Düysenbi, 21 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107307. Jazılğandar — 101941. Qaytıs bolğandar — 1671
Bilik 2237 24 pikir 2 Şilde, 2020 sağat 10:49

Tarihi twlğa tağılımı

El quattı bolsa, qua­nış twraqtı boladı. Ğasırlardı ua­qıt wr­şığında iir­gen mıñ­jıldıqtar toğı­sında Wlı dala tösinde jaña twrpattı jas memle­ket qwrıldı. Atası Alaş, keregesi ağaş qa­zaq­tıñ zar zamanda jo­ğaltqan qwndılıqtarı qaytarıldı, barı bü­tindeldi, azattıqpen birge säuleli sätterge tolı şuaq­tı şejiresi tüzile bas­tadı.

Osı bir mereyli missiyanı orındau memleketimizdiñ negizin qalauşı wlı perzenti, täuelsiz Qazaqstannıñ Twñğış Prezidenti, Elbası Nwrswltan Äbişwlı Nazarbaevtıñ mañ­dayına jazıl­ğanı – älemde aumağı jağınan alıp elderdiñ alğaşqı ondığına enetin, wlan-baytaq jeriniñ astı da, üsti de tabiği resurstarğa bay, keşegi Keñes Odağınan irge bölip şıqqan kezde qolında jalın atqan ot qaruı bar strategiyalıq mañızı zor elge uaqıttıñ özi sıylağan erekşe bağı. «Aqıldı basşı aldırmas» degen, ötken ğasırdıñ toqsanınşı jıldarı älem kartasında orın alğan tektonikalıq ülken saya­si özge­ris­terdiñ salmağın saralay otırıp, Qazaqstannıñ wlttıq müd­­desin sınalap engize bilgen El­bası osı bir otız jıl­dıñ işin­de jas memleketti älemniñ damığan 30 eliniñ qa­tarına qosu maqsatımen köş bastadı. Köşimiz kölikti boldı. Wltımızda «Bas bolmaq oñay, bastamaq qiın» degen söz bar. Bwl orayda Qazaqstan – qalıptasqan qoğamdıq qwrılıstar auısqan almağayıp kezeñde kemeñger basşısın taba bilgen el.

Tarih jolı taqtayday tegis, tüzu bola bermeydi. Bwrılısı men qaltarısı jii kezdesetin däuirdiñ sınşısı da köp. Al naqtı äri batıl is-äreketke bara alatın adam­dar sirek. Mwnday twlğalar ta­rih­tı tüzedi, jaña zamandı alğa jeteleydi. Mine, Nwrswltan Äbiş­wlı – osınday ayrıqşa erik-ji­gerimen erteñgi kökjiekke batıl qaray bilgen biregey reformator, älem moyındağan memleket qayratkeri! Ol – täuelsiz eldiñ töl tarihın öz qolımen jasağan tegeu­rindi twlğa! Elbasımız älem­­niñ eñ azulı elderiniñ basşıları men sayasi qayratkerleri qwrmet twtatın biik­ke köterilip, elimiz halıqaralıq qoğam­dastıqtıñ beldi de bedeldi müşesine ay­naldı. Bwl – kürmeui qiın kür­deli kezderde halıqtı auızbir­şilik pen tatulıqqa jwmıl­dırıp, eski tüsinikten narıqtıq qoğam­ğa öt­kizgen jäne älemdik ekonomi­ka­nıñ belsendi qatısuşısına aynal­dırğan Nwrswltan Nazarbaev fenomeni.

Meniñ Elbasın alğaş kör­genime de 35 jıldıñ jüzi bolıp­tı. Nwrswltan Äbişwlı 1985 jıl­dıñ qırküyeginde Qazaq KSR Mi­nistrler Keñesiniñ Törağası kezinde Qıtayğa kelgen edi. Ol kezde elşilikte jwmıs isteytinmin. Son­da Ükimet basşısınıñ qı­tay­lıq­tar­men kelissözder barısında bay­qalğan mol bilimine, totalitarizm twsın­da qa­lıp­tasqan jaylar jönindegi batıl oylarına, söziniñ jüyeliligine bäri­miz qattı razı bolğanbız. Elşilik qızmet­kerlerimen bas-ayağı eki jarım sağatqa sozılğan beyresmi äñgimeden keyin bas qos­qanımızda men äriptesterime qarap: «Te­ginde, biz Qazaqstannıñ bolaşaq bas­şı­sımen söylesken şığarmız» dedim. Arada bes jıl ötkende Nwrswltan Nazarbaev elimizdiñ bas­­şı­lığına keldi.

Qazaqstannıñ Twñğış Prezi­dentiniñ täuelsizdik tañındağı alğaşqı kadrlıq şeşimderiniñ biri meniñ de tağdırımdı ay­qın­dap berdi. «Belasu» attı kita­bımda: «Bwl ülken jürekti adam meniñ qabiletime sendi, sendi de onı özim tuıp-ösken Qazaq­stan igi­ligi üşin ayamay jwmsauıma jol aştı» dep jazğan bolatınmın.

Birikken Wlttar Wyımı Bas hat­­şı­­sınıñ orınbasarı bol­ğan jıldarımda älemge äygili sayasat­ker­lerdiñ Nwrswltan Nazarbaevqa biik ba­ğa bergen sözderin talay es­­­ti­­dim. Halqımız üşin merey­len­dim.

Eldiñ Prezidentine ğana emes, emiren­gen etene perzentine aynala bilgen Nwrswltan Äbişwlı Nazar­baev qara­payım eñbek adam­darınıñ otbasında düniege keldi, qazaq mektebinde bilim aldı, eñbek jolınıñ bastauında şoyın qorı­tıp şıñdaldı. Özi tuıp-ös­ken Alataudıñ asqaq şıñ­darın­day asqaralı armanına erte qol sozdı. Jastayınan jwrttıñ ja­yın oyladı, özi de dombıra şer­tip, halıq mwrasın jaqsı bilgen­dikten, ziyalı qauımğa jaqın boldı. Wyımdastıruşılıq qabi­leti men eñbekke degen eren süyis­pen­şiligi jas jetekşini basqaru jüyesiniñ eñ biik şıñına alıp keldi. 1989 jılı mausım ayında ol Qazaqstan Kompartiyası Ortalıq Komi­tetiniñ birinşi hat­şısı boldı, al 1990 jılı säuir ayında Joğarğı Keñes onı Qazaqstan Respublikasınıñ Twñğış Prezidenti etip sayladı. Osılayşa, sol kez­degi älemdik geosayasattağı eñ ıqpaldı eldiñ biri sanalatın KSRO kölemindegi eñ jas äri ıqpaldı basşı retinde közge tüsti.

Nwrswltan Nazarbaev kä­nigi sayasatker retinde alıp eldiñ keteui ketip, şa­ñırağı şay­qa­lıp twrğanın jaqsı sezindi. Son­dıqtan da sol sındarlı şaq­ta Odaq basşıları ortasında jürip jatqan oyınnan tıs bolıp, integraciyalıq ürdis­terdiñ jaqtauşısı retinde körindi. Bwl wstanımı qaharlı eldiñ qabırğası sö­gilgen kezde TMD wyı­mın qwruğa negiz boldı. Ja­ña memleketterdiñ qwrıluına bayla­nıstı «yugoslaviyalıq sce­­nariydiñ» bolğanın eskersek, bwl şın mäninde ıqti­mal qantögistiñ aldın alğan sarabdal şeşim bolatın.

Täuelsizdik alğan Qazaq­stannıñ aldında tağdırşeşti tañdau twrdı. Jas memleket älemdik geosayasattağı ornın anıq­tap aluğa tiis edi. Bwl turalı Elbası bılay dep eske aladı: «Qazaqstan qanday el boladı? Aziya men Europanıñ arasına köpir bola ma? Nemese «Soltüstik – Oñtüstik» osine aynala ma?

Memleket basşısı jürgizgen qay­ta qwrulardıñ mañızı men tarihi auqımın tüsinu üşin sol kezdegi el­diñ ahualın köz aldımızğa elestetip kör­sek te jetkilikti. Keñestik qoğamnan tä­uelsiz Qazaq eline twralağan ekonomika, toqtağan käsiporındar men auıl şarua­şılığı, kedey­şilik, jwmıssızdıq mä­seleleri «mwrağa» qalğan-dı. Mwnıñ bäri äleumettik qısımdı küşeyte tüsti, kez kelgen uaqıtta el işin­de twraqsızdıq beleñ aluı äbden mümkin bolatın. Sonday-aq sol kezdegi köptegen sayasatkerler men sarapşılar elimizdiñ bolaşağına ül­ken kümänmen qarağanı da şındıq. Olardıñ payımınşa, Qazaqstandağı eko­nomikalıq, demografiyalıq qiın­dıqtar men şekaranıñ zañdı türde be­kitilmeui eldiñ şınayı täuelsizdigine nwq­san keltiredi-mis. Alayda Twñğış Prezidenttiñ parasatpen jürgizgen pär­­mendi sayasatı älgindey senimsizdik ta­nıt­­qan twjırımdardıñ tas-talqanın şığardı. Bir ğana şekara beldeuin şegendep berudiñ özi qanşama qajır-qayrattı qajet etti deseñizşi.

Älbette, Nwrswltan Äbişwlın jahan­dıq sayasatta tanımal etken eñ alğaşqı qadamdardıñ biri – Semey yadrolıq sınaq alañın jabu turalı Jarlığı boldı. Sol jıldarı KSRO siyaqtı äskeri äleueti zor memlekettiñ yadrolıq qaru-jarağına ie bolıp qalu Qazaqstanğa qanşalıqtı ar­tıqşılıq bermek, älde jaña bir şielenistiñ oşağı twtana ma degen saualdar kün tärtibinde twrğan-dı. Öytkeni elimizdiñ qolındağı yadrolıq arsenal osı sanatta älemniñ alğaşqı törttigine qo­sıluğa mümkindik beretin edi. Alayda, Elbasınıñ sayasi erik-jigeri arqılı qazaq wltı älemde yadrolıq sınaqtan qattı zardap şekken halıq retinde joyqın qarudı taratpau turalı bastama köterdi.

Twñğış Prezidenttiñ toq­tamın halıqaralıq qa­uım­dastıq ta oñ qa­bıldadı. Büginge deyin Qazaqstannıñ bas­tamasın quattağan birqatar memleketter aşıq kündi tozaqqa aynaldırğan yadrolıq poligondarın jauıp, qoldau körsetip keledi.

Aytalıq Semey poligonı jabılğannan keyin Reseydiñ Jaña jerdegi sınaq poligonı, AQŞ aumağındağı «Nevada» poligonı, fran­cuzdardıñ Tınıq mwhittağı poligonı jäne Qıtaydıñ Lobnor yadrolıq sınaq alañı jwmısın toqtattı. Jer şarınıñ kez kelgen nüktesine jeterlik bir mıñ eki jüz yadrolıq oqtwmsığı bar 110-nan astam ballistikalıq zımırandı qwraytın mölşeri jağınan älemdegi törtinşi yadrolıq äleuet AQŞ jäne Reseymen birlese otırıp, zalalsızdandırıldı. 2006 jıldıñ qırküyeginde aymaqtağı özge de eldermen birge Ortalıq Aziyanı yadrosız aymaq dep jariyalağan Semey kelisimine qol qoyıldı. Kelisimge qazirdiñ özinde 200-ge juıq memleket qosılıp, 150-den astamı ratifikaciyalandı. Qazaqstannıñ bwl beybitşil ideya­sı negizinde Prezident Jarlıqqa qol qoyğan 29 tamız – Düniejüzilik yadrolıq qaruğa qarsı is-qimıl küni retinde atalıp ötedi. Osı beybit bastamanı äli de belsendi jalğastıruımız qajet.

Elbası – BWW minberinen äriptesterin atomdı beybit maqsatqa qoldanuğa ünde­gen saliqalı sayasatker. Bwl mäsele 1946 jılı alğaş şaqırılğan Bas Assam­bleyada qozğalğanımen älem elderi jantalasa qarulanuın toqtatpağan bolatın. Sondıqtan Twñğış Prezidenttiñ tegeurindi sözi men isi bir arnadan tabılıp, ol jahandağı joyqın qarudı taratpau jolındağı jüyeli jwmıstı bastap berdi. Sonday-aq Nwrswltan Nazarbaev ğalamdıq jılınu mäselesine de beyjay qaramay, älem nazarın Ortalıq Aziyanıñ ğana emes, adamzattıñ bas auruına aynalğan Aral problemasına audardı. Öytkeni teñizdiñ qwrğağan tabanınan wşqan twz soltüstik jartı şarğa jetken bolatın. Büginde kişi Araldıñ arnası tolıp, twzdılığı azayıp, balıq şaruaşılıqtarına qaytadan qan jügirdi, teñiz tabanınan köşken qwmdı toqtatu üşin ülken aumaqqa sekseuil ormandarı egilude. Ol osı orayda ekologiyalıq apattarmen küresuge järdemdesu maqsatında älem­dik ekonomikalıq mäselelerdiñ reestrin dayındau sındı öte özekti wsı­nıs bildirdi. Sol arqılı BWW-nıñ älemdik qarım-qatınastardı, adamzatqa ortaq mäselelerdi retteudegi ornın küşey­tuge de üles qostı.

Ol wlttı biriktiruşi wlı twlğa re­tinde täuelsizdik twjırımın bekituge jäne nığaytuğa bar küş-jigerin arnadı. Euraziya qwrlığındağı alıptardıñ ortasında otırıp, dostıq räuişti diplomatiya arqılı mämilegerlik joldı wstandı. «El wstama, el wstasañ, kek wstama» degen babalar sözimen berik baylam jasadı. Älbette, dünieniñ eki böligi – Europa men Aziyanıñ arasınan, eki örkeniet – batıs pen şığıs mädenietiniñ ortasınan, eki jüye – totalitarizm men demokratiyanıñ aralığınan jol tauıp şığa bilu – swñ­ğılalıqpen, köregendikpen sipattalatın sayasi zor qabilet. Elbası osı bir alşaq dünietanımdardıñ arasınan qoğamğa ortaq qasietter – aziyalıq dästür men batıs jañaşıldığın jımdastıra otırıp, jaña twrpattı memlekettiñ wstının qalıptastırdı. Büginde barşa älem Qazaqstandı qarqındı inte­graciyanıñ qatısuşısı jäne beybit el retinde biledi. Bwl – Elbasınıñ eren eñbegi men erekşe köregendiliginiñ nä­ti­jesi. Osı jolda ol AQŞ, Resey, Qıtay siyaqtı alpauıt elderdiñ, Europa, Aziya elderi basşılarınıñ birneşe buınımen resmi-beyresmi baylanıs ornatıp, Qazaqstannıñ halıqaralıq qauımdastıqtağı ornın ayqındauğa ayrıqşa eñbek siñirdi.

Nwrswltan Nazarbaev barlıq refor­manıñ qozğauşı küşi de, kepili de özi boldı. Sondıqtan da qolğa alğan is-qimılınıñ deni sätimen jüzege asırıldı. Onıñ bastamasımen elimiz josparlı ekonomikadan narıqtıq ekonomikağa köşti. Barlıq memlekettik qwrılımdarda tübegeyli reformalar jürgizildi. Demo­kratiya dästürleri ornıqpağan, qwqı­qtıq tärtip beki qoymağan elde qatañ orta­lıqtandırılğan jüyeden erkin narıqqa köşu üzdik-sozdıq, auır äri kürdeli boldı. Bwl Nwrswltan Äbişwlı tarapınan jasalğan täuekeli zor, ülken qadam edi.

NATO-nıñ Bas hatşısı Dj. Robert­son bwl turalı keyin: «Prezident Nazarbaevqa ötkendi bwzu jäne el işinde şınayı reformalardı jalğastıru, tez özgeretin halıqaralıq jağdayğa beyim­deludiñ qanşalıqtı qiınğa tüs­kenin jaqsı tüsinemiz» dep eske aladı. Mine, osınday ötpeli kezeñde Elbasına bir mezgilde bir-birine qayşı keletin mäselelerdi şeşuge tura keldi. Ol bir jağınan halıqtıñ kündelikti ömir süruine qajetti närselermen – qalalar men eldi mekenderdegi jılu, jarıq mäselelerin şe­şumen, ekinşi jağınan memlekettiñ wzaq merzimdi strategiyalıq damu jos­parların ayqındaumen aynalıstı. Birinşi kezeñde qatañ bilik jüyesimen astasqan ekonomikanı liberaldandıru mindeti twrdı. Öytkeni meylinşe az şığın men küş jwmsay otırıp, josparlanğan özgeristerdi jasau üşin quattı atqaruşı bilik jäne halıq aldındağı, tarih al­dındağı jeke jauapkerşilik kerek ekenin jaqsı tüsindi. Eñ qiın reformalar osı uaqıtta jürgizildi. Jekeşelendirudiñ birneşe kezeñi ötkizildi. Nätijesinde öndiriske jan bitti, qarjılıq jäne makro­ekonomikalıq twraqtandıru iske asırıldı, byudjet pen salıq jüyesi qwrıldı, inflyaciya jügendeldi, halıqtıñ ömir süru sapasınıñ eñ tömengi jetkilikti deñgeyi qamtamasız etildi.

Prezidenttiñ bas bolıp atqarğan ülken bir qızmeti – wlttıq valyutanıñ qol­danısqa enui. Özindik qarjılıq-ekonomikalıq jüye qwrıldı, biliktiñ atqaruşı organdarınıñ birıñğay ver­tikalı bekitildi, Qarulı küşter jäne basqa da küştik qwrılımdar jasaqtaldı, memlekettiñ wlttıq qauipsizdigi nığaya tüsti. Sonımen qatar köppartiyalı jüye jasalıp, azamattıq qoğamnıñ negizi qalandı, baspasözdiñ erkindigine jol aşıldı. Qazaqstan öziniñ örkenietti damu jolın tañdadı.

Qol jetkizilgen jetistikter memleket­tik damudı josparlaudıñ kelesi kezeñine ötuge, strategiyalıq sipattağı mindetterdi şeşuge mümkindik berdi. Osılayşa Pre­zidenttiñ bastamasımen Qazaqstandı damıtudıñ 2030 jılğa deyingi josparı jasaldı. Bwl qwjat elimizdi jahandıq damudıñ kürdeli ötkelderinen, sındarlı sätteri men dağdarıstarınan aman alıp ötuge jol siltedi dep nıq senimmen ayta alamız. 2012 jılı elimizdiñ jaña «Qazaqstan-2050» strategiyası qabıl­dandı. Osı arqılı HHİ ğasırdağı jahandıq on sın-qaterge dayın bolu jönindegi negizgi bağıttar belgilenip, eli­mizdiñ aldına älemniñ damığan 30 mem­leketiniñ qatarına qosılu mindeti qoyıldı.

Negizgi jetistikterge sırtqı baylanıs salasında köptep qol jetkizgenimizdi aytuğa boladı. Jetekşi elderdiñ ara­sındağı teñgerimdi sayasatqa negizdel­gen diplomatiya arqılı elimiz wlttıq qauipsizdigin qamtamasız etuge mümkindik aldı. Elbası älemde jan-jaqtı baylanıstı jürgize otırıp, köpvektorlı sayasattıñ negizin qaladı, onıñ avtorı atandı. Ol bwrınğı KSRO men TMD keñistigindegi äriptesteriniñ arasınan jahandıq deñgeyde moyındalğan älemdik köşbasşılardıñ sanatına endi. Bwl jöninde «Prezident Nazarbaev – keñestik sayasattağı jarıq jwldız, türli respub­likalar arasındağı iri twlğa. Qazaqstan lideri – belgili deñgeyde qatal, täjiribeli, jedel şeşim qabılday alatın adam. Odaqtıñ basqa respublikalarınıñ özi moyındağan jılı şıraylı, talanttı jäne tabandı basşı. Nazarbaev eldi basqarıp twrğanda, Qazaqstannıñ tabıstarğa jetu mümkindigi anağwrlım mol boladı» degen Singapurdıñ birinşi Prem'er-ministri, körnekti sayasi twlğa Li Kuan YUdıñ bağası ädil bolğanın tarih­tıñ özi däleldep otır.

Nwrswltan Nazarbaev ärtürli minezge ie adamdarmen jarasım taba aladı. Ärine onıñ harizmatikalıq bolmısı turalı az aytılmaydı. Mwnday sirek qasiet ärkimge berile bermeydi, bwl – rasında da eñ äueli tabiğat sıyı, sodan keyin adamnıñ özin özi ünemi damıtuına tikeley baylanıstı qasiet. Wzaq jıldar boyı Elbasınıñ eñbegine şäkirti retinde de, seriktesi retinde de, üzeñgilesi retinde de köñil audara jürip, är kez qabiletine tañğalatınımdı jasırmaymın. Ol köp oqidı, wlttıq ädebietke ğana emes, şetel ädebietine de köñil böledi, barlıq oqiğadan habardar bolıp otıradı, eldiñ tarihı men mädenietin jetik biledi, äsirese ekonomikalıq aqparatqa jiti den qoyadı.

Sırtqı sayasatta qızmet etken adam retinde Nwrswltan Nazarbaevtıñ şeteldik basşılarmen kezdesuge öte tıñğılıqtı äzirlenetinin bilemin. Ol Sırtqı ister ministrligi men basqa da vedomstvolar dayındağan aqparattıq materialdarmen mwqiyat tanısqan, sodan soñ jeke qoyın däpterine öziniñ tezisterin jazğan edi. Onı barlıq närse qızıqtırğan deuge boladı: sol eldiñ ekonomikalıq jağ­dayı, kezdesetin twlğanıñ minezindegi erekşelikter, iskerlik qasietteri jäne basqalar. Osınıñ bärin mıqtap köñilge tüyetin Twñğış Prezident barlıq ärip­testeri, tipti BAQ ökilderi üşin de tartımdı, qızğılıqtı äñgimelesuşige aynaladı. Eñ erekşe qasietiniñ biri – äzil sözdi orındı qoldanadı. Elbasınıñ tauıp aytatın äzil-qaljıñı är kezdesu soñınan älemdik sayasat ökilderi arasına birden tarap ketedi. Onıñ tapqırlığın şetel sayasatkerleri ünemi joğarı bağalaydı.

Bwl qasietteri onı wdayı jetistikke jetkizip keledi. Degenmen, sayasi twlğa­sınıñ jöni bölek. Ol älemdik oqiğalar turalı, onı öz eline ölşep-pişu arqılı zamanaui qarım-qatınastağı qwrılımğa üylestiru turalı ünemi oylanadı. Iä, Elbası Qazaqstannıñ älemdik sayasattan şetkeri qalmauı üşin de şetelderge köbirek şıqqan, rezidenciyasında şeteldik qonaqtardı jii qabıldağan.

Nwrswltan Äbişwlı Uinston Çer­çill'­diñ «Qiın uaqıtta eldi mıqtı basşı basqaruı kerek» degen sözin basşılıqqa aladı. Qazaqstanğa qatıstı qarasaq, sayasat alıbınıñ bwl twjırımı öte özekti, öytkeni mwnday basşılıqsız el oñ özgerister jasay almas edi. Elbası özi atap ötkendey, reformalardıñ nätijesinde eñ bastı maqsatqa – adamdardıñ psihologiyasın özgertuge qol jetti. Sondıqtan Franciyanıñ eks-prezidenti, körnekti sayasatker Jak Şirak: «Franciya 1991 jıldan bergi özgeristerdi öte mañızdı äri şeşuşi özgerister sanaydı. Belgisizdik jäne kürdelilik jağdayında Sizdiñ eliñiz memlekettik qwrılıstıñ keri aynal­maytın jolına tüsti, öziniñ wlttıq qwndılıqtarı men wzaq tarihına adal­dıq tanıtıp, adamzattıñ ortaq demo­kratiyalıq qağidattarı men qwqıqtıq memleketke beyildiligin körsetti» dep zor bağasın bere otırıp, Nwrswltan Äbişwlınıñ Aziyadağı özara ıqpaldastıq jäne senim şaraları jönindegi keñesin şaqıru, din men mädenietter arasındağı dialogtardı damıtu ispetti bastamaların qoldaytının jetkizdi.

Elbasınıñ arqasında Qazaqstan integraciyalıq üderisterge aşıq el re­tinde tanıldı. Mäselen, Şanhay ın­tımaqtastıq wyımı, Euraziyalıq ekono­mikalıq odaq, Islam ıntımaqtastığı wyımı, Europadağı qauipsizdik jäne ıntımaqtastıq wyımı, Wjımdıq qa­uipsizdik turalı şart wyımı, Türki keñesi jäne t.b. halıqaralıq wyımdardıñ bel­sendi müşesi äri bastamaşısı retinde elimiz aymaqaralıq, memleketaralıq qarım-qatınastardı tiimdi damıtudıñ jaqtauşısı bolıp keledi.

Elbasınıñ el astanasın Arqa tösine köşiru turalı ideyası Qazaqstannıñ damuındağı mañızı zor tarihi betbwrıs boldı. Onıñ elordanı Esildiñ jağasınan salu jönindegi bastaması elimizdiñ qoğamdıq-sayasi ömirine de, älemdik qa­uım­dastıq aldındağı bedeline de aytarlıqtay serpilis äkeldi. Bwl elimizdiñ geosayasi bağıtın nığaytuğa ülken üles qostı. Qazaqstannıñ birtwtas el retindegi damuın ayqınday tüsti. Astananı köşiru ideyası eldi biriktiruşi faktorğa aynaldı. Büginde elordamız – halqımızdıñ maqtanışı häm süyikti şaharı. Bıltır men astana avtorınıñ elordanı salıp, damıtuğa qosqan orasan zor ülesin ädil bağalay otırıp, qalağa Nwr-Swltan atauın beru turalı şeşim qabıldadım. Bwl dwrıs şeşim bolğanına eş kümän joq. Bwl qadam Qazaqstannıñ jaña tarihı men Elbası esiminiñ birtwtas wğımğa aynalğanın bildiredi.

Jaña astanamız älemde beybitsüygiş qala retinde YUNESKO-nıñ arnayı bağa­sına ie boldı. Nwr-Swltan qalası qazir Qazaq eliniñ ğana emes, älemdik oy­talqılardıñ ortalığı, halıqaralıq basqosulardıñ aytulı alañı retinde qa­lıptastı. Astanamızda 2010 jılı EQIW sammiti ötip, älem elderiniñ basşıları bas qostı. Elorda 2011 jılı Qısqı Aziya oyındarın Almatı qalasımen birlesip wyımdastırdı. 2017 jılı EKSPO ha­lıqaralıq körmesi köz aldımızda zor tabıspen ötti. Qazaq eli atalğan körmede älemdegi özgermeli jağdaydı eskere otırıp, balamalı quat közderin damıtu turalı bastama kötergeni mälim. Büginde bwl bağıtta jaña tehnologiyalar qoldanısqa keñinen engizilude. Osılayşa jas mem­leketimiz Jer şarınıñ tabiği resurstarın tiimdi paydalanuğa jäne qorşağan ortanı barınşa qorğauğa özindik ülesin qostı. Älemdegi dästürli dinder men kon­fessiyalar köşbasşılarınıñ s'ezi twraqtı türde ötip keledi. Jahandıq deñgeydegi sayasatkerler Qazaqstannıñ etnosaralıq tatulıq ülgisin «Nazarbaev modeli» dep ataydı. Olar Qazaqstannıñ bwl taraptağı täjiribesin jiti zerdelep, basqa elderge taratuğa da ıqı­lastı bolıp otır. Elordamız Siriya dağ­darısı boyınşa Astana procesi atauımen bitimgerşilik missiyasına qızmet etti. Osınıñ bäri şahardıñ şınayı kelbetin qalıptastırıp, şın mänindegi beybitşilik qalası ekenin jahan jwrtına däleldey tüsti.

Nwrswltan Nazarbaevtıñ basşılı­ğımen el ekonomikası qarıştap alğa bas­tı, industriyalandıru bağdarlamaları boyınşa jemisti jwmıs jürgizildi. Köp­tegen käsiporın qwrılıp, bäse­kelestikke tötep bergenderi el igiligine qız­met etude. Tabiği resurstardı igeruge älemniñ mañdayaldı korporaciyaları jwmılıp, Qazaqstan ekonomikasına qomaqtı investiciya qwydı. Olar büginde byudjetke aytarlıqtay salıq tüsi­min qamtamasız etip otır. Biznestiñ äleumettik jauapkerşiligi twrğısınan da el infraqwrılımına qajetti nısandar köptep salındı. Mwnıñ bäri eñ äueli halıqqa jwmıs tauıp beruge jol aştı.

Negizi, biznes nağız bäsekelestik ortada damitını belgili. Ol üşin qolaylı orta qwrılıp, qajetti zañnamalıq-qwqıqtıq qoldaular jasaluğa tiis. YAğni salınğan investiciyanıñ qorğalatınına, ädil bäsekelestik ortada jwmıs jürgiziletinine senim boluı qajet. Memleket kepildigi osı arada kerek. Bwl mindettemeni memlekettik institut joğarı deñgeyde orındadı. Qazir Qazaqstanğa investiciya saluğa müddeli şeteldik investorlarğa qajetti jağdaydıñ bäri bar. Jıl sayın elge tar­tılğan investiciya kölemi artıp keledi. Bwl ürdis halıqtıñ äl-auqatınıñ artuı­na, twraqtılığınıñ nığayuına septigin tigizude.

Qazirgidey aumalı-tökpeli zamanda kez kelgen özgeriske dayar bolu, üne­mi izdeniste jüru, özin özi jetildiru öte mañızdı. Bwl rette Elbasınıñ «Bo­laşaqqa bağdar: Ruhani jañğıru» attı maqalası Qazaqstan qoğamınıñ oy-sanasın pragmatizmge ündeuge zor üles qostı. El ruhaniyatınıñ aynası ispettes osı bağdarlama arqılı mädenietimiz ben önerimizdiñ joğı tügendelip, barı bağasın aldı. «Ruhani jañğıruda» memleketimizdiñ jaña sapalıq deñgeyge köteriluine mümkindik beretin qajetti qadamdar naqtı belgilendi.

«Elu jılda el jaña, jüz jılda – qazan» deydi halqımız. Nwrswltan Nazarbaev elimizdiñ biligin qolğa alğan 30 jıldıñ işinde jaña memleket qwrudıñ barlıq qiındığın bastan ötkerdi. Eñseli mwrattardı eñserip, tolağay tabısqa qol jetkizdi. Qazaq jwrtın törtkül düniege tanıtıp, barşa älemge moyındata bildi.

Men Elbasınan köp närse üyrendim, ömirlik önege aldım. «Töreli jerge el toqtaydı, töbeli jerge mal toqtaydı». Bıltır elimizdiñ tarihında ülken betbwrıs boldı. Twñğış Prezident biliktiñ auısuı barısında mağan ölşeusiz senim arttı. Bwl tağı da Elbası el müddesi jolında kez kelgen şeşimge bara alatın erekşe batıldığın bayqattı. Eñ bas­tısı, biz biliktiñ auısuın twraqtılıq jağdayında ötkize bildik. Bwl – Elbasınıñ parasatı men köregendiligin körsetken tarihi oqiğa. Bıltırğı Prezident saylauında halıq Elbasınıñ strategiyalıq bağdarın qoldap dauıs berdi. Sondıqtan bwl jeñis – halqımızdıñ jeñisi!

Meniñ «Igilik – barşağa! Sabaqtas­tıq. Ädildik. Örleu» attı saylaualdı bağdarlamam Elbasınıñ bastamasımen qol jetkizgen jetistikterdi eseleuge, Twñ­ğış Prezidenttiñ bağıtın jalğas­tıruğa negizdelgen. Osılayşa elimizde sabaqtastıq saltanat qwrdı. Bwl bağıtta «Halıq ünine qwlaq asatın memleket» twjırımdamasın jüzege asırudamız. Wlttıq qoğamdıq senim keñesi el işindegi kürdeli mäselelerdi bilik tarmağına jetkizuşi alañğa aynaldı.

Biılğı alğaşqı jartıjıldıq bar­lıq älem elderi sekildi Qazaqstanğa da oñay timedi. Jahandı äbigerge salğan pandemiya bizdi de aynalıp ötpedi. Bwl sın-qaterler halqımızdı biriktire tüsti. Nwrswltan Nazarbaevtıñ «Biz täuel­sizdikti sät sayın qorğauımız kerek!» degen qanattı sözi bar. Jer şarı­nıñ twrğındarına qauip töndirgen qaterli dertten azamattarımızdı qorğau – täuel­sizdigimizdi de qorğau dep bilemin.

İndetpen küres şaraları äli jal­ğasadı. Elbası osı sındarlı kezeñde de elimen etene ekenin bildirip, özi je­tekşilik etetin Nur Otan partiyasınıñ jalpıhalıqtıq «Biz birgemiz!» akciya­sın jariyaladı. Ündeu tastap, ünemi bir-birimizge qoldau körsetuge şaqırdı. Külli el Elbasınıñ izgilikke şaqıruın qabıl alıp, kürdeli kezeñde bereke-birliktiñ ülgisin körsetude. Bwl igi bas­tama Nwrswltan Äbişwlınıñ halıqtı memlekettik müddege jwmıldıruşı twlğa ekenin tağı da ayqın tanıttı.

Eldegi äleumettik ahualdı oñaltu – bizdiñ negizgi mindetimiz. Äleumettik qoldaumen birge halıqtı eñbekke tartu­dıñ mañızı zor. Sondıqtan jaña jwmıs orındarın qwruğa küş salatın bolamız. Qazaqstannıñ bilimi men ğılımın damıtuğa den qoyamız. Bwl – el ekonomikası men keleşegi jolındağı naqtı qadam. Bolaşaqta qazaqstandıqtardıñ adami äleueti joğarı boluı qajet.

Elbası – elimizdiñ negizin qalauşı, eldigimizdiñ simvolı, täuelsiz Qazaq­stan­nıñ töl tarihınıñ bastauında twr­ğan twğırlı twlğa! Qazaq eli qarımdı qayratkerge ünemi qwrmet körsetip keledi. Seksenniñ señgirine sergek jetken sayasatkerdiñ el men jer aldındağı wşan-teñiz eñbegi – wrpaqqa ülgi, barşağa önege! Täuelsizdiktiñ bastauındağı wy­qısız tünder men tınımsız künderdegi atqa­rılğan isterdi keyingi buın keleşekte äli talay ret zerdeleydi, ädil bağasın beredi.

Nwrswltan Nazarbaevtıñ bar ğwmırı täuelsizdiktiñ eleñ-alañınan bastap büginge deyin Qazaq memleketin nığaytu isimen bite qaynasıp keledi. Şeteldikter onı zamanaui Qazaqstannıñ negizin qalauşı jäne köşbasşısı retinde jaqsı biledi, sıylaydı. Twñğış Prezidentimizdiñ memleket qayratkeri retindegi qarım-qabileti talassız moyındalğan. Men Elba­sımız ben şeteldikter arasındağı köptegen halıqaralıq kezdesuler men kelissözderdiñ kuäsi bolğandıqtan, osını zor jauapkerşilikpen aytuğa haqım bar dep oylaymın. Ol – şın mäninde jahan jwrtına keñ tanımal, halıqaralıq qauımdastıqta ayrıqşa bedeldi, älemdik deñgeydegi sayasat sardarı. Elbası bwl biikke qajırlı eñbegimen, parasat-payı­mımen, mañday terimen jetti.

Endeşe, biz öskeleñ wrpaqtı barşa jwrt maqtan twtatın tarihi twlğanıñ tağılımı arqılı tärbieleuimiz kerek.

Qasım-Jomart Toqaev

Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti

Abai.kz

24 pikir