Düysenbi, 21 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107307. Jazılğandar — 101941. Qaytıs bolğandar — 1671
Kübirtke 4176 24 pikir 10 Tamız, 2020 sağat 11:48

Öz tilin bilmeytin elşi, eldiñ müddesin qalay qorğaydı?

Bizdiñ elde keybir memlekettik mekemelerdiñ memlekettik tilge qırın qaraydı, moyındağısı kelmeydi. Qazaq tiliniñ qazaq elinde öz deñgeyinde qwrmetke ie bola almauınıñ bastı sebebi de osı.

Bwl ekiniñ biri biletin, bilgen adam namıstanatın ökinişti jağday. Alayda memlekettik tildi bilmegeni üşin, sıylamağanı üşin namıstanğan şendini äli körgen joqpız. Otız jıl boyı aytılğan sınnan sabaq alıp, memlekettik tildi twğırına qondırayın degen qazaq biligi tağı joq.

Ötken aptanıñ soñında aqparat qwraldarında Qazaqstannıñ Moñğoliyadağı elşiliginiñ qızmetkeri memlekettik tilde söyleuden bas tartqanı jaylı aqparat taradı. Aqın Qazıbek Isanıñ aytuınşa, Moñğoliyadağı Qazqstan elşiliginiñ konsuldıq mäseleler boyınşa 2-şi hatşısı Şınar Jwmataeva atalğan eldegi qandasımızğa qazaqşa söyleuden üzildi-kesildi bas tartqan.

Moñğoliyada twratın Maygül esimdi qaraközimiz Qazaqstandağı tuıstarı jaylı aqparat swramaqşı bolıp, sol eldegi Qazaqstan elşiligine habarlasqan. Söytse elşilik qızmetkeri Şınar Jwmataeva tek qana Resey eliniñ tilinde söyleytinin aytıp, Maygüldiñ swrağın jauapsız qaldırğan.

Jwmataeva hanım bir Maygülge ğana emes, barşa qazaq tildilerge qızmet körsetpeuge «sert bergen sekildi». Moñğoliyada twratın tağı bir qandasımız Aqşolpan da öz swraqtarımen Jwmataevağa habarlama jazğan. Ärine qazaq tilinde. Al bizdiñ tek qana orıs tilin qadir twtatın elşimiz bwl hatqa da eş jauap bermegen. Joğarıda atalğan bir emes, eki jağday Şınar Jwmataeva sekildi elşilik qızmetkerleriniñ wstanımın anıq añğartıp twr.

Elşi - bir memlekettiñ ekinşi bir memlekettegi ökiletti diplomatiyalıq ökili. Qazaqstan Respublikasınıñ elşisi, elşilik qızmetkerleri barğan elinde Qazaqstannıñ ökili, bet-beynesi sanaladı. Odan da mañızdısı elşilik qızmetkerleri şeteldegi Qazaqstan azamattarına, qandastarğa qajetti kömek körsetuge, olardı qoldauğa mindetti. Bwl olardıñ şeteldegi diplomatiyalıq qızmetteriniñ mañızdı bir böligi.

Qazaqstan Respublikasınıñ diplomatiyalıq qızmeti turalı zañında diplomatiyalıq qızmetkerler memlekettik tildi bilui mindetti degen talap bar. Demek kez-kelgen şetelde elşilik qızmette otırğan şendiler memlekettik tildi bilui tiis. Orıs tilin mülde bilmeytin Moñğoliyada emes, sol tildiñ otanı Reseyde elşilikte otırsa da birinşi kezekte memlekettik tilde söyleui kerek.

Endeşe Şınar Jwmataeva sekildi elşilik qızmetkerleriniñ memlekettik tildi bilmeui, memlekettik tilde söylemeui neni bildiredi? Bwl diplomatiyalıq qızmetker etikasına say ma? degen swraqtar tuındaydı. Bwl swraqtardı kezinde özi de elşilik qızmette jwmıs istegen, sayasattanuşı Rasul Jwmalıdan swradıq.

Rasul Jwmalı, sayasattanuşı: 

Rasul Jwmalı: "Qosanov jauapkerşilikti sezinetin sayasatkerdiñ ...

- Wyat jağday boldı, Sırtqı ister ministrligine ülken sın dep esepteymin.  Elşilik eñ aldımen memlekettik qızmet. Memlekettik qızmette memlekettik tilge basımdılıq berilui kerek. Zañnıñ talabı sonday. Ekinşiden, elşiler, konsuldar Qazaqstannıñ bet-beynesi. Şeteldikter solarğa qarap Qazaqstandı, qazaqtı tanidı. Eger elşilik qızmetkerlerimiz özge tilde sayrap twrsa, Qazaqstannıñ, qazaq halqınıñ imidjine nwqsan keltiredi.

Üşinşiden, bwl jağday Moñğoliyada bolıp otır. Moñğoliya, Türkiya sekildi elderde qandastarımız birşama şoğırlı qonıstanğan. Bwl elderde eşlilikke keletin ötinişter 100% qazaq tilinde boladı. Osınday ortağa qazaq tilin bilmeytin nemese mensinbeytin qızmetkerdi qalay jiberip otır? Bwl da ülken swraq. Onı kim tağayındadı, qalayşa tağayındadı, tağayındağanda ne oyladı?

Törtinşiden, Qazaqstannıñ şeteldegi elşilikteri is-qağazdarın, türli şaralardı 100% memlekettik tilde jürgizui kerek. Bwl olardıñ öz memleketine degen qwrmetiniñ belgisi. Bizdiñ elde qanşama şeteldiñ elşilikteri bar. Bäri öz tilinde is jürgizedi, öz tilderin qwrmetteydi. Bizdiñ diplomatiyalıq qızmetkerlerdiñ memlekettik tilge qırın qaraytını jaylı mäsele 90 jıldardan beri köterilip keledi. Biraq dwrıs jüye äli qalıptaspadı. Bwğan sol saladğı basşılardıñ memlekettik tilge nemqwraylı qaraytını sebep bolıp otır. Äli orıs tiliniñ köleñkesinen şığa almay otırğandarı ökinişti.

Bizde bäri söz jüzinde memlekettik tildi sıylaymız deydi. Biraq is jüzinde bäri basqaşa. Bükil memlekettik jüye sonday. Bwl birinşi ret kezdesip otırğan jağday emes. Mwndaydı künde köremiz. Memlekettik organdar jinalıstı orıs tilinde ötkizedi. «Sälemetsizder» dep qazaqşa bastaydı, äri qaray tügel orısşa. Barşa şendiniñ ädeti osı. Tipti şendiler ğana emes, qoğamdıq-äleumettik orındarda qazaq tiline qırın qaraytındar az emes.

Elşilik qızmetkeriniñ äreketi zañğa qayşı. Zañ boyınşa ötiniş beruşi qay tilde swrasa sol tilde jauap beruge mindetti. Ministrlik, äkimdik, elşilik, tipti bank, kompaniya bolsa da zañnıñ talabına say qazaq tilinde tüsken ötinşke qazaqşa jauap beruge mindetti. Demek, bwl jerde zañnıñ talabı bwzıldı. Sol üşin mwnday qızmetkerlerdi Qazaqstannıñ ökili boluğa layıqtı dep sanamaymın. Mümkin bilikti maman şığar. Biraq öz eliniñ şeteldegi ökili bola twra, öz tilinde qızmet körsetuden bas tartu, onıñ basqa biliktiligin, käsipqoylığın joqqa şığaradı.

Negizi talap - öz eliniñ tilin qwrmetteu. Memlekettik tilden bas tartıp otırsa, basqalay qanday söz aytuğa boladı. Memlekettik tildi mensineudiñ bas-ayağı bwl emes. Tipti osınday jüye qalıptasıp qalğan. Biz sonıñ birin ğana körip otırmız. Eger tekserip, süzgiden ötkizetin bolsaq, mwnday jağday jetip artıladı. Sondıqtan bwl oqiğa ministrlikke sabaq boluı kerek. Qızmetkerlerin süzgiden ötkizip, tazartu qajet. Öz eliniñ tilin bilmeytin qızmetker sırtta jürgende öz eliniñ müddesin qalay qorğaydı. Sol üşin osı jağdaydan keyin jüyeli şeşimder qabıldau kerek.

Söz soñında aytarımız, Şınar Jwmataeva sekildi memlekettik tilge şekesinen qaraytın qızmetkerlerge «qoy» deytin uaqıt keldi. Al biz söz etken jağday boyınşa, Sırtqı ister ministri Mwhtar Tileuberdi, Qazaqstan Respublikasınıñ Moñğoliyadağı Tötenşe jäne Ökiletti Elşisi Ädilbaev Jalğas Jwmawlı naqtı şeşimder şığaradı dep ümittenemiz.

Quanış Qappas

Abai.kz

24 pikir