Särsenbi, 29 Qañtar 2020
Twlğa 2422 38 pikir 6 Jeltoqsan, 2019 sağat 11:15

Kemel ağanı keñinen tani tüstik

Wzaq jıldar telejurnalistika salasında eñbek etip, sonıñ qır-sırın jetik meñgerip, mändi, mağınalı tuındılarımen köptiñ köñilinen şığıp jürgen talanttı inim, Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qayratkeri Mahat Sadıqtıñ maydanger jazuşı Kemel Toqaev jöninde tüsirgen derekti fil'min körip tereñ oyğa qaldım. Uaqıt alıstağan sayın tauday twlğalardıñ san tarau qırları, jarqın kelbeti jarqırap aşıla tüsedi eken. Keşe ğana Jazuşılar odağında birge qızmet etken Kemel ağanı tolıq tanıp bilmegen ekenbiz. Qısqa ömirde adam janın zerttep, tüsinu keyde tipten mümkin emes siyaqtı. Bir qarağanda öte qarapayım, şınşıl, köp aşıla bermeytin ağanıñ tauqımetti tağdırı, işki jan azabı, ğwmırlıq filosofiyası öte tereñde körinedi... Biz Kemel Toqaevtı şeber jurnalist, qazaq ädebietindegi detektiv janrınıñ negizin qalağan qabırğalı qalamger retinde tanıdıq.

«Er – eldiñ qorğanı, namıs – erdiñ qorğanı» - deydi dana halqımız. Köneniñ közi, äkesi Toqanıñ artında qalğan jalğız twyağı, jazuşı Kemel Toqaev şınında da kesek twlğa edi. Ömir dariyasına salğan qayığın alaswrğan tağdır tolqını asıqtay iirip, oñdı – soldı qanşa laqtırsa da janın taza, jüregin jılı, arın biik wstay bilgen azamat. Öziniñ auır da, qasiretti ömir jolında qalamına süyenip ötti. Şığarmalarına twtas wlttıñ tağdırın arqau etti. Öytkeni, wlttıñ basına töngen qasiret elin süygen kez-kelgen azamattı aynalıp ötpesi belgili. 1932-jıldardağı aşarşılıq Toqaevtıñ da aynalasın köktey orıp, tıp- tipıl otap ketken. Zwlmat jıldar jas Kemelge jetimdik zarın barınşa tarttıradı. Ağası Qasım ekeui Türkistandağı balalar üyin pana twtadı. Jığılğan üstine jwdırıq degendey soğıs qasında qalğan jalğız süyenişi Qasımnan da ayıradı. Qasım maydan törinde erlikpen qaza tabadı. Ağasınıñ izimen maydanğa attanğan Kemeldiñ özi de qanqwylı soğıstıñ bel ortasında jürip, talay erlik körsetip, auır jaralanadı. Maydannan oralğan soñ da qoğamdıq qızmetke belsendi aralasıp, ädebiet äleminiñ kieli esigin erkin aşıp kiredi. Mahat osınau kürdeli tağdırdı arqalağan kesek twlğanı şeberlikpen jartı sağattıq fil'mge sıyğıza bilgen. Az sözben, köp oylandıradı. Kemel ağanıñ keñistigin Halıq qaharmanı Qasım Qaysenov, Qazaqstannıñ halıq jazuşıları: Mwzafar Älimbaev, Äzilhan Nwrşayıqov, Eñbek ardageri, jazuşınıñ zamandası Baymırza Däurenbekov, Memlekettik sıylıqtıñ laureatı Äkim Tarazi, Filosofiya ğılımdarınıñ doktorı, professor Äbdeş Qalmırzaev, Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qayratkeri Qoğabay Särsekeev sındı belgili twlğalardıñ pikirleri arqılı jarqırata aşqan.

Jazuşınıñ ömir jolındağı ayqın izderi «Soldat soğısqa ketti», «Soñğı soqqı», «Wyadan bezgen qws», «Sarğabanda bolğan oqiğa», «Tañbalı altın», «Tünde atılğan oq», «Tasqın» tağı basqa şığarmalarında sayrap jatır. Öz betinşe bilim alıp, ömirdiñ talay qiın-qıstau ötkelinen ötken Kemeldey keñ tınıstı qalamgerdiñ şıtırman oqiğalarğa tolı, şwraylı tildi şıraylı kelbetti şığarmaları kün ötken sayın jas wrpaqtı adaldıqqa, batıldıqqa, wltjandılıqqa tärbieley beretini sözsiz.

Äsili detektiv janrındağı şielenisti şığarmanı jazu üşin qıranday qırağılıq, qasqırday qaysarlıq, şınayı şeberlik qajet. Qaysar qalamgerdiñ kitaptarın qayta qolğa alğanda, swrapıl soğıstıñ işinde janında birge jürgendey küy keşesiñ, özimen qayta tildesesiñ.

Soğıs körip, balalıq şağı jetimdik pen joqşılıqta ötken qatal tağdır Kemel ağanıñ sağın sındıra almadı. Kerisinşe, töske salğan şarbolattay şıñdap şığardı. Janına auır jara salsa da asıl mwratınan taydıra almadı. Otan üşin adal perzent, otbası üşin ayaulı jar, wrpaq üşin ülgili äke bola bilgen ülken jürekti jaysañ ağanıñ ömir jolı artında ürim-bwtağı barda, qara ormanday qazaq halqı barda jıldarmen birge jalğasa bermek...

Osınday parasatı biik twlğanıñ narqın asırıp, parqın biler Mahattay talanttı bauırğa alğıstan basqa aytarımız joq. Wltınıñ azattığı jolında küresken ardager ağalardıñ azamattıq qasieti, asqaq abıroyı keyingi inilerine jwğıstı bolğay!

Nesipbek Aytwlı

Memlekettik sıylıqtıñ laureatı

Abai.kz

38 pikir