Särsenbi, 8 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 41065. Jazılğandar — 13614. Qaytıs bolğandar — 188
Talqı 1977 54 pikir 8 Säuir, 2020 sağat 11:43

«Birlese bilgen el bärin jeñedi»

Eldiñ eks-prezitendi, Qauipsizdik Keñesiniñ törağası Nwrswltan Nazarbaev bügin Qazaqstan halqına ündeu jariyaladı. Qauipti indet pen qarjılıq qiındıq qos büyirden qısqan tar kezeñde Täuelsiz Qazaqstannıñ alğaşqı prezidenti ağayın-jwrttı birlikke, sabırlıqqa şaqırıptı. Dağdarıstı eñseru üşin Memleket qabıldap jatqan şaralardıñ mañızdılığına toqtalıp, eldegi ärbir azamatqa memleket qamqor bolatının aytıptı.


«Birlese bilgen el bärin jeñedi»

Täuelsizdik jıldarı el ömiriniñ eñ qiın da kürdeli kezeñderinde men kez kelgen mäseleni qadirmendi otandastarımmen birge bükpesiz, aşıq talqığa salıp, tuğan halqımmen ünemi oy bölisip kelemin. Bügingidey bükil älem alañ küy keşip, wlt saulığı sınğa tüsken qazirgi sätte de barşanı sabırğa, baysaldılıqqa şaqırıp, tağı da jwrtıma aq tileuli sözimdi arnağalı otırmın.

Twtqiıldan kelgen jaman indet – koronavirus derti barşa adamzatqa qauip-qater töndirude. Qazirdiñ özinde dünie jüzi boyınşa 1,4 millionnan astam jan osı sırqatqa şaldığıp, ondağan mıñ adamnıñ ömiri qiıldı. Sondıqtan älem memleketteri qaterli dertke birlese daua izdep, bügingi zamannıñ bar küş-quatın, aqıl-oyı men ğılım-biliminiñ jetistigin ortaq maqsat jolına birlese jwmıldırıp, ıntımaqtasa äreket etude.

Qazaqstan qauipti derttiñ aldın aluğa älem elderiniñ eñ alğaşqılarınıñ biri bolıp kiristi. Tiisti saqtandıru şaraları jasaldı. Memlekettik organdar arnaulı dayındıqtan ötkizildi. Özge elderde virus qalay payda bolıp, pandemiya qalay örbip, örşigeni baqılandı. Sonıñ nätijesinde indettiñ etek alıp ketuine mümkindiginşe jol berilmey, ahual kün sayın twraqtı nazarda wstalıp otır. Jağdaydı oñaltu üşin köp jwmıs isteldi, äli de talay şarua atqarılatın boladı.  Igi maqsattağı is-şaralardıñ bärine jer-jerlerde bükil halıq bolıp qoldau körsetkenimiz jön.

Täuelsizdiktiñ eñ alğaşqı künderinen bastap men wlı Abay atamızdıñ «Kimge dostığıñ bolsa, dostıq dostıq şaqıradı» degen dana qağidasın basşılıqqa alıp, älemniñ barlıq memleketimen aradağı kelisim men dostıqqa, özara senim men ıqpaldastıqqa negizdelgen sayasat wstandım. Egemendiktiñ bastapqı jıldarında irgeles elderdiñ bärimen tatu qarım-qatınas ornatıp, şekara mäselesin tübegeyli şeşkennen keyin türli deñgeydegi ıntımaqtastıq wyımdarın qwruğa bastamaşı bolğanımnıñ bastı sebebi de sol edi.

Euraziya ekonomikalıq odağın, Şanhay ıntımaqtastıq wyımın, Aziyadağı özara ıqpaldastıq jäne senim şaraları jönindegi keñesti qwrıp, Europadağı qauipsizdik jäne ıntımaqtastıq wyımınıñ tarihi sammitin, Astana ekonomikalıq forumı men bükilälemdik EHRO körmesin ötkizu şaralarınıñ bäri – Qazaqstan men dünie jüzi memleketteri arasındağı özara dostıq pen senimge negizdelgen baylanıstı, ekonomikalıq ıntımaqtastıqtı nığaytu üşin jasaldı. Ömirdiñ özi, däl bügingi qalıptasqan jağday biz wstanğan birigu men birlesuge negizdelgen sayasattıñ birden-bir dwrıs jol ekendigine közimizdi jetkizip otır.

Jahan jwrtşılığın äbigerge salğan pandemiya jaña bükil älemde ekonomikalıq dağdarıs tuğızdı. Alıp käsiporındardıñ jwmısı toqtadı, kölik ataulınıñ qozğalısı şekteldi. Mwnaydıñ bağası qwldıradı. El men el arasındağı şekaralar jabılıp, alıs-beris tiıldı. Mwnıñ bäri bwrın-soñdı bolmağan asa auqımdı recessiyağa äkelip soqtırıp, jwmıssızdıqtı köbeytip otır.

Bizdiñ Otanımız Qazaqstan – qazba baylıqtarğa, onıñ işinde mwnayğa bay el. Men «Bizde mwnay men gaz bar eken dep, ünemi soğan täueldi bolğan dwrıs emes» dep talay märte aytqanmın. Sondıqtan egemendik jıldarı biz el ekonomikasın ärtaraptandırumen boldıq. Osı maqsattı jüzege asıru üşin «Qazaqstan – 2050» strategiyasın jasap, «Üdemeli industriyalıq-innovaciyalıq damu» bağdarlaması ayasında 1000-nan astam jaña käsiporın aştıq. Sonıñ arqasında älemdik bäsekege qabiletti önimder şığarılıp, elimizge jaña tehnologiyalar keldi. Bwl elimizdiñ üşinşi tehnologiyalıq jañğıruına jol aştı.

El aumağında bwrın-soñdı bolmağan temirjol, avtokölik joldarı salındı.

Jüyeli jürgizilgen reformalar nätijesinde auıl şaruaşılığı da aytarlıqtay damıp, Qazaqstan özin et, süt jäne tağı basqa da azıq-tülik önimderimen emin-erkin qamtamasız etip qana qoymay, älemdegi astıq eksporttauşı alğaşqı altı memlekettiñ qatarına qosıldı.

Bolaşaq üşin, alda kütip twrğan osınday almağayıp zamandar sınağın erkin eñseru üşin köp qarjı-qarajat salıp, zor jauapkerşilikpen atqarılğan bwl reformalardıñ dwrıs bolğanın ömirdiñ özi däleldedi.

Bizdiñ Ata zañımızdıñ birinşi babında: «Qazaqstan Respublikasınıñ eñ qımbat qazınası – adam jäne onıñ ömiri»,  dep naqtı jazılğan. Sondıqtan elimizde densaulıq saqtau salasın damıtuğa ayrıqşa köñil bölindi. «Salamattı Qazaqstan» bağdarlamasın qabıldap, barlıq öñirde bwrın bolmağan jüzdegen zamanaui auruhanalar men emhanalar saldıq. Elordada älemdik deñgeydegi eñ ozıq tehnikalarmen jaraqtalğan asa iri ğılımi-medicinalıq ortalıqtar aşıp, onıñ mamandarın älemniñ eñ damığan elderinde täjiribeden ötkizdik jäne «Bolaşaq» bağdarlaması ayasında oqıttıq. Osılay aldın ala qamdanudıñ nätijesinde wlt densaulığına qater töndirgen bügingidey qiınşılıq zamanda jwqpalı derttiñ däl diagnostikasın jasau, onıñ aldın alu, nauqastı emdeu siyaqtı tiisti şaralardı bizdiñ därigerlerimiz joğarı käsibi deñgeyde atqaruda.

Ärine, qalıptasıp otırğan jağday oñay emes. Bwl – bükil älem memleketterine tüsken zor auırtpaşılıq. Biz onı osınday sın sağatta septigin tigizetin halqımızdıñ tözimdiligi, erik-jigeri jäne özine degen zor senimi arqasında mindetti türde jeñip şığamızOl üşin bizge qajetti närse – qarjı-qarajat, materialdıq resurs, tehnika, azıq-tülik – bäri bar. Alañdaytın, abırjitın eş negiz joq.

Ädette jwrt köñili alañ osınday kezdi el işine ürey taratıp, baybalam saluşılar öz müddesine paydalanuğa tırısadı. Men halıqtı ärtürli sonday azğırındı, arzan äñgimelerge eruden saq boluğa şaqıramın. Şınımen köptiñ qamın közdeytin adam ayğayşıl küşimen emes, igilikti isimen qızmet etkeni dwrıs. Ğaybat pen baybalam ornına ğılım-bilimmen şwğıldanğan abzal.

Bügingi küres dañqtı qolbasşı Bauırjan Momışwlınıñ: «Tärtipsiz – el bolmaydı, tärtipke bas igen el qwl bolmaydı» degen qanattı sözin eske saladı jäne sonı bekem wstanudı talap etedi. Özderiñiz bilesizder, bwl pandemiyanı körşimiz Qıtay eli wyımşıldığı men temirdey berik tärtibiniñ arqasında auızdıqtay aldı.

Qazirgi Qazaqstandı Keñes Odağı ıdırağan ötken ğasırdıñ 90-jıldarındağı Qazaqstanmen salıstıruğa bolmaydı. Bizde osınday qiındıq tuğanda eşkimge alaqan jaymau üşin, wrpaq qamı, el bolaşağı üşin jinaqtalğan Wlttıq qor men altın-valyuta qorında 90 milliard AQŞ dolları bar. Retimen, ünemdi paydalanar bolsaq, ol bügin basımızğa tüsken tağdır men tarih sınınan eñsemizdi tik wstap ötuimizge mol mümkindik beredi.

El Prezidenti  Qasım-Jomart Kemelwlı Toqaev halıqqa arnağan tayaudağı ündeuinde barlıq äleumettik toptarğa, käsipkerlerge, auıl şaruaşılığı salasına körsetiletin aluan türli kömek turalı jan-jaqtı mağlwmat berdi. Eger Qazaqstannıñ wlttıq ekonomikadağı qol jetkizgen tabıstarı men joğarıda atalğan qor qwrılmasa, mwnıñ biri de bolmas edi. Kezinde sonıñ bärin taratıp bereyik degender de bolğan, biraq ömir biz qabıldağan şeşimniñ dwrıs bolğanın körsetti.

Endi Ükimet pen jergilikti atqaru organdarı sonı ünemdi türde, ret-retimen orındauğa kirisui kerek. Är ministr, ärbir oblıs, qala jäne audan basşıları jüyemen, tärtippen, üylesimmen, naqtı josparmen, nıq senimmen äreket etip, uaqıtşa qiındıqtan şığuğa barlıq küş-quattı jwmıldıruı qajet. «Nur Otan» partiyasınıñ müşeleri de osı bir sauaptı istiñ aldıñğı qatarınan tabıluğa tiis.

Elimizdiñ eñ ülken baylığı – adam men onıñ ömiri bolğandıqtan, ärbir adam öziniñ, otbasınıñ, ata-anası men bala-şağasınıñ ömirine, densaulığına zor janaşırlıqpen, erekşe jauapkerşilikpen qarauı kerek. Öytkeni, wlt densaulığı – memleket qauipsizdiginiñ qwramdas böligi.

Däl osı twsta bärimizge halqımızdıñ ärdayım ülkenge – qwrmet körsetip, kişige – qamqor bolatın abzal qasietteri septigin tigizedi dep senemin.

Adamnıñ özine degen senimi – ülken küş. Bwl boyımızğa – qajır, denemizge – quat, jüregimizge senim wyalatadı. Biz qazir kömekke asa mwqtaj qariyalardı, ardagerlerimizdi, köpbalalı analardı, äl-auqatı tömenderdi, jwmısqa jaramsız jandardı erekşe qamqorlıqqa aluımız kerek. Halqımızdıñ boyındağı wrpaqtan wrpaqqa üzilmey jetken eñ izgi qasietter bizdi osığan ündeydi.

Däl qazir bükil adamzat jolayrıqta twr. Älemdik geosayasattı, ekonomikanı, ekologiyanı, qoğam ömiriniñ san aluan salasın qamtıp, tizbektele kelgen, bwrın-soñdı bolmağan problemalar älem memleketteriniñ qarım-qatınasın da özgerte bastadı. Ündi halqınıñ wlı gumanist qayratkeri Mahatma Gandi: «Älemdi özgertu üşin äueli özimiz özgeruimiz kerek», – degen eken. Keşe ğana bir-birin ayaqtan şalıp, jağadan alıp, «sankciyalıq soğıstarğa» jol aşqan memleketter endi özara kömek qolın sozısuda. Bwl – jahandıq deñgeydegi ülken özgeristerdiñ bastauı.

Älem tarihında ondağan jıldarğa, tipti jüz jıldan da astam uaqıtqa sozılğan talay soğıstar, şielenisti jağdaylar men kikiljiñder orın alğan. Milliondağan adamdardı bauday tüsirgen indetter de az bolmağan. Adamzat sonıñ bärin jeñgen. Jan alqımnan alıp twrğan bwl şırğalañnan da şığamız. Älemniñ eñ alpauıt memleketteri osı qiındıqtan sabaq aluı kerek.

Kezinde Äyteke bi babamız: «El mwratı – köreşek, er mwratı – keleşek. Osılardı oylağan – qoymas tübi süyinbey», – degen eken. Qanday keremet aytılğan söz! Däl qazir bizge bükil adamzat örkenietin sürindiretin emes, barşa älem halqın süyindiretin jañaşıl sayasat kerek.

Kez kelgen qiındıq adamdı tığırıqtan şığuğa, özgeşe oylauğa, qalıptasqan jwmıs täsilderin jetildiruge bastaydı. Al bwl ğılım men tehnologiyanı damıtuğa, sergek ömir saltın qalıptastıruğa alıp keledi. Büginde eñbekti wyımdastırudıñ kreativti ädisteri, tipti jaña käsip türleri şığa bastadı. Qazir adamdar birtindep qağazbastılıqtan arılıp, qaşıqtan jwmıs isteu rejimine köşti. Osınıñ bäri bir kezde aldın ala josparlanıp, keñinen oylastırılğan şaralardıñ arqasında ğana mümkin bolıp otır.

Ruhı mıqtı, özine senimdi adamdı qiındıqtar şınıqtıradı. Sondıqtan biz boyküyezdikten, sarıuayımnan, enjarlıqtan arılıp, tığırıqtan şığudıñ jolın izdegen bükil älem halqımen birge şirığa, şıñdala tüsuimiz kerek.

 «Birlik joq jerde – tirlik joq», – degen eken äygili danışpan Töle bi. Bereke-birliktiñ almaytın qamalı, bağındırmaytın biigi bolmaydı. Biz üşin ata-babalarımız ğasırlar boyı añsap kütken, 30 jılğa juıq uaqıt bwrın qolımız jetken azattıqtı mäñgi bayandı etuden asqan mwrat joq. Qazaqstan – halqımız tatu-tätti jäne kelisimde ömir sürip jatqan ortaq şañırağımız. Aluandığımız – bäsekeli jäne jahandıq älemdegi bizdiñ bağa jetpes baylığımız ben artıqşılığımız. Täuelsizdik jıldarı qol jetkizgen barlıq tabısımızdıñ qaynarı – eñ aldımen halqımızdıñ bereke-birligi. Alla Tağala bizdi osı birligimizden de, tirligimizden de ayırmasın.

Men sözimdi aldımen ağa wrpaq pen ziyalı qauım ökilderine arnaymınhalıqtı ıntımaqqa şaqırıp, jaqsılıqqa, izgi amaldar jasauğa, salamattı ömir saltın wstanuğa ündeñizder. «Irıs aldı – ıntımaq» ekenin wmıtpañızdar. Jastardı eñbekke, bilim aluğa, qatarınıñ aldı boluğa tärbieleñizder. Wrpaq aldındağı jauapkerşilik bizdi osığan mindetteydi.

Jaña öskin – jas wrpaqqa aytarım: täuelsizdik jıldarı düniege kelgen sender keler jılı orda bwzar otızğa tolasıñdar. Elimizdegi eñ quattı küş – özderiñsiñder. Ağa wrpaq sender üşin qoldan kelgenniñ bärin jasadı, endi senderdiñ de küş-qayrat jwmsaytın kezderiñ keldi. Jamandıqtan, jat ädetten saqtanıp, igi ister jasauğa wmtılıñdar. Ülkenge – izetti,  kişige  – qamqor, bir-biriñe dos bolıñdar. «Biriñdi qazaq biriñ dos, körmeseñ – istiñ bäri bos» degen Abay atalarıñnıñ ösietin eşqaşan esten şığarmañdar.

Käsipkerlerge de arnayı aytarım barsizder täuelsizdiktiñ arqasında öz isteriñizdi qalıptastırıp, ayaqtarıñızğa nıq twrdıñızdar, mol däuletke keneldiñizder. Endi «Men elime ne beremin?» deytin kezderiñiz de keldi.

Osı orayda, meniñ ötinişim boyınşa öz otandastarına qol wşın berip, qarjılay, zattay kömektesip jatqan käsipker azamattar barşılıq. Osı bir jarasımdı ürdis, igi is odan äri jalğasın tabadı dep senemin.

Wrpaq pen dästür sabaqtastığı bolğan jerde ğana igilik pen izgilik qatar örken jayadı. Osı qasietti qağida ärbir qazaqstandıqtıñ jadınan, jüreginen orın aluı kerek.

Mağan nebir qiın-qıstau künderde eşqaşan namısın bermegen, qaşanda birligi bekem, peyili keñ, qwşağı aşıq, bauırmal halıqqa basşılıq etu baqıtı bwyırdı. Sondıqtan qazirgidey alabwrtpa köñil jağdayında dana da darhan halqıma – barşañızğa zor rizaşılıqqa tolı osı sözderimdi joldadım.

Biz täuelsizdik jıldarı san aluan qiındıq pen dağdarıstı bastan ötkerdik. Sonıñ bärinde men anıq jağdaydı, tüytkildi problemalardı aşıq türde aldarıñızğa jayıp salıp otırdım. Sizder mağan ünemi senim arttıñızdar, men tuğan halqımnıñ sol seniminen wdayı küş-quat aldım. Sol üşin Sizderge tağı mıñ da bir alğısımdı bildiremin.

Wlt densaulığı men memleket qauipsizdigi – bir-birimen etene, egiz wğımdar. Memleket bwl qiındıqtan şığu üşin qoldan kelgenniñ bärin jasaydı jäne tiisti şaranıñ barlığın atqaradı. Birde-bir adam, elimizdiñ eşbir azamatı qamqorlıqsız qalmaydı.

Biz – birtwtas el, birligi berik jwrtpız. Men ärqaşan halqımmen birge bolğanmın, bwl jolı da sizdermen birgemin.

Biz birgemiz. Qiındıqqa qayıspay, belimizdi bekem buıp, bereke-birligimizden ayrılmayıq. Sonda ğana biz qasterli täuelsizdigimizdi saqtap, Qazaqstandı «Mäñgilik el» boluğa layıqtı ete alamız.

Nwrswltan Nazarbaev

Abai.kz

54 pikir