Senbi, 6 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12312. Jazılğandar — 6903. Qaytıs bolğandar — 52
Qwyılsın köşiñ 2194 5 pikir 2 Mamır, 2020 sağat 13:16

Rozanıñ äni men Cmağwldıñ hatı...

Bizdiñ qazaq eline eleñdeuimiz 1980 jıldardıñ soñınan bastaldı. Qıtay men keñes odağı arasındağı toñnıñ jibuine oray eki elge bölinip qalğan tuıstar eptep bir-birimen hat-habar alısıp, barıs-kelis te ornadı.

Men üşin 1989 jıl erekşe mañızdı oqiğalarğa tolı boldı. Äsirese, qazaqstandıq qonaqtar – Tüsiphan Mağziwlı, Bazarhan Süleymenov, Roza Rımbaeva hikayaları osı jıldıñ enşisine bwyırdı.

Jazuşı, jurnalist, qoğam qayratkeri Uaqap Qıdırhanwlınıñ ağası Tüsiphan Mağziwlı sol jılı Altayda boldı. Bizben qwdandalı jaqındığı bar. Atalğan jıldıñ tamızında Şirikşidegi Tüsipbek Mwhametqaliwlınıñ üyine barıp, onda qonaqtarmen dastarqandas bolıp – Sımeke Qwşabaywlı, Aqatay Mäzetwlı, Käkim Aqmädiwlı, barqı Soltan Jaqıpwlı sekildi qarttar ne bir tarihi äñgimelerdiñ tamırın qoparıp, olardı et qwlağımmen estidim. Tüsiphan 1986 jılğı 16 jeltoqsanda qırılğan qazaq jastarı jayında ayanıştı äñgimeler ayttı.

Osı jılı qırküyekte Şınjañ oqu-ağartu insitutına oquğa tüstim. Ürimjide boldım. 11 qırküyek küni Amantay degen sabaqtasımız ekeuimiz insitutqa jaqın «Bıymın» bazarına tamaqtanğalı kirgende, kezdeysoq änşi Hamit Sqaqwlınıñ qazaqstandıq inisi Bazarhan Süleymenov degen azametpen wşırasıp, dastarqanğa jayğasıp wzaq-wzaq keñester qwrdıq.

1989 jıldıñ aytaqalsın eleuli oqiğasınıñ biri Roza Rımbaevanıñ «Aray» ansamblimen Qıtayda konserttik saparda boluı edi. 3 qazan küni Ürimji qalasındağı «Halıq qwrıltayı» sarayında 3 kün koncert berdi. Roza Rımbaeva, Qayrat Baybosın, Mwrat Ahmadiler än şırqadı. Äbdihamit küy tarttı. Roza «Atameken», «Tüngi Almatım», «Araldan wşqan qos aqqu», «Qızıl qwmda auılım» sekildi änderdi şırqadı. Qayrat «İnju marjan», «Ağaş ayaq», «Qızıl asıq», «Jiırma bes»-ti orındadı.

Äsem än, tätti küyler «qwlaqtan kirip, boydı aldı».

Ürimjide joğarı oqu ornında oqıp jatqan qazaqtardan eleñdemegeni joq şığar. Oy men qırdan qwralıp, tamaşağa jügirgen qazaqtar qırılarmanğa jetip, qızıqtı auzımızdıñ silekeyin şwbırta otırıp tamaşaladıq. Äsirese, Rozanıñ orındauındağı «Atameken» äni işimizge şoq salıp, «wşarğa qanatım joq, ne qılayın» degen küyge tüsirdi. Körmegen taudı köksegen belgisiz sağınıştıñ ıstığı suığandı qoyıp, üdey bastadı.

Şirkin, şirkin, Atameken-ay!

Joğarıdağı oqiğalar meniñ qazaq eline degen mahabatımdı odan arı oyata tüsti. «Atameken-ay» degen ün qwlağımnıñ tübinde jii jañğırıp twratın boldı.

Söytip jürgende tağı bir oqiğa orın aldı.

1991 jıldıñ mausım ayı. Ürimji qalası. Şınjañ oqu-ağartu insitutınıñ studentimin. Senbi orayında Şınjañ pedagogikalıq universitettindegi jerles bauırlarıma qıdırıp bardım. Jeken attı auılıdasım sandığınıñ tübinen jazuşı Smağwl Elubaydıñ «Alıstağı ağayınğa aşıq hat» attı maqalasın alıp şıqtı. Hat özimiz paydalanıp jürgen töte jazuda şığatın «Şalqar» gezetinde basılğan eken. Qandastardı atamekenge şaqırıp, el bolu ündeuin köteripti. Tamsanıp oqıdıq. Wzaq-wzaq äñgimeler ayttıq.

Ürimjidegi studentter arasında «Qazaqstanğa qaşamız» degen jasırın äñgimeler örbidi. Men de demalıs orayında Altaydıñ asqar tauların aralap, şekaradan asatın qolaylı jerler qarastırdım.

«Şirkin, qazaq elin, qazaq jerin köretin kün tuar ma eken deşi!» dep armandaumen boldıq.

Söytip jürgende, Qazaqstan Respublikasınıñ täuelsizdik jariyalağan süyinşi habarı jetti.

Täuelsizdiktiñ aq tañın sarğaya kütken şeteldegi bes million qazaqtıñ alğaş egemendik jariyalağandağı quanışın aytıp swramañız. Özge wlttıñ otarında otırıp-aq birinen-biri süyinşi swrap, közderinen ıstıq jasın tökti. Talay qariyanıñ saqalınan su tamşılap: «qayran elim-ay, jerim-ay, seniñ de jaqsılığıñdı estitin kün boladı eken-au» degenin et-qwlağımızben estidik. Bala künimizden ülkenderdiñ kübir-sıbırı arqılı qwlağımızğa qwyılğan Atameken – Qazaqstan wğımı jüregimizdi tolqıttı. Basqa emes, «sol jerge qaşan jeter ekenbiz» degen alıp-wşpa köñilmen talay tañdı wyqısız atırdıq.

1992 jılı Şınjañnan şet jatqan Gansu ölkesiniñ Aqsay qazaq avtonomiyalı audanındağı jazuşı Qabılqaq Külmeshanwlı bastağan qazaqtar Qazaqstanğa köşkeli jatır eken degen habar jetti. Eli işinde kübir-sıbır köbeydi.

1993 jıldıñ eñ eleuli oqiğalarınıñ biri – säuir ayınıñ basında Ürimji qalasınan Jaqsılıq Sämitwlı, Armiyabek Sağındıqwlı, Ğalım Qalibekwlı, Twrsınhan Zakonwlı qatarlı qalamger azamattar Qazaqstanğa ötti. Meniñ delebem tipti qozdı. Ata jwrtqa ketu baylamı kökeyimnen bir köterilmedi. Jaqsılıq Sämitwlı azattıq radiosında söyledi.

Osı jıldan bastap Qazaqstan eline eleñdeuim tiptide küşeye tüsti.

1994 jılı säuirdiñ 25-28 aralığında Qıtaydıñ prem'er-ministri Li Pıñ üş kün Qazaqstanda saparda bolıp, Nazarbaevpen söylesti. Sauda-sattıq, şekara saudası, qazaq jayı, atom sınağı söz boldı. Birlespe mälimdeme jariyaladı. 30 säuirde Nazarbaev sözin «Azattıq» berdi. Ol: Qazaqtardıñ köşip, tuısşılay keluine qwjattıq jwmıstardıñ Ürimjiden bitetindigin (bwrın viza Beyjiñnen alınatın), azdap keluine memlekettik rwhsat jasaytındığın ayttı.

25, 26, 27, 28, 29 säuirlerde «Azattıqta» Ospan Silämwlınıñ qaytıs bolğandığınıñ 42 jıldığı eske alındı. Ospan jaylı roman jazğan Seyithan Äbilqasımwlı söyledi. Kezinde Ospanmen üzeñgiles bolğan, qazir türkiyalıq qaharman molla Ğappas Ospanğa arnap ayat oqıdı. Jağda Babalıqwlı söyledi.

1994 jılğı Qazaqstanda şığatın «Parasat» jurnalınıñ 4 sanında(14-bet), S.Ospanov attı jurnalistiñ Respublika işki ister ministrligi töl qwjat (pasport) jäne rwhsat beru men tirkeu basqarmasınıñ bastığı, miliciya polkovnigi Ömirbay Mwsaevpen äñgimesi «Otanımız Qazaqstan» degen atpen basıldı. Köşirip aldım.

Tağıda jurnaldıñ osı sanında: «Ağayın köşip keldi, al oğan körsetiler kömek qanday?» attı maqala basıldı. Onı da köşirdim.

1996 jılı jeltoqsanda qolımızğa Qazaqstanğa şığatın tölqwjat tidi. 1997 jılı 16 qañtar Qorğas keden beketi arqılı qazaq topırağına qadam tastadıq.

Joğarıdağı oqiğalardı eske alğan sayın qwlağıma Roza Rımbaeva şırqağan «Atameken-ay» äni äli jañğırığıp twrğanday boladı. Sol kezdi eske alğan sayın köz aldıma Smağwl Elubaydıñ «Alıstağı ağayınğa aşıq hat» attı maqalası keledi.

Jädi Şäkenwlı,

Jazuşı, akademik

Abai.kz

5 pikir