Seysenbi, 26 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 8969. Jazılğandar — 4515. Qaytıs bolğandar — 35
Ekonomika 1523 6 pikir 20 Aqpan, 2020 sağat 15:29

Qazaqstandağı maşina öndirisi ne küyde?

Ükimet eldegi maşina öndirisi salasına taldau jasaptı. Qazir de elde öndiriletin maşinanı nesie alu jwrt arasında köptep körinis bere bastadı. Sol üşin de Qazaqstandağı maşina öndirisiniñ jay-küyi turalı ükimet taldauı oqırman nazarına wsınıp otırmız.

Abay-aqparat

Bügingi tañda qazaqstandıq avtomobil' önerkäsibi şikizattıq emes sektordı industriyalıq damıtudıñ 12 basım bağıttarınıñ qatarına qosılğan jäne jüyeli memlekettik qoldau ob'ektisi retinde sanaladı. 2019 jıldıñ qorıtındısı boyınşa QR Maşina jasau salasındağı avtomobil' önerkäsibiniñ ülesi 26%-dı qwradı, 50 mıñnan astam tehnika öndirildi, 2,7 mıñğa juıq avtomobil' eksporttaldı. Qazaqstandıq avtoönerkäsip qalay damıp jatır jäne onıñ keleşegi qanday?

Bäri neden bastau aldı?

Otandıq avtomobil' önerkäsibiniñ tarihı 2003 jılı alğaşqı «NIVA» avtoköligi şığarılğan kezden bastaladı. Ol kezde öndiris kölemi bar bolğanı birneşe mıñ birlikti qwradı (2010 jılı eñ köbi — 4 mıñ dana). Şığarılatın önim jelisin tek VAZ markasınıñ avtomobil'deri qwradı. Elimizdiñ avtomobil' narığınıñ negizgi böligi importqa tiesili boldı.

Käsiporındardıñ naqtı mindetterimen damudıñ negizgi kezeñi 2010 jılı motorlı kölik qwraldarın önerkäsiptik qwrastıru turalı alğaşqı kelisimderge qol qoyumen bastaldı. Degenmen, täjiribe körsetkendey, salanı damıtu jöninde qabıldanğan kelisimderdiñ tiimdiligi az boldı, satılatın otandıq avtomobil'derdiñ ülesi 2016 jılı tek 26%-dı qwradı. Intalandırudıñ jaña ädisteri qajet boldı.

Osığan baylanıstı Ükimet qosılğan qwn salığı (QQS) boyınşa preferenciyalar, kädege jaratu alımın engizu, jeñildikpen nesie beru jäne lizing bağdarlamasın äzirleu, önim eksportın qoldau şaraları sekildi salanı ıntalandıru şaraların qabıldadı. Önerkäsiptik kooperaciya bağdarlaması iske qosıldı.

Salanı damıtuğa «SarıarqaAvtoÖnerkäsip» JŞS strategiyalıq äriptesi — SMS–JAC Motors twlğasındağı iri transwlttıq investor tartıldı. Osınıñ barlığı salanı damıtu, ıntalandıru bağdarlamaların engizu boyınşa jaña täsilderdi engizudiñ arqasında mümkin boldı.

Kommerciyalıq tehnika öndirisine keler bolsaq, elimizge jahandıq oyınşılar tartıla bastadı. 2005 jılı Qazaqstanğa kelgen alğaşqı iri öndiruşi KamAZ boldı. Sodan keyin Daewoo, Hyundai, IVECO, ANKAI jäne basqa da markalar öz öndiristerin aştı.

Sonıñ nätijesinde, qısqa merzim işinde salıq audarımdarı esebinen byudjetti jüyeli türde tolıqtıratın, irgeles salalardı esepke ala otırıp, ondağan mıñ jwmıs ornı bar twtas sala qwrıldı. Avtoöndiruşiler sanı artıp, adal bäsekelestik dami bastadı.

Bügingi tañda maşina jasau — öñdeu önerkäsibiniñ qarqındı damıp kele jatqan salalarınıñ biri.

Industriyaldı-innovaciyalıq damu memlekettik bağdarlamasın iske asıru jıldarı (2010 jıldan bastap) elimizde şamamen 400 mlrd teñge somasına 130-dan astam jaña maşina jasau öndirisi iske qosıldı. 14 mıñnan astam jwmıs ornı aşıldı.

Bwl käsiporındar önimniñ barlıq derlik türin şığarudı igerip ülgerdi (jiıntıqtauşı jäne qosalqı bölşekterden joğarı däldikti tehnikanı qwrastıruğa deyin) jäne mwnay-gaz, metallurgiya jäne agroönerkäsip sekildi ekonomikanıñ bazalıq sektorlarınıñ qajettilikterin qamtamasız etedi.

Qazirgi tañda Qazaqstanda avtokölik qwraldarınıñ barlıq sanattarınıñ öndirisi qolğa alınğan. Elimizde 167 avtomobil' modeli, onıñ işinde 39 jeñil model', 22 älemdik brend jinaladı.

Avtomobil' jasau — Qazaqstannıñ maşina jasau salasınıñ drayveri

QR-nıñ 2015-2019 jıldarğa arnalğan industrialdı-innovaciyalıq damu memlekettik bağdarlamasında avtoönerkäsip basım salalar qatarında körsetilgen. Memlekettik bağdarlamada älemdik trendter Qazaqstannıñ avtomobil' önerkäsibin damıtuğa ıqpal etetini, oğan qosa metallurgiya, rezeñke bwyımdarınıñ öndirisi, şını öndirisi, toqıma önerkäsibi, elektr jabdıqtarı men qwraldarı öndirisi, ĞZTKJ jäne t. b. sekildi irgeles salalardı damıtuğa da septigin tigizetini aytılğan.

Eki besjıldıqta avtomobil' jasau Qazaqstannıñ maşina jasau salasınıñ drayverleriniñ birine aynaldı. İri toraptı qwrastırudan (DKD) wsaq toraptı qwrastıruğa (CKD) köşu boldı. Mısalı, şanaqtardı dänekerleu jäne boyau boyınşa tehnologiyalıq operaciyalar qolğa alındı.

Qazirgi tañda elimizde satılatın avtomobil'derdiñ 60%-ı Qazaqstanda şığarılğan.

Avtoönerkäsipti jergiliktendirudiñ ortaşa deñgeyi 33%-dı qwraydı, al keybir ülgiler boyınşa eñ joğarğı deñgeyi 50%-dan asadı.

2010 jıldan bastap öndiris kölemi 12,5 esege östi (2010 jılğı 4 mıñ birlikten 2019 jılı 50,4 mıñ birlikke deyin). Maşina jasaudıñ jalpı kölemindegi avtoönerkäsip ülesi 2010 jılğı 4%-ğa qarağanda 26%-ğa jetti. Önerkäsiptegi avtoönerkäsip ülesi 1,9% qwradı.

2019 jılı avtomobil' önerkäsibinde 359,5 mlrd teñgege 50 447 birlik kölik qwralı öndirildi, naqtı kölem indeksi (NKI) 162,5%-dı qwradı. Onıñ işinde 44 077 jeñil avtomobil' öndirildi, öndiris ösimi 46,8%-dı qwradı.

Satılımdağı qazaqstandıq avtomobil'derdiñ ülesi 59%-ğa deyin arttı (2018 jılı – 49%), QR-da eñ köp satılatın avtomobil' brendiniñ 5-ten 4-i — otandıq öndiriske tiesili.

Qazaqstandıq avtobiznes qauımdastığınıñ mälimetinşe, 2019 jılı 16 332 Hyundai avtomobili (+75,7%), 14 623 birlik Lada (+9,8%) jäne 5 366 Ravon avtomobili (+912%) öndirildi. Sonday-aq bestikke Kia (3683 birlik) jäne JAC (2 775 birlik) markaları kirdi.

QR-da öndirilgen avtokölikterdiñ jartısı derlik iri avtokölik öndiruşi «SarıarqaAvtoÖnerkäsipke» tiesili. Biıl Qostanay zauıtı öndiristi eki ese wlğaytıp, jalpı soması 186 609 mln teñgege 25 802 danağa deyin jeñil avtomobil'der, jük kölikteri men avtobustar şığardı.

Qazaqstandıq avtoönerkäsip — eksporttıq narıqtarda

İşki qazaqstandıq narıqtıñ şağın kölemin eskere otırıp, otandıq maşina jasauşılardı wzaq merzimdi josparlau eksporttıq kölemderdi wlğaytudı qarastıruı tiis. Memlekettik organdar tiisti jwmıstardı jürgizip jatır. Mäselen, Qazaqstan Respublikasında ekologiyalıq taza avtomobil'der öndirisin ıntalandıru tetigi ayasında avtoönerkäsip käsiporındarın eksporttıq qarjılandıru közdelgen.

Marketingtik ilgeriletumen qatar, el işinde dayın önimdi tasımaldauğa jäne eksporttıq narıqtarda önimdi sertifikattauğa jwmsalğan şığındardıñ bir böligin öteu şaraları körsetiledi. Bwl bizdiñ käsiporındarğa sırtqı narıqtarğa qol jetkizudi jeñildetuge mümkindik berdi.

Öz kezeginde, otandıq käsiporındar käsiporındarda jürgiziletin tehnologiyalıq operaciyalardıñ sanın arttırıp, jergilikti qwrauıştar men materialdardı paydalanıp, sonday-aq iri seriyalı öndiriske şığuı tiis.

Sonımen qatar Qazaqstanda avtokomponenttik bazanı damıtu josparlanuda.

Atqarılğan jwmıstardıñ nätijesinde eksport 2018 jılmen salıstırğanda 10 esege arttı. 2019 jıldıñ qorıtındısı boyınşa 2 629 avtokölik eksporttaldı. Avtomobil'der köbinese Resey Federaciyası men Özbekstanğa eksporttaladı. Şeteldik satılımdardıñ negizgi böligin 2019 jılı JAC (1471), Hyundai (716) jäne Ravon (442) markaları qwradı. Bwl markalarğa körşiles elderde markalardıñ distrib'yutorları tapsırıs beredi.

Avtomobil' önerkäsibindegi ürdister 

Soñğı jıldarı avtoöndiruşiler jaña narıqtarğa qol jetkizu, öziniñ ötkizu jelisin keñeytu, jaña tehnologiyalar alu maqsatında strategiyalıq seriktesterdi izdestirude. Soñğı uaqıtta avtomobil' salasın damıtudıñ negizgi bağıttarı otınnıñ jaña türlerin paydalanu, jaña konstrukciyalıq materialdardı qoldanu, jaylılıqtı arttıru esebinen janarmay twtınudı aytarlıqtay tömendetu; sapalıq jäne bağa belgileri boyınşa da, nısanalı maqsatı boyınşa da model'dik qatarlardı ärtaraptandıru boldı.

Soñğı uaqıtta avtomobil' salasınıñ erekşeligi model'dik qatarlardı üdemeli ärtaraptandıru boldı.

Qazaqstandıq maşina jasau ekologiyalıq taza köliktiñ damuımen baylanıstı jalpı älemdik trendten qalıs qalıp jatqan joq. 2014 jılı elektromobil'derdiñ birinşi partiyası şığarıldı, sonday-aq otandıq öndiristiñ 15 elektroavtobusı qoldanısta.

Avtomobil' önerkäsibin damıtu şaraları 

QR Ükimeti salanı ıntalandıru boyınşa şaralardı qabıldadı, onıñ işinde QQS boyınşa artıqşılıqtar, jeñildikpen nesielendiru jäne lizing bağdarlamasın äzirleu, önim eksportın qoldau şaraları bar.

2019 jılı mausım ayında 2019-2024 jıldarğa arnalğan maşina jasaudı damıtu jönindegi Jol kartası bekitildi, ol maşina jasaudıñ barlıq şağın salaların qamtidı jäne qoldau şaraları boyınşa is-şaralar keşenin qarastıradı. Olar – salıq artıqşılıqtarı, qarjılay jäne şikizattıq qoldau, bilikti kadrlarmen qamtamasız etu jäne tağı basqaları.

Kooperaciyalıq baylanıstardı damıtu üşin 2019 jılı 3 säuirde Qazaqstan men Resey Federaciyasınıñ arasında Birlesken is-qimıl bağdarlaması qabıldandı. Ol kelesi jobalarda kooperaciyanı qarastıradı.

Önerkäsiptik kooperaciya bağdarlaması ayasında «KAMAZ» JAQ, «AVTOVAZ» JAQ jäne «Hende Motor Manufakturing Rus» JŞQ jük avtomobil'deriniñ jetekşi bilikteriniñ bastı berilis reduktorların şığaru zauıtın, qwyu zauıtın jäne ğılımi-zertteu injiniring ortalığın salu boyınşa birlesken jobalardı iske asırudı pısıqtau bastaldı.

Almatı qalasında «Hyundai» jeñil avtomobil' markasın şığaratın «Hyundai Trans Kazakhstan» JŞS jaña zauıtınıñ qwrılısı bastaldı, onıñ quattılığı birinşi kezeñde jılına 30 000 birlikti, al ekinşi kezeñde 45 mıñ birlikti qwraydı.

SMS – JAC Motors «SarıarqaAvtoÖnerkäsip» JŞS alañında öndiris kölemin arttıru jäne şığaratın avtomobil'der jelisin keñeytuden basqa, avtokomponentter öndirisin jolğa qoyudı josparlap otır.

Qıtay seriktesterimen ıntımaqtastıq ayasında şinalar men dvigatel'der şığaratın zauıttı iske qosu josparlanğan, bwl Qazaqstandağı avtokomponent bazasın damıtuğa quattı serpin beretin boladı.

Sonımen qatar, QR densaulıq saqtau jäne infraqwrılımdıq damu ministrleri Qazaqstan Respublikasında sanitarlıq kölikti jañartu boyınşa Jol kartasın bekitti, bwl sanitarlıq kölikti lizingtik qarjılandıru tetigi esebinen jañartuğa mümkindik beredi.

Jol kartasına säykes, oblıs äkimdikterindegi, respublikalıq mañızı bar qalalardağı densaulıq saqtau basqarmaları üşin lizingtik qarjılandıru şarttarı mınaday: lizing merzimi 5 jıl, sıyaqı mölşerlemesi otandıq tauar öndiruşiler üşin 7%-dan aspaydı, avans tölemi qarastırılmağan, jeñildik wsınılatın kezeñ 12 ayğa deyin. 2019 jılı 800 jedel järdem köligine jäne 2019-2020 jıldarı 18 jıljımalı medicinalıq keşen üşin 10 mlrd teñge bölindi.

Avtomobil' öndiruşilerdi qoldau

Avtoöndiruşilerge öñdeu önerkäsibindegi basqa käsiporındarmen qatar arnayı investiciyalıq kelisimşarttar ayasında salıq jäne kedendik jeñildikter wsınıladı.

Bwl şaralar jeñildikti nesielendiru bağdarlamalarımen qatar avtokölik qwraldarınıñ qazaqstandıq ekologiyalıq taza öndirisin damıtudı ıntalandıradı.

Qazaqstan Respublikasında ekologiyalıq taza kölik qwraldarınıñ şığarıluına baylanıstı, 2018 jıldan bastap avtoöndiruşiler tolığımen besinşi ekologiyalıq klasqa köşti, onıñ işinde kommerciyalıq tehnikanı dayındauda da, elektromobil'der öndirisi igerildi.

Ekologiyalıq taza kölik qwraldarın öndirude (Evro-4 jäne odan joğarı ekologiyalıq klastarğa säykes keletin, elektrodvigatel'deri bar) jäne önerkäsiptik qwrastıru turalı kelisim ayasında jergiliktendirudi kezeñ-kezeñmen arttıru boyınşa talaptardı orındau kezinde öndiruşiler öndiristik procester boyınşa şığındardıñ ornın toltıru türindegi ıntalandıruğa ie boluğa ümitker bola aladı.

Avtomobil' önerkäsibiniñ jergiliktendiriluiniñ ortaşa deñgeyi 33% qwraydı, jekelegen model'der boyınşa eñ joğarğısı 50%-dan asadı. Intalandıruşı damıtu şaralarımen birge jergilikti qamtu ülesi men öndiris kölemin arttıru şığarılatın kölik qwraldarınıñ qwnın tömendetuge bağıttalğan.

Öñdeu önerkäsibin qoldaudıñ jalpı şaralarınan basqa, jeñildikpen avtonesielendiru jäne jeñildikti lizing bağdarlamaları öziniñ nätijeliligin körsetti, onıñ ayasında «BRK-Lizing» AQ jwmıs istegen 4 jıl işinde 50 mlrd teñge bölindi (42 mlrd teñge – avtonesielendiruge, 8 mlrd teñge – lizingke).

2019 jılğı qazan ayınan bastap «BRK-Lizing» AQ arqılı Wlttıq banktiñ jeñildikpen avtonesielendiru bağdarlaması iske qosıldı, sol arqılı 5 jıl boyı 100 mlrd teñge bölu közdelgen (jıl sayın 20 mlrd teñgeden).

Bağdarlama twrğındar arasında zor swranısqa ie, büginde qarajattı ekinşi ret igeru jürgizilude.

Elimizdiñ avtobus parkin jañartu 

2019 jıldıñ 12 ayında avtobus şığaru kölemi 2,5 ese östi (1 076 birl.).

Qosımşa ıntalandıru retinde 2018 jıldan bastap qazaqstandıq öndiris avtobustarın lizingke ötkizu bağdarlaması jwmıs isteydi. Respublikalıq byudjetten «BRK-Lizing» AQ-ına 33,5 mlrd teñge bölindi, büginde 1 550 birlik avtobustı jetkizuge qarjılandıru jasaldı.

«BRK-Lizing» AQ mälimeti boyınşa, 2020 jılğı qañtar ayındağı jağday boyınşa Qazaqstan Respublikasında tozğan avtobustar parkin jañartu jönindegi keşendi jospar ayasında 904 Yutong avtobusı, 330 Ankai avtobusı, 181 Daewoo avtobusı, 75 Golden Dragon avtobusı jäne 60 DongFeng avtobusı öndirilu üstinde jäne olardıñ bir böligi jetkizilip qoydı.

Qazaqstandağı avtomobil' önerkäsibiniñ damu keleşegi

Söz soñında elimizdegi avtomobil' salasınıñ damuı üşin perspektivalardıñ şınımen de joğarı ekenin atap ötken jön. Öytkeni otandıq avtomobil' jasaudı damıtu memlekettiñ ortaşa merzimdik jäne wzaq merzimdik josparlau boyınşa bağdarlamalıq qwjattarda belgilengen müddelerine jäne basımdıqtarına say keledi.

Biıl Qazaqstanda 10-nan astam jaña avtomobil' modeliniñ öndirisi bastaladı. Qısqa merzim işinde avtomobil' önerkäsibi önimderiniñ jalpı kölemin 100 mıñ avtomobil'ge deyin jetkizu josparlanğan, onıñ işinde 10-15 mıñı — Reseyge, Qırğızstanğa, Özbekstanğa, Täjikstanğa, Belarus'ke, Äzerbayjanğa jäne basqa da elderge eksporttalatın boladı.

Almatı qalasında quattılığı jılına 45 mıñ birlikti qwraytın «Hyundai» zauıtı aşıldı. Zauıt Industriyalıq aymaq aumağında aşıldı. Jaña zauıt qwrılısına salınğan investiciyalar kölemi 25 mlrd teñgeni qwradı. Jobalıq quattılığı — jılına 30 000 birlik. Ekinşi kezegin jäne şanaqtı dänekerleu jäne boyau boyınşa tehnologiyalıq operaciyalarmen şığarılatın alğaşqı avtomobil' öndirisi 2020 jıldıñ qırküyek ayına josparlanğan. Käsiporın öndiriste 700-ge juıq jaña jwmıs ornın qwruğa mümkindik beredi. Qazaqstan öñirlerinde diler jelisin qwru şağın jäne orta biznestiñ damuına oñ ıqpalın tigizetin boladı.

Osı jıldıñ qañtar ayınıñ soñında QR Prem'er-Ministri A. Maminniñ qatısuımen «Uzavtosanoat» AQ jäne «KazakhExport» eksporttıq saqtandıru kompaniyası» AQ arasında ıntımaqtastıq turalı kelisimge qol qoyıldı, sonday-aq «SarıarqaAvtoÖnerkäsip» JŞS men «UzAuto Motors» AQ arasında avtomobil'derdiñ maşina jiıntıqtarın jetkizu turalı şartqa qol qoyıldı.

Keleşekte avtomobil' önerkäsibinde:

  • 2021 jıldıñ basınan bastap kölik qwraldarın önerkäsiptik qwrastıru turalı jaña kelisimderge köşu jolımen jergilikti qamtu ülesin wlğaytu jwmıstarın jalğastıru;
  • qazaqstandıq avtoöndiruşilerdiñ seriktesterimen öndiristik kooperaciyanı damıtu, onıñ işinde avtokomponentter öndirisi;
  • elektromobil'der öndirisin igerudi jalğastıru közdelgen.
6 pikir