña reformalar bastaladı. Birdeñelerdi özgertemiz, ekinşi birdeñelerdi jetildermiz. Al aynalıp kelgende sol bilim deñgeyi jıl sayın qwldırap baradı. Mäselen, qazir mektepterde engizilip jatqan bilim deñgeyin tekseretin SOÇ pen SOR degenderiñ şın mäninde mwğalimderge ğana emes, bükil elge sor boldı. Endi mektepterde bayağıday bağa qoyılmaydı. Demek, balalardıñ sabaq üşin bası auırmaydı degen söz. Qısqası, endi balalar mwğalim aldında jauaptı emes, al mwğalimderge balalardıñ qalay oqıp jatqandığı müldem alañdatpaydı. Mwnıñ atın bilim beru salasınıñ müldem qwldırauı demegende ne deuge boladı?

Ekinşiden, bwl oqu orındarın biriktirudiñ ayağı mindetti türde kadrlardı oñtaylandıru degen ataqtı processke wlasadı. Mwndayda, ärine, mwğalimderdi dayındaytın täjiribeli oqıtuşılardıñ jappay qısqartılatındığı aydan anıq. YAğni, tüptep kelgende, JOO-lardıñ qosıluı pedinstituttarı qızmetkerleriniñ qızmetinen jappay quıluına äkelip soqtıratındığı tağı da sözsiz. Sonda  osınau kezekti reformanıñ tüpki maqsatı tağdırın mwğalimder dayarlauğa arnalğan asa bilikti mamandardan müldem qwtılu bolğanı ma?

Men, ärine, Jambıl universitetitin jaylı onşa habardar emespin. Alayda bizdegi peduniversitettiñ müldem ornı bölek. Özindik bay tarihı bar. Ol sonau 1939 jıldan beri mwğalimder dayındap keledi. Universitet märtebesin bıltır ğana alıp, onıñ üstine bwl oqu ornına Qostanay topırağınan şıqqan ataqtı ğalım, talay jıl Qazaqstan Ğılım akademiyasın basqarğan Ömirzaq Swltanğazinniñ esimin biılğı jılı ğana berip, bir jasap qalıp edik. Endi ne boldı? Swltanğazinniñ äruağınan qorıqsaq qaytedi? Endi onıñ da atı joyıları sözsiz. Sonda bwl ne mazaq pa? Mazaq demekşi, bwl oqu ornı Qostanay memlkettik universitetine kezinde bir ret qosılıp, sosın irge ajıratqanı bar. Endi bwl kün qaytadan tuıp otır.

Mamır ayında ğana bwl eskertkiş osılayşa ülken quanışpen aşılıp edi

Bizdi mazalağanı bir ğana bwl emes. Bizdi qınjıltqanı - Mamıtbekovtiñ öz tuğan jerindegi älgindey äletsizdikti köre twra şıdamay, janı şırqırap jatqanda sol Senattağı bizdiñ Qostanaydıñ deputattarınıñ bwl mäseleniñ olarğa eş qatısı joqtay ün-tünsiz qaluı. Äsirese, sondağı senatorımız Serik Bektwrğanovtıñ kezinde özi bitirgen oqu ornınıñ özgege jwtılıp ketu qaupi tuğanda odan sırt aynalğandıq tür tanıtuı tipti de tüsiniksiz. Onıñ üstine Bektwrğanov mırza kezinde olbıs äkiminiñ osı salağa baqılau jasaytın äleumettik sala boyınşa orınbasarı bolıp, ondağan jıldar boyı qızmet atqardı. Bwl mäseleniñ asa näzik twstarın bir adam bilse, sol biluge tiisti edi. Al ol bolsa, jamanattı bolğısı kelmedi me, kim bilsin, bwl dauğa aralasudı jön sanamaptı. Tipti Mamıtbekovtıñ ükimetke ündeuine de özge deputattar sekildi qol qoyuğa da jaramadı. Sirä, Senatta wzağıraq otıru da oyında bolsa kerek.

Jalpı, bizdiñ Qostanay jwrtınıñ el parlamentine saylanğan bes birdey deputtarımızğa degen ökpesi qara qazanday desek, artıq ayta qoymaspız. Bizdiñ «halıq qalaulıları» oblısımızdıñ problemaları jaylı asa belsendilik tanıta qoymaydı. Olar negizinen «Aş qwlaqtan tınış qwlaq» degen wstanımdı mıqtap wstanatın sekildi. Äytpese, eñ bolmasa, ana Mamıtbekovtı qoldap äketuge jaramağandığın nemen tüsindiruge boladı?

Jaybergen Bolatov

Abai.kz

2 pikir