Seysenbi, 29 Qyrkýyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Júqtyrghandar — 107833. Jazylghandar — 102805. Qaytys bolghandar — 1699
Kýbirtke 2464 26 pikir 28 Sәuir, 2020 saghat 11:52

Halyqtyn qazaqshasy bir basqa, biyliktin qazaqshasy bir basqa...

Bizdin elde resmi aqparattar aldymen orys tilinde shyghatyn, al memlekettik tildegi núsqasy birneshe saghat, keyde birneshe kýn keshigip jariyalanatyn әdet bar. Memlekettik mekemeler memlekettik tilge osylay qyryn qaraghandyqtan, qazaq tili qazaq elinde ógey kýy keship otyr...

Búl búrynnan beri aytylyp-jazylyp jýrgen jay. Biraq synnan sabaq alyp, on baghytta bet búrghan biylik ókilin biz әli kórgen joqpyz.

Taghy bir qynjyltatyny, qazaq tildi resmi aqparattarda qatelikter órip jýredi. Búl da memlekettik organdardyn emi joq kóne dertterinin biri. Jogharyda memlekettik tilde aqparattar keshigip shyghady dedik. Sol keshigip shyqqan qazaq tilindegi jazbany týsinudin ózi mún, mýlde týsiniksiz tilde jazady.

Búnyn basty sebebi, barlyq aqparat, zan tarmaqtary, sot qaulysy, bayandamalar aldymen orys tilinde jazylady. Oryssha jazylghan sol mәtindi sauatty audaratyn adam taghy joq bizdin biylikte. Qazaqshagha audarylghan mәtindi oqudyn ózi azap. Qaptaghan qate qoldanystar, kalika audarmalar.

Biyliktin jaltaqoylyghy, halyqtyn beyghamdyghymen búl mәseleler әli jabuly qazan - jabuly kýyinde kele jatyr. Eshkim «múnyn qalay» demegen son, biylik basyndaghylar ne shyn bilmey, ne qazaq tilin kemsitu ýshin kemtar audarmamen qazaqsha sóylem keledi. Sóytip, qarapayym halyqtyn qazaqshasy bir basqa, ýkimettin qazaqshasy bir basqa jaghdaygha jettik.

Búrynghyny aytpaghan kýnnin ózinde, dәl qazirgi tótenshe jaghday túsynda da memlekettik tildin jaghdayy mýshkil. Kýndelikti resmi aqparattarda «ýy jaghdayynda», «infeksiya júqtyrghan bәlenshe jaghdayy tirkeldi», «ýstegi jyly» degen sekildi orysshadan tike audarylghan sózder órip jýr.

Mәselen, Almaty qalalyq tótenshe jaghdaylar departamentinin myna mәlimdemesin kim audaryp, kim dayyndady eken. Jarty bettik osy mәtindi kýnde teleekrannan qaytalap oqidy. Halyqty órtten saqtanugha shaqyrghany. Onysy jón endi, biraq aynaldyrghan jarty bet jazbany «taza qazaqsha» jazugha bolady ghoy...

Qúrmetti Almaty qalasynyn túrghyndary,

Almaty qalalyq tótenshe jaghdaylar departamenti sizden KARANTIN kezinde ýy jaghdayynda órt qauipsizdigi erejelerin saqtaudy súraydy:

-Eshqashan tósekte temeki shekpeniz. Esinizde bolsyn, temeki men alkagolidik ishimdikter órttin "belsendi qatysushylary";

-elektr symdardyn jaramdylyghyn baqylanyz, elektr jelisin shamadan tys qoldanbanyz, qoldan jasalghan elektr aspaptaryn qoldanugha jol bermeniz;

-Qosylghan gaz ben elektr qúraldaryn qarausyz qaldyrmanyz;

-elektr ýtikterdi, elektr shaynekter men basqa da elektr qyzdyrghysh qúraldardy arnayy janbaytyn tireuishsiz paydalanugha jol bermeniz;

-balkondardy, sonday-aq evakuasiyalyq shyghu joldary men baspaldaqtardy jihazben, jabdyqpen jәne basqa da janghysh materialdarmen ýymeniz...

«ýy jaghdayynda» demey, «ýyde» dep jazugha bolady ghoy, Al «órttik belsendi qatysushylary» degeni ne sóz taghy? Ony az deseniz, «qoldan jasalghan elektr qúraldardy qoldanugha jol bermeniz» deydi. Elektr aspaptar ózdiginen júmys isteytin sekildi, sonyn júmys isteuine jol bermey qadaghalau kerek sekildi.

Búl bir ghana mysal. Múnday soraqy sóz qoldanystar men sóylemder resmiy mәlimdemelerde tolyp jatyr. Joghardaghy mәtindi kýnine televizordan neshe qaytalap kórsetip jatqandyqtan mysal retinde alyp otyrmyz. Áytpese búdan on ese óreskeli kezdesedi. Tipti ýlkendi-kishili shendilerdin eshkimge týsiniksiz «qazaqshasyna» da qúlaq ýyrendi.

Sóz sonynda aytarymyz, memlekettik tilde sauatty jazylghan týsinikti kontent tabu ne ýshin qiyn? Bizdi tanghaldyratyny memlekettik mekemelerde qazaq tilin jetik biletin birde-bir maman joq pa? Álde qazaq biyligine qazaq tilinin qúny kók tiyn ba?

Quanysh Qappas

Abai.kz

26 pikir