Jeksenbi, 9 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 97829. Jazılğandar — 71609. Qaytıs bolğandar — 1058
Pikir 2868 24 pikir 29 Qaraşa, 2019 sağat 15:14

Äbiş älemine enu ülken erlikti qajet etedi

Artındağı wrpaqqa «abız» degen atı qalağan adamdar qazaqta köp emes. Ol zamandarda abızdardıñ qanday qızmet atqarğanın bügingi buın wrpaq bile bermeymiz.Bir sezinetinimiz,  eliniñ ruhani tärbiesin, ruhani älem ayasındağı el jügin  arqalağan adam dep tüsinemiz. Täuelsizdik jariyalağanda Äbiş ağa eludi eñsergen, şığarmaşılığı kemeline kelgen, tuabitti tabiği parasatı menmwndalap twratın, darhan dala jüzdi, salmaqtı, oyşıl, danışpan adam edi. Ol sol bir egemendiktiñ alğaşqı jıldarı Prezidenttiñ janında el ömiriniñ ruhani qalıptasuına zor eñbek siñirdi. Sondıqtan bügingi buın wrpaq onı abızğa teñey bastadı.

Äbiş eñ aldımen jazuşı. Jazuşı bolğanda özine tän älemi bar, iirimi tereñ,  qat-qabat filosofiyalıq oylardıñ toğısqan, dalanıñ darhan jırşısı boldı.  Onıñ jazuşılıq şeberligi älemde men degen jazuşılardıñ eşqaysısınan kem emes. Tipti biz onıñ artıqşılığın bayqap jürmiz. Äbiş älemdik deñgeydegi prozaşı. Biz onıñ şığarmaların älem oqırmandarına jetkize alğamız joq.

«Äbiş Kekilbaev turalı söz aytu kimge bolsa da, oñayğa tüse qoymas. Äbiş jayında söz qozğau, onıñ şığarmaşılığın zertteu, oğan üñilu köp eñbek pen izdenisti talap etetin dünie» -dep Quanış Swltanov «Kekilbaev keñistigi» attı maqalasında aytıp ötkendey, qanşama kitap paraqtap, zañğar jazuşınıñ jüyrik oyına, işki älemine den qoyıp, boylay aluğa tırıssaq ta, Äbiş älemine enu ülken erlikti qajet etetini aqiqat.

Al, endeşe, kemeñger oyşıldıñ älemine tereñinen zer salıp körelik...

Jazu – ömir tınısı. Jazu – eñ birinşi ömir süruden, wnatudan, sosın barıp tanıludan twrsa kerek. Öner men ädebietke eñ bastı qağida – talant, bilim, şeberlikke qwştarlıq, sosın zor eñbek qajet. Äbiş Kekilbaevtıñ kez kelgen şığarmasında wşan teñiz talantınan bölek san qırlı şığarmalarınıñ artında tauday biik eñbegi jatqanı barşamızğa mälim. Ğwlama ğalımnıñ jazu önerindegi şeberligin söz etsek te, eñ aldımen, qazaq sanasında onıñ sındarlı sınşı, swñğıla sayasatker, darhan minezdi darın, bilikti bilimpaz ekendigimen qosa, körkem şığarma jazuşılığı aldıñğı orında. Wlağattı wstaz retinde öziniñ körkem söz zergerligimen bizdiñ ruhani ömirimizdi bayıtsa, ayşıqtı aqın retinde közimizdi aştı, sırlı suretker bolıp kökiregimizge wlttıq senim, sana wyalattı.

Jazuşınıñ şığarmaşılığındağı öresi biik eñbekteriniñ biri «Añızdıñ aqırı» attı tarihi romanı. Bwl – tek tarihi şejire ğana emes, qoğamdıq, wlttıq müddesimen astasıp, ärbir oqırmannıñ dünietanımın keñeytip, ruhani tärbieleytin şığarma. Äbiş Kekilbaevtıñ tügel derlik şığarmaşılığınan romantizmniñ körkemdik jüyesin tolıqtıratın sipat–miftik-fol'klorlıq sarınnıñ, añız-äñgimelerdiñ jii körinis berui kezdesedi. Jazuşı osı tuındısı arqılı tarihi añız şeñberinen şığıp, qalamgerlik qiyalın qosa otırıp, derbes psihologiyalıq şığarma tudırğan. Bwl romannıñ lirikalıq, romantikalıq sipatı mol. Jazuşı añızdıq jelini jañaşa tüsindirip, jañğırtıp, sol arqılı adam janınıñ tereñ iirimderin aşqan kompoziciyası kürdeli, psihologiyalıq salmağı bar derbes tuındı jasap şığarğan. Sonımen qatar, romanda lirikalıq boyaudıñ moldığı, tildik örnektiñ emocionaldı boyauğa qanıqtılığı, şarttı twspaldar sekildi romantizm estetikasına tän täsilderdi şeber paydalanadı. Romanda mwnaranıñ siqırı – şeberdiñ hanşağa degen mahabbatın beyneleuin, tipti sol mahabbattıñ özine aynaluın şeber surettegen. «Añızdıñ aqırı» romanında añız ben romantikalıq qiyal, filosofiyalıq tolğam men analitikalıq suretteu täsili, realistik bayandau men şarttılıq kelisti üylesim taba bilgen.  Jazuşı öz keyipkerleriniñ minez-qwlqın olardıñ sırtqı is-äreketteri, qimıldarı arqılı emes, işki monolog arqılı körsetip, ärbir oqırmannıñ jüregine keñ jol aşa bildi. Aytulı roman arqılı qazaq ädebietine jazuşınıñ tıñ dünie alıp kelgenin añğaramız. Bwl tağılımdı eñbektiñ özi älem jwrtşılığına qazaq elin tarihi twrğıdan ğana emes, adam janınıñ şındığın tebirenispen tolğay otıra, ömir turalı filosofiyalıq ğibrattı oy bererlik şığarma retinde tanıstıruğa boladı.

Äbiş tekti qazaq. Onıñ sölegen sözi, jüris-twrısı, aynalasındağılarmen qarım-qatınası – barlığı dala qariyasıvn köz aldıña elestetedi. Ol qazaq janınıñ bilgiri edi. Keler wrpaqtıñ Äbişti igeruine jol körsetetin zertteuler, äbiştanudı qolğa alu kerek.

Ashat Qwsayınwlı Baywzaqov,

«Zağip jäne naşar köretin azamattarğa arnalağan respublikalıq kitaphana»  RMM – niñ direktorı.

Abai.kz

24 pikir