Tileumúrat Kishkentaev – Aqqúm auylynyng perzenti, qarapayym enbek adamy. Kolhozdar úiymdasqan kezden bastap kolhozgha mýshe bolyp kirip, ómirining sonyna deyin kolhozshy bolyp ótedi. Tókeng úzaq uaqyt boyy Jdanov atyndaghy kolhozda shopan bolyp, qoy baghady. Ol osy kolhozda qoy týligin kóbeytuge ýles qosady. Jýz saulyqtan 130-140 qa deyin qozy alyp otyrghan. Nәtiyjesinde enbekqor shopan 1949 jyly Yrghyz audanynan shyqqan 29 «Sosialsiytik Enbek Erinin» biri boldy. Tóleumúrat Kishkentaev jasy úlghayghan shaghynda 1950 jyldardyng ayaghynda dýniyeden ótken.

Aynagýl Tileumúratqyzy әkesi jayly bylay deydi:

«Mening әkem Tileumúrat Kishkentaev, anam Esimova Kýlәi. Otbasymda 4 aghayyndymyz. Ýlken apam Biybigýl Qashqynbaeva(Tileumúratqyzy) - 1939 jyly Aqqúm auylynda(Janabirlik, Jdanov) dýniyege kelgen. Kishi apam Bazargýl Kuseeva(Tileumúratqyzy) - 1942 jyly Aqqúm auylynda dýniyege kelgen. Sodan keyin men Aynagýl Kishkentaeva 1954 jyly Aqqúmda dýniyege kelgenmin. Menen keyin sinilim Kishkentaeva Zada Tileumúratqyzy - 1957 jyly Aqqúmda dýniyege kelgen. Ákem shobdar ruynan taraghanyna baylanysty Yrghyzdy basqarghan Almatúly Samyrat(Shahmúrat) baldarymen jaqsy aralasyp túrdy.

Ákem Yrghyzdyng Mamyr auylynda dýniyege kelgen. Qazirgi Jabasaq auyldyq okrugining Aqqúm, Shilikti(Basyqara qopasy), Qodarda qoy baghyp, shopan boldy. Sol jerde qaytys boldy. Elge qamqor kisi edi. Ózinde joq bolsa da kóldeneng kók attygha, jolaushylap kelgen meymandargha jarty kýlshesin bolsa da bólip beretin edi. Asharshylyq (konfiskasiya) kezindegi elge jasaghan jaqsylyghyn kórgender әli kýnge deyin meni kórgende jylap, jyly lebizderin bildirip jatady. 1949 jyly Sosialistik Enbek Eri boldy. Ákemning qújattary men orden, medaldaryn bala kezimizde oinap, syndyryp aldyq. Ákem siyaqty birqatar azamattar Jabasaq ónirinde qyzmet etti. Ákem aqsha almady. Aqshanyng ornynda avlikasiya boldy. Sol kenes zamanynda Ábdisalamov Fayzolla(QSE, 6-tom, 8-bet, Aqtóbe ens. 288-bet) Qazaq KSR-nyng Enbek sinirgen óner qayratkeri(1960j.), Aqtóbeden shyqqan túnghysh kinooperator tughan jerinen shyqqan, enbegi singen azamattar turaly derekti filim týsirip jýretin. Men ol kisini kórdim. Al qazaqtan shyqqan túnghysh kәsiby skripkashy Fayzolla aghanyng inisi, Álim Almat (Ghalymjan Ábdisalamov) aghamdy bizding Aqqúmda dýniyege kelgendigi jóninde tughan auylymnyng túrghyndarynan bildim. Men Jabasaqqa 2006 jyly әkemning turniyrine bardym. Jerlesterim ýlken iltipatpen qarsy aldy. Osy oraydy paydalanyp, eng aldymen Bayazit Qúdaybergenúlyna ýlken rizashylyghymdy bildiremin. Songhy ret 2022 jyly Jabasaqqa mamyr aiynda bardym».

«1928 jyly konfiskasiya jýrgende bizding әulet Temirbek Jýrgenovting aralasuymen jer audarudan aman qalghan. Konfiskasiyadan keyingi (maldan airylghan son) jyldar jaghdaysyz bolyp, elding berekesi kete bastaydy. Sóitip ashtyq bastalghanda kóptegen tuystar Reseyding Orsk qalasyna, Jetiqaragha t.b. jaqtargha jan-jaqqa kóshken».

Jabasaq eli enbekqor shopan Tóleumúrat Kishkentaevty elge sinirgen enbegi ýshin býgingi kýnge deyin úmytpaghan. Onyng esimin este saqtap, keler úrpaqqa ýlgi-ónege etu maqsatynda Jabasaq orta mektebinde mamyr aiynda audan mekteri oqushylarynyng qatysuymen qazaqsha kýresten «Tóleumúrat Kishkentaev atyndaghy jýlde» ýshin jarys ótip túrady. Búl jarys biraz uaqyttan beri dәstýrge ainalyp otyr. Múnyng ózi jas úrpaqtyng agha úrpaqqa degen zor qúrmeti!

«Kishkentaev Tóremúrat atyndaghy jýlde»

T.Kishkentaev atyndaghy oqushylar arasyndaghy jarys 1992 jyldan beri túraqty týrde ótip keledi. Alghashqy jarysty úiymdastyrushy sol kezdegi audandyq bilim bólimining bastyghy A.Ermaghanbet, Jabasaq orta mektebining diyrektory B.Qúdaybergenúly jәne Jabasaq kensharynyng diyrektory M.Ghabidullin boldy. Alghashqy kezde bir audannyng jarysy bolsa, keyinnen audanaralyq, oblystyq jarys dengeyine kóterildi. T.Kishkentaev atyndaghy turnirge Yrghyz, Qarabútaq, Hromtau audandary men Aqtóbe qalasynyng komandalary qatysyp, baqtaryn synady. Key jyldary turnirge 280 paluan qatynasqan kezderde boldy.

1992 jylghy turnirding alghashqy jenimpazdary A.Sýleymenov, R.Ermaghanbetov boldy. Qazirgi kýni olar, A.Sýleymenov sport sheberi, R.Ermaghanbetov sport sheberligine ýmitker, qazaq kýresinen halyqaralyq dәrejedegi tóreshi jәne Qazaqstan Respublikasynyng enbek sinirgen jattyqtyrushysy.

Turnir barlyq uaqytta Jabasaq orta mektebining bazasynda ótip keledi. Bir jyl T.Kishkentaevtyng otany Aqqúm auylynda ótkizildi. Basqa audannyng komandalaryn kópten qatystyru maqsatynda ýsh jyl Temirbek Jýrgenov (Komsomol) auylynda ótkizilgen bolatyn.

Búl turnirding jastargha bereri mol boldy. Nәtiyjesinde 21 jylda osy turnirden shyndalghan paluandardyng 17-si sport sheberi jәne sport sheberligine kandidat atandy.

T.Kishkentaev turniyrine talay ret qatysyp, jenimpaz atanghan B.Qisyqov halyqaralyq dәrejedegi sport sheberi, qazaq kýresining eki ret әlem jenimpazy atandy. Kýrestegi qadamyn osy turnirden bastap, shyndalghan, talay ret kórermendi riza etken Gh.Bayniyazov birneshe ret el jenimpazy atandy(aqtobegazeti,12.08.2010). Paluandar kýres ónerining qyr-syryna osy turnirde shyndalghan. Osy turnirden shyqqan taghy bir Jabasaqtyq paluan A.Baymúratov grek-rim kýresinen Aziya jenimpazy atandy. Belbeu kýresinen birneshe halyqaralyq jarystardyng jenimpazy Álibekov te osy turnirding ýnemi qatysushysy, jenimpazy. Osy turnirden shyqqan taghy bir Jabasaqtyq paluan Amangeldi Erasyl 2022 jyly Jabasaqtan shyqqan túnghysh әlem jenimpazy atandy (Erasyl-әlem chempiony, aqtobegazeti 22.12.2022). Erasyl «Qazaqstan barysy-2025» turniyrining jartylay finalisti.

T.Kishkentaev turniyrinde shyndalghan R.Bóribaev, S.Jetimbaev, M.Aynadiyn, N.Shortanbaev, J.Estaev, M.Jarymbetov, A.Eleshov, R.Álmenov, jәne basqa da onadaghan paluandar kýres týrlerinen oblys, respublika jenimpazdary, halyqaralyq jarystardyng jenimpazdary.

Turnirge paluandar dayarlauda jәne búl turnirdi sapaly týrde ótkizude jattyqtyrushylar M.Ábdibekov, Á.Bayniyazov, R.Ermaghanbetov, Q.Nadirov, S.Qozbagharovtyng enbekteri orasang zor.

Asqar Rahymjanúly

Abai.kz