Jwma, 29 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 9576. Jazılğandar — 4900. Qaytıs bolğandar — 37
Kübirtke 1982 26 pikir 28 Säuir, 2020 sağat 11:52

Halıqtıñ qazaqşası bir basqa, biliktiñ qazaqşası bir basqa...

Bizdiñ elde resmi aqparattar aldımen orıs tilinde şığatın, al memlekettik tildegi nwsqası birneşe sağat, keyde birneşe kün keşigip jariyalanatın ädet bar. Memlekettik mekemeler memlekettik tilge osılay qırın qarağandıqtan, qazaq tili qazaq elinde ögey küy keşip otır...

Bwl bwrınnan beri aytılıp-jazılıp jürgen jay. Biraq sınnan sabaq alıp, oñ bağıtta bet bwrğan bilik ökilin biz äli körgen joqpız.

Tağı bir qınjıltatını, qazaq tildi resmi aqparattarda qatelikter örip jüredi. Bwl da memlekettik organdardıñ emi joq köne dertteriniñ biri. Joğarıda memlekettik tilde aqparattar keşigip şığadı dedik. Sol keşigip şıqqan qazaq tilindegi jazbanı tüsinudiñ özi mwñ, mülde tüsiniksiz tilde jazadı.

Bwnıñ bastı sebebi, barlıq aqparat, zañ tarmaqtarı, sot qaulısı, bayandamalar aldımen orıs tilinde jazıladı. Orısşa jazılğan sol mätindi sauattı audaratın adam tağı joq bizdiñ bilikte. Qazaqşağa audarılğan mätindi oqudıñ özi azap. Qaptağan qate qoldanıstar, kal'ka audarmalar.

Biliktiñ jaltaqoylığı, halıqtıñ beyğamdığımen bwl mäseleler äli jabulı qazan - jabulı küyinde kele jatır. Eşkim «mwnıñ qalay» demegen soñ, bilik basındağılar ne şın bilmey, ne qazaq tilin kemsitu üşin kemtar audarmamen qazaqşa söylem keledi. Söytip, qarapayım halıqtıñ qazaqşası bir basqa, ükimettiñ qazaqşası bir basqa jağdayğa jettik.

Bwrınğını aytpağan künniñ özinde, däl qazirgi tötenşe jağday twsında da memlekettik tildiñ jağdayı müşkil. Kündelikti resmi aqparattarda «üy jağdayında», «infekciya jwqtırğan bälenşe jağdayı tirkeldi», «üstegi jılı» degen sekildi orısşadan tike audarılğan sözder örip jür.

Mäselen, Almatı qalalıq tötenşe jağdaylar departamentiniñ mına mälimdemesin kim audarıp, kim dayındadı eken. Jartı bettik osı mätindi künde teleekrannan qaytalap oqidı. Halıqtı örtten saqtanuğa şaqırğanı. Onısı jön endi, biraq aynaldırğan jartı bet jazbanı «taza qazaqşa» jazuğa boladı ğoy...

Qwrmetti Almatı qalasınıñ twrğındarı,

Almatı qalalıq tötenşe jağdaylar departamenti sizden KARANTIN kezinde üy jağdayında ört qauipsizdigi erejelerin saqtaudı swraydı:

-Eşqaşan tösekte temeki şekpeñiz. Esiñizde bolsın, temeki men alkagol'dik işimdikter örttiñ "belsendi qatısuşıları";

-elektr sımdardıñ jaramdılığın baqılañız, elektr jelisin şamadan tıs qoldanbañız, qoldan jasalğan elektr aspaptarın qoldanuğa jol bermeñiz;

-Qosılğan gaz ben elektr qwraldarın qarausız qaldırmañız;

-elektr ütikterdi, elektr şaynekter men basqa da elektr qızdırğış qwraldardı arnayı janbaytın tireuişsiz paydalanuğa jol bermeñiz;

-balkondardı, sonday-aq evakuaciyalıq şığu joldarı men baspaldaqtardı jihazben, jabdıqpen jäne basqa da janğış materialdarmen üymeñiz...

«üy jağdayında» demey, «üyde» dep jazuğa boladı ğoy, Al «örttik belsendi qatısuşıları» degeni ne söz tağı? Onı az deseñiz, «qoldan jasalğan elektr qwraldardı qoldanuğa jol bermeñiz» deydi. Elektr aspaptar özdiginen jwmıs isteytin sekildi, sonıñ jwmıs isteuine jol bermey qadağalau kerek sekildi.

Bwl bir ğana mısal. Mwnday soraqı söz qoldanıstar men söylemder resmi mälimdemelerde tolıp jatır. Joğardağı mätindi künine televizordan neşe qaytalap körsetip jatqandıqtan mısal retinde alıp otırmız. Äytpese bwdan on ese öreskeli kezdesedi. Tipti ülkendi-kişili şendilerdiñ eşkimge tüsiniksiz «qazaqşasına» da qwlaq üyrendi.

Söz soñında aytarımız, memlekettik tilde sauattı jazılğan tüsinikti kontent tabu ne üşin qiın? Bizdi tañğaldıratını memlekettik mekemelerde qazaq tilin jetik biletin birde-bir maman joq pa? Älde qazaq biligine qazaq tiliniñ qwnı kök tiın ba?

Quanış Qappas

Abai.kz

26 pikir