Senbi, 6 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12312. Jazılğandar — 6903. Qaytıs bolğandar — 52
Bw ne mazaq? 2724 15 pikir 23 Jeltoqsan, 2019 sağat 11:30

Men ne üşin on täulikke qamaldım?

Qaraşanıñ 25-şı jwldızında eski tanısım Gülishan Domalayqızı: Jwmeke, press konferenciya ötizeyin dep jatırmız. Qıtayda zardap şegip jatqan tuıstarına araşa swrap biraz qauım keledi. Sonı jürgizip beriñizşi, dep habarlastı. Men, jaraydı, dedim. 27-si küni sağat 11-de bastap jiberdik. Alğaşqı sözdi eks deputat Zäureş Battalovağa berdim.

"Qazirgi tañda, Qıtay halıq Respublikasınıñ Şıñjañ aymağında mwsılmandardı jappay sayasi türmelerge jabu etek alğan. Qamalğandarğa oyına kelgenin istep, tipti, dene müşelerin kesip, şetelge satıp jatqanın älemdik aqparat qwraldarı jariyalap jatqanda bizdiñ bilik ündemey otırğanı adamnıñ aşuın tuğızadı, ras. Öytkeni, bwl adam qwqın qorlau ğana emes, sonday-aq, eldigimizge sın. Täuelsiz Qazaqstan dep keudemizdi kerip maqtanğanda aldımızğa jan salmaymız, al Qıtaydağı qandastarımız zardap şegip jatqanda ündemeu aqılğa qonımsız dep oylaymın", dedi Ol.

Sodan soñ orıs tilinde söyledi. Ekinşi sözdi Germaniyadan kelgen wltşıl Ömirhan Altın ağamız jerine jetkizip ayttı.

"Tipti, Şıñjañ ölkesi wyğırlardıñ jeri degen sözdi doğaru kerek. Öytkeni ol jer tek wyğırlardıñ jeri emes, qazaqtardıñ san ğasırlar ömir sürip kelgen atamekeni.

Sondıqtan Qazaqstan Prezidenti Qasım Jomart Toqaev mırzağa, Senat ppikeri Dariğa Nazarbaeva hanımğa, Parlament deputattarına, äsirese Bekbolat Tileuhanğa Qıtaydağı qandastar isine araşa tüsip, bey-jay qaramauğa şaqıramın", dedi Ömirhan Altın.

Aqın Baqıtjan Tobayaqov söz söyledi. Aqırında Gülishan Domalayqızı Qıtayda tirkelgen swmdıq oqiğalardı aytıp, Qıtay biliginiñ etnikalıq az wlttarğa, sonıñ işinde qazaqtarğa jasap jatqan sayasi qılmısın "genocid" dep ayıptadı.

Konferenciyadan soñ, Ömirhan ağa barlıq qwjattardı jinap alıp, Evroparlamentke tapsıratın boldı. Men Ömirhan ağanı öz köligimmen alıp jürdim. Ol jerde 50-60 adam şulap jür eken. Qoldarına «Sayasi twtqındarğa bostandıq», «Jerimiz Qıtaylarğa satılmasın» t.b. türli mazmwndağı plakattar wstap alıptı. Tüski as uaqıtı bolğan eken. Bizge, sağat 15-00-de keliñizder, dedi. Sodan soñ ketuge ayaldağanbız, qasımızğa kamerasımen jügirip kelgen tilşiler bizdi qorşap aldı.

Alğaş sözdi men bılay bastadım: "Qwrmetti Parlament deputattarı! Qazaq halqınıñ atınan saylanğandarıñız ras bolsa, Qıtayda zardap şegip jatqan qandastar turalı nege ündemeysizder? Sizderden osınşa halıq kelip tuıstarına araşa swraydı. Öytkeni, Qıtaydağı jağday bizdiñ elde erteñ qaytalanbauına eşkim de kepildik bere almaydı". 

Menen keyin Ömirhan ağa söyledi. Bir kezde qolına mikrofon wstap alğan äkiminiñ orınbasarı Talğat esimdi azamat: "Uvajaemıe grajdanı uhodite ne sankcionirovannıy miting po Zakonu Respubliki Kazahstan zapreşen. Esli ne uhodite sotrudniki Ministerstvo vnutrennıh del vas zaberet", dep ayqaylap jürdi. Ol jerde bir orıs wltınıñ ökili joq. Orısı joq jerde de orısşalaytın bizdiñ orısqwldar ğana ğoy... Men Ömirhan ağanı ertip, ol jerden ketip qaldım.

09.12.2019 jılı Mahambet Ötemiswlı atındağı oquşılar sarayına üş balamdı "Dombıra" üyirmesine öz köligimmen alıp keldim. Bir kezde köligimniñ terezesin bireu wrıp twr. Qarasam: "Ağa leytenant İliyasov Almaspın. Sarıarqa audanınan... RUVD-ğa barıp swraq jauap alamız" deydi. Qasında tağı eki jigit twr. Qwddı Ben Ladendı wstağanday, alıp bardı. Keşke deyin bir tamşı su, ne tamaq bermedi. Telefondı öşirip tastadı. Keşki sağat 17-00-de Ahmetqaliev degen sud'ya kelip, meni Äkimşilik qwqıq bwzuşılıqtıñ 488 babınıñ 1-tarmağı boyınşa, 10 täulikke qamauğa alu turalı şeşim şığardı.

Söytip, aparıp qamadı. Onda üş mezgil tamaq, aptasına bir ret duş qabıldauğa boladı eken. Menen basqa 46 adamdı jauıptı. Jeke-jeke kamerada otırdıq. 25 kitap oqıdım. Oñaşada kitap oqu adamnıñ oyına oy, aqılına aqıl qosıladı, denesin tınıqtıradı-mıs. Sergey Borodinnıñ "Hromoy Timurın", Aleksandr Dyumanıñ "Lyudovik HIV-in", Çampion Toyçtıñ  "Psihogenetikasın", Nik Viçuçtıñ "Ömir ğajabın", Leninnıñ ömirin, B. Napoleon turalı, Balğabek Qıdırbekwlınıñ "Mısıq twtqının", Ş. Mwrtazanıñ "Jürekke äjim tüspeydisin", Grigoriy Kotovskiydiñ "Zolotaya şaşkasın", Äzilhan Nwrşayıqovtıñ "Tañdamalısın" t.b.

Menimen birge otırğandardıñ tizimi:

  1. Serik Jakin
  2. Amangeldi Djakin
  3. Qayrat Seyitqaliev
  4. Erbol Esqojin
  5. Bolathan Hamitwlı
  6. Akmal Mametqwlov
  7. Mars Ibraev
  8. Nwrswltan Qastaev
  9. Ahat Qappar
  10. Marat Musabaev
  11. Ahmad Davletkulov
  12. Aybek Säbitov
  13. Ädilbek Serikbaev
  14. Serik Jakir
  15. Azamat Talğatbekov
  16. Aydar Mubarakov
  17. Gülmira Halıqova
  18. Zubayda Seydahmetova
  19. Fariza Bespaeva
  20. Ğaliya Tamabaeva
  21. Aqmaral Kerimbaeva
  22. Serik Asqarov
  23. Dulat Aqadır
  24. Baltabek Bekejanov
  25. Aydar Sıdıqov
  26. Bolatbek Bilälov
  27. Quat Uvaliev  

19 jeltoqsan küni tañğı sağat 7-00-de twrğızıp, gazel köligimen Sarıarqa audandıq İİB-ğa aparıp bosatıp jiberdi. Sol küni meniñ tuğan-tuıstarım üyge kelip, meni ortağa alıp, swraq jauaptıñ astına aldı. "Qıtaydağı mäselede ne şaruañ bar?! Ol Qıtaydıñ işki şaruası. Sen öz bala-şağaña qarap, tınış jür aynalayın", dep janı aşığanday sıñay tanıttı. 14 oblıstan qoñıraular üzdiksiz kelip jattı. "Äleumettik jelilerde qamaldı  degendi estidik, Jwmeke" dep habarlasıp jatır. Köşede ketip bara jatsam, meni körgen jwrt qolın şoşaytıp körsetip jatır. Osılay tanımal bolıp kettim. Söytsem, bwl turalı bäriniñ habarı bar eken.

Adamzattıñ arğı-bergi tarihında qanşama satqındıqtar boldı deseñizşi... Ärise, Altın Orda kezinde, Kerey men Jänibektiñ kezinde... Berisi Han Keneni satıp ketken Sıpataydıñ satqındığı. Alaşorda kezinde qazaq ziyalıları birin-biri orıstarğa jığıp bergendigi... Osınıñ bärin tarihtan oqıp bildik. 1986 jılı jäne 2011 jılı 16 jeltoqsanda da solay boldı. "Ziyalı" dep jürgen ağa-kökelerimiz jwmğan auzın aşpadı. Olardıñ esil-derti ataq, mansap, keudelerine temir-tersek tağu ğana. Mwnı qazaq "ruhani ergejeylik" deydi. Jalpı meniñ tüsinigimde, ziyalı adam ol - abıroyı asqaq, mereyi üstem, wlt aldında auır jükti arqalağan twlğa. Büginde osılardıñ jwrnağı da qalmağan...

Sonımen soñğı uaqıtta elimizde qordalanğan mäseleler şaş-etekten ekendigi beseneden belgili. Biraq, bizdiñ bilik sol problemalardı şeşudiñ  tetikterin qarastırudıñ ornına ne istemek oyı bar, bir Qwdayğa ayan. Qıtaydan "tarihi otanım", dep eki ökpesin qolın alıp, qaşıp kelgen Qaster Mwsahanwlı men Mwrager Älimwlın Qıtayğa qaytarudı qarastırıp jatır, qazir. Eger olardı qaytarsa, ol jaqta olardı öltiretini tağı aytılıp jatır. Bwl eldigimizge tañba. Älem qauımdastığı Qıtaydıñ jauızdığına birlesip  kürespesek. Al biz şe? Däl osılay, qol qusırıp otıra bersek, tığırıqtan şığu ekitalay.

Jwmamwrat Şämşi,

Tarih ğılımdarınıñ kandidatı.

Abai.kz

15 pikir