Senbi, 6 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12312. Jazılğandar — 6903. Qaytıs bolğandar — 52
Äleumet 2421 2 pikir 3 Qañtar, 2020 sağat 12:17

Jaña jıldıñ tañğajayıp sıylığı

Mereke, meyramdarda bir-birimizge sıylıq jasau ädeti qalıptasqalı qaşan. Ol da adamdar arasındağı süyispenşilik pen sıylastıqtıñ belgisi bolar. Odan bireu bayıp ketpes, biraq, esesine sizge degen qwrmeti artadı. Qazaq halqı jaña jıldı naurız meyramınan bastaydı. Alayda, erteñ küntizbelik jaña jıl. Bwl keletin jıl öziniñ eñbek qorlığımen, qarapayımdılığımen, eptiligimen erekşelenetin tışqan jılı. Tarihi derekterde bwl jıl halqımız üşin berekeli bolğan jıldıñ biri.

Bügingi aytpağım, basqa emes, jaña jıldağı sıylıq, äsirese balalarğa jasaytın sıylıq turalı. Sıylıqtı ärkim, sıylaytın adamnıñ jasına, jınısına, käsibi men qızığuşılığına qaray, qaltasınıñ jağdayın eskerip jasaydı. Sol üşin sıylıqtıñ auqımı men türi asa köp. Osı sıylıqtardıñ işinde balalar sıylığınıñ mäni zor. Eresekter keyde balalarğa oylanbastan sıylıq jasaydı nemese balasınıñ aytqan zatın alıp berip qwtıladı. Bwlay isteu dwrıs bolmaydı. Sebebi, balalardıñ dünietanımı äli tolıq jetilmegendikten alğan sıylığınıñ narqın jan-jaqtı tüsine bermeydi jäne sol sıylığınıñ äserine tez wşıraydı.   Sondıqtan sıylıq tartu etude balanıñ bolaşaq tağdırın oylap jasağan sıylıq eñ keremet sıylıq bolıp tabıladı.

Balağa arnalğan sıylıqta qay kezde de onıñ tärbiesi men ömirine paydalı boluı bastı nazarda twruı tiis. Bala ösu üstinde bolğandıqtan onıñ talğamı men qalauı jıl ötken sayın özgerip otıradı. Olardıñ talabın qanağattandıru da mümkin emes. Keyde özine ne närse kerek ekenin naqtı özderi de bile bermeydi. Sol üşin olarğa paydalı dünieni, wstanımdı özimiz wsınuımız qajet. Sonıñ biri - sıylıq. Sıylıq jäy dünie emes, ol - talğam, wstanım. Ol - tağdır, tabıs. 

Biz balalarımızdı qazirgi kezde  til alğış, bilim qwmar, aqıldı al bolaşaqta tabıstı azamat bolğanın qalaymız. Bizdiñ osı qalauımızdı orındauda olarğa sıylaytın sıylığımızdıñ qanşama ülken mañızdı röl oynaytının eskere bermeymiz. Balağa sıylar qwndı dünieler köp. Mäselen, jaqsı kitap, muzıka aspabı, şahmat, sporttıq qwral sekildi. Biraq ta, mañız jağınan bwlardan eş kem emes, tipti, artıq ta äser etin sıylıq bar. Ol - bankte bala atına aşılğan salım (depozit). Salım somasınıñ az nemese köp boluınıñ mañızı şamalı. Bastısı, onıñ bolğanı. Ata-ana balasınıñ bankte esep-şotınıñ bar ekenin jäne onda sonşa aqşanıñ jatqanın aytıp, körsetip qoyuı tiis. Bwl salım jıl basında aşılıp, jıl boyı mindetti türde tolıqtırılıp otırıluı qaajet. Sonda balalar ol aqşanıñ ösip jatqanın baqılap, bilip  otıradı. Älde qalay qolına tüsken aqşasın sizge berip, jinaqtağı somanıñ köbeygenin qalaydı. Tipti, bası artıq zat aludan tıyıladı. Jıl boyı keletin tuğan kün t.b. merekelerde sizden sıylıq kütpeytin boladı.  

Qorıta aytqanda,  salım şotınıñ aşıluı balalardıñ ösip-jetiluine, twlğa bolıp qalıptasuına asa mol paydasın tigizedi. Bastısı:

- Bala qarjılıq sauattılıqqa beyimdeledi; 

- Wqıptı äri ünemdi boladı; 

- Bolaşağına ümitpen jäne senimmen qaraydı; 

- Kim bolğısı keletinin, qanday ülken jwmıstar jasauğa bolatının sanasında josparlap beyimdele bastaydı; 

- Erkelikten, jalqaulıqtan arıladı; 

- Til alğış äri oquğa zeyini artadı. Osı sekildi oñ äserlerdi tizip jaza beruge boladı. Negizgisi sol - bala öz bolaşağınıñ, öz tağdırınıñ iesi özi boludıñ alğaşqı şart-jağdayın jasaydı. 

Evreyler: "Jwmsağan bir tiın aqşañ 100 payız paydasın aqtasın"-demey me? Sondıqtan bauır etimiz balamızğa jwmsağan är tiınımızğa öte jauapkerşilikpen qarağanımız jön. Bwl meniñ maman retinde qanşama jıldardan beri wstanıp kele jatqan közqarasım. Bwl jöninde kitap ta, maqala da jazdım. Alayda, osı bir kişkene bolğanımen mañızı ülken düniege män bermey jürgen ata-analar öte köp. "Aqşa tiınnan, jılqı qwlınnan qwraladı"-dep aytqanımen, sonı ömirlik praktikasına engizetin qazaq kemde-kem. "Dünie - jalğan, adam ömirge qonaq"-dep qabıldaytın qazaqı tüsinik rasında da özimizdi qonaq retinde köretin deñgeyge jetkizdi. Biraq, sıylı qonaq bolu üşin de qwr-alaqan kelmeytinimizdi eskeretin kez de keldi.  Onıñ üstine biz ketkenimizben balalarımız, wrpağımız qaladı ğoy. Sondıqtan biz bwl düniege qonaq bolsaq ta, tım wzaqqa kelgen "qonaqpız". Osını wmıtpağanımız jön. 

Bizdiñ köpşiligimiz bankte wzaq mezgil aqşa jinap, bolaşaqta istemek bolğan maqsatımızğa qarjı toptauğa dağdılanbadıq. Bwğan qarjılıq sauatsızdıq pa, erinşektik pe, josparsızdıq pa? bilmeymin äyteu bir sebepter kedergi jasap keledi. Qolda bar dünieni qwramağandıqtan künder ötip, ayaq-astı tıqır tayanğanda qoldağı bardı arzanğa satamız nemese joğarı payızben bankten nesie alamız, tipti, ağayın-tuıstan qol jayıp kömek swraymız. Qay-qaysının alsaq ta, aqıldı şeşim emes ekeni tüsinikti. Söytip, ekonomikalıq jaqtan qıspaqqa qalamız, banktiñ älde bireuden alğan qarızdı qaytara almay sabılamız. Üyden bereke, köñilden mereke ketedi. Osını körip otırğan balalar sizge qanday közqaraspen qaraydı dep oylaysız?  Qazirgi jastar sizge tüsinistikpen qarap, qiınşılıqtıñ bir jağına şığayın degen oyda boladı deysiz be? - Joq, olay oylamauı mümkin. Kerisinşe, sizdi qolıñızdan tük kelmeytin, paydasız, ömiri tekke ötken pende retinde qarauı, jazğıruı bek mümkin. Al endi basqaşa oylap köriñiz. Balalarıñız äli kişkene, äli köp şığın qajet etpeytin kezden bastap bankten depozit aştıñız da jinay berdiñiz. Arada jıldar jıljıp ötkende sol balañız bir is bastar da, oquğa tüser de aspanan jauğanday nemese Qwdaydıñ özi terezeden tastağanday bir bwda aqşa aldıñızda jatadı. Onı körgen balañız sizdiñ betiñizden süyip, "Äke -ana keremet jansıñdar, men senderdi jaqsı köremin"-deydi. Balañız quanadı, baladan beter öziñiz quanasız. Osı eki türli körinistiñ qaysı köñiliñizge wnadı? - ärine soñğısı. Bärimizge de wnaytını sol. Olay bolsa, "Tirşiligin eñ mıqtılar nemese aqıldılar emes, jağdayğa der kezinde beyimdelgender ğana arı qaray jalğastıradı" - degen Darvinniñ osı sözin basşılıqqa alıñız da, jağdayğa äuel bastap beyimdelip, balañızğa tañ-ğajayıp sıylıq jasañız.  Jaña jılda quanar jañalıqtarıñız köp bolsın.

Qaster Sarqıtqan

Abai.kz

2 pikir