Jeksenbi, 26 Qañtar 2020
Jañalıqtar 2546 0 pikir 6 Qañtar, 2014 sağat 06:21

Auıt Mwqibek: ««Nağaşıma hat» nağaşımnıñ qolına tiipti»

Abai.kz aqparattıq portalınıñ twraqtı taqırıbınıñ biri köşi-qon mäselesi bolsa, sol taqırıptı kün tärtibinen tüsirmey qalam terbeytin twraqtı avtorlarınıñ biri aqın Auıt Mwqibek mırza.  Ieginiñ astındağı qıl-qıbırdan özgeni oylamaytın , «qazaq» dep söylegende isip-keuip, biraq qazaqtıñ qabırğasın qayıstıratın jayttardan basın ala qaşatın «janı ayaulı jaqsılardıñ» da mazasın jii alatın Auıt Mwqibek bıltırğı jıldı baspasöz ökilderiniñ tilimen aytsaq, ülken sensaciyamen ayaqtap, nağaşısına – Prezident Nazarbaevqa üşbu hat jazıp qortındılağan edi. Qayratker aqınnıñ hatı arnap jazğan adamına jetti me, joq pa, bizdi osı swraq qızıqtırıp äñgime-düken qwrğandı jön kördik. Auıt mırza bizge hattıñ män-jayı men köşi-qonğa qatıstı keleli oyların aqtarıla aytıp berdi.

 

-  «Nağaşıma hat» jariyalanğalı da eki-üş aptanıñ jüzi bolıp qalıptı. Jalpı jwrt hattı qalay qabıldadı dep oylaysız?

Abai.kz aqparattıq portalınıñ twraqtı taqırıbınıñ biri köşi-qon mäselesi bolsa, sol taqırıptı kün tärtibinen tüsirmey qalam terbeytin twraqtı avtorlarınıñ biri aqın Auıt Mwqibek mırza.  Ieginiñ astındağı qıl-qıbırdan özgeni oylamaytın , «qazaq» dep söylegende isip-keuip, biraq qazaqtıñ qabırğasın qayıstıratın jayttardan basın ala qaşatın «janı ayaulı jaqsılardıñ» da mazasın jii alatın Auıt Mwqibek bıltırğı jıldı baspasöz ökilderiniñ tilimen aytsaq, ülken sensaciyamen ayaqtap, nağaşısına – Prezident Nazarbaevqa üşbu hat jazıp qortındılağan edi. Qayratker aqınnıñ hatı arnap jazğan adamına jetti me, joq pa, bizdi osı swraq qızıqtırıp äñgime-düken qwrğandı jön kördik. Auıt mırza bizge hattıñ män-jayı men köşi-qonğa qatıstı keleli oyların aqtarıla aytıp berdi.

 

-  «Nağaşıma hat» jariyalanğalı da eki-üş aptanıñ jüzi bolıp qalıptı. Jalpı jwrt hattı qalay qabıldadı dep oylaysız?

- «Nağaşıma hat» ötken jıldıñ 19 - jeltoqsan küni 3050  danamen taralatının «Dat» gazetiniñ tört betinde jariyalandı. İle - şala «abai.kz», «ult.kz», «maidan.kz», "tanym.tv" portaldarı qatarınan köşirip bastı. Qıtaydağı qandastarımızdıñ «Sen - Qazaq», «Elarıs» sayttarında da qatarınan jarıq kördi. Tağdırı qıl üstinde twrğandığınan bolu kerek, arğı bettegi qandastarımız «Jauhar taqırıpqa» şığarıp qoyıp, bas almay oqıdı. Mısalı, «Sen - Qazaqqa» qazirge deyin 4060 adam kiripti. Jüzge tarta kisi pikir qaldırıptı(http://www.senkazakh.com/bbs/forum.php?mod=viewthread&tid=164425). «Elarıs» ta soğan jeteğabıl oqırman jinaptı.  oqırman qauım jazğan pikirlerdiñ  tüyini: «Hat  Elbasığa jetse ekenge» sayadı.  Tarazdan 83 jastağı Sağat Arın aqsaqal, Qwlsarıdan Halen Kidibasov käriya, Ayaközden Aqaş Köksegenov, Qıtaydan Jaqıp Mırzahanov, Qasımhan Uäthanwlı, Balapan Rabatov, Idırıs Ädilhanov, Bilisbek Äbdirazaq, Almatı men Astanadan Qabdeş Jwmädilov, Serik Qapşıqbaev, Smağwl Elubay, Tölen Äbdik, Älimğazı Däulethanwlı, Jwmaş Somjürek, Serik Twrğınbekwlı, Janat Elşibekov, Didahmet Äşimhanov, Säule Meşitbayqızı, Näbijan Mwhamethanwlı, Twrlıbek Mämeseyit, Esenğali Rauşonov, Ğalım Jaylıbay, Bauırjan Jaqıp, Sädibek Tügel, Duman Ramazan, Tölemırza Temirbekwlı, Talğat Keñesbaev, Talğat Aytbaywlı, Rahım Ayıpwlı, Omaräli Ädilbek, Bazaräli Ärip, Aydos Sarım, Aqberen Elgezek, Janarbek Äşimjan, Beken Qayrat, Nağaşıbay Qabılbek, Azamat Esenjol, Jwmaş Kökböri qatarlı tanımal twlğalardıñ köbi habarlastı. Birazına özim qoñırau şaldım. Birli jarım deputattarmen de söylestim. Nwrlan Orazalin, Svetlana Jalmağambetova, Omarhan Öksikbaev, Älibek Asqarov, Twrsın Jwrtbay ağa - apaylarıma gazetti özim aparıp berdim. Sondağı tildesken kisilerdiñ köbiniñ äñgimesiniñ tüyini bireu – şetten keletin qandastarımızğa Qazaqstan Respublikasınıñ azamattığın  tört jıl boyı küttirip barıp beru dwrıs emes! Söz joq, bwl jolı bilik ülken sayasi qatelikke wrındı. Qolıma tüsken basılımdardı aqtarıp kördim, olardıñ da aytatını – sol. Mısalı, «Jebe» gazeti «Jılan jılınıñ tağı bir qaralı «jañalığı» – qazaqtı qara şañırağınan qızğanğan qasietsiz zañnıñ qabıldanğandığı» (№42. 26 - jeltoqsan, 2013 - jıl) – dese, «Dat» aptalığı «... biliktiñ basında 99 payız qazaq otırıp, öz qazağın keudeden qaqqanı nesi?» – dep tañ qalıptı. Al, «Ayqın» gazetiniñ «Keler jıldan ne kütesiz?» – degen saualına qoğam qayratkeri Dos Köşim ağamız birinşi tildiñ mäselesin ayta kelip, «Ekinşi bir mäsele – oralmandar. Nege ekenin qaydam, biz bolaşaqtı oylamay, olardıñ jolın bögeytin zañ qabıldap jiberdik. Sırtta qalğan bes million qazaqtıñ qamın biz – Otanı oylamağanda kim oylaydı? Aldağı jılı osı zañğa qayta aynalıp soğıp, keri qaytarğan jön bolar edi. Sonday-aq köşti toqtatqan moratoriydıñ küşin joyıp, bayağıday qandastarımızdıñ elge erkin keluine jol aşuğa tiispiz. Keler jıldan osınday wlt üşin asa qajet igi qadamdar kütemin» (http://www.aikyn.kz//) – depti. Öte dwrıs söz, quanıp qaldım.

- Al, jañartılğan zañğa qol qoyıldı. Onıñ qanday tiimdi twstarı bar eken?

- Iä, Zañğa qol qoyıldı. Endi oralmandardı qabıldau osı tärtippen jürgiziledi. Keşeli beri estip jatırmın, twraqtı twruğa qabıldaudıñ özi bwrınğıdan arı qiındap ketken. Qazir şetten kelgen qandastarımız Elimizdiñ Köşi - qon policiyasına barıp, qwjatın ötkizip, twraqtı tirkeuge twrayın dese, olar öziñ kelgen eliñniñ azamattığınan şıqqanıñ jäne sol elde qılmıs  jasamağanıñ turalı anıqtama äkel deytin  bolıptı. Siz qarañız, QHR Bükil memlekettik 10-kezekti Halıq qwrıltayı Twraqtı komitetiniñ 2007-jıl, 29-kökektegi 21-joralar mäjilisinde maqwldağan, QHR törağasınıñ qolı qoyılğan, 2007-jılğı qañtar ayınıñ 1-küninen bastap atqarılğan №50 bwyrıqta bılay dep aşıq jazılğan: «13-tarmaq: Şetelge şığuğa ötiniş bildirgen azamatta tömendegi jağdaylardıñ bireui jüz bergen jağdayda, pasport üsteli Tölqwjat räsimdemeydi: 1. QHR-nıñ azamatı emes bolsa; 2. Öziniñ kim ekendigin däleldey almasa; 3. Qwjat alu barısında jalğan däukimet jasap, alayaqtıq istese; 4. Sottalıp, jazasın öteude bolsa; 5. Sottıñ tolıq şeşimi şıqpağan isti adamdar bolsa; 6. Qılmıstıq iske qatısı bar dep jauaqa tartılğan kümändi adamdar bolsa; 7). Memlekttik qwzırlı mekemelerde qızmet atqarğan, şetelge şıqqan soñ memleket qauipsizdigine qater töndiredi, zor zalal keltiredi dep eseptelse.

Demek,  mwnda kelip jatqandar osı jeti süzgiden ötkender, qılmısqa qatısı joq, sudan taza, sütten aq  qazaqtar.

Al, 10.09.1980 - jılı 10 - qırküyekte  QHR bükil memlekettik 5-kezekti Halıq qwrıltayınıñ 3-jalpı mäjilisinde qabıldanğan QHR-dıñ Azamattıq turalı zañınıñ 9-tarmağında: «Şetelge qonıstanğan QHR azamatı öz erkimen şetel azamattığın qabıldasa, sol künnen bastap, QHR azamattığınan avtomattı türde şıqqan bolıp esepteledi» - dep tağı aşıq körsetilgen. Siz «Qazaqstanğa köşpekşi edim, meni otbası müşelerimmen qosıp azamattıqtan şığar, qılmıs ötkizbegenim (jasamağanım) turalı anıqtama ber!» - deseñiz Qıtaydıñ qwzırlı orındarı öz zañınıñ osı eki tarmağan aldıñızğa jayıp salıp, köziñizge şwqidı. Qazaq biliginiñ sauatsızdığın betiñe basadı. Mazaq qıladı… Ol azday, osı eki anıqtamağa Astanadağı Qıtay elşiliginiñ peşetin bastıru kerek eken. Bwl endi aqılğa sıymaytın bası artıq talap. Sonda arğı betten kelgen qazaqtardıñ Qazaqstan Respublikasında twraqtı twru - twrmauın Qıtay memleketi belgiley me?.. Qazaqstannıñ täuelsizdigi qayda qaldı?!

- Sonımen, bayağı hatqa oralayıq. Hatıñız arnap jazğan adamıñızdıñ, yağni nağaşıñızdıñ qolına tiip pe eken? Ol jöninde habar joq pa?

- Jaña jılğa bir kün qalğanda – 31-jeltoqsan küni tüste mağan osı hatqa baylanıstı Aqordadan qoñırau şalındı. Habarlasqan – Qazaqstan Respublikası Prezidenti Keñsesiniñ meñgeruşisi Mahmwt Qasımbekovtiñ tapsıruımen Äbdimütal Älibekov ağamız eken. Mahmwt Bazarqwlwlı meniñ hatımdı Elbasığa tanıstırıptı. Qısqası,  «Nağaşıma hat» nağaşımnıñ qolına tiipti.

- Demek, hattıñ iesine tigenine senimdisiz. Elbası Nwrswltan Nazarbaev oqığan boldı ğoy?

- Oqıdı dep oylaymın. Aqordadan telefon kelgen soñ, biraz adamdarğa habarlasıp, şüyinşi swradım. Solardıñ işinde bir ağam: «Men senbeymin, Auıt, eldi şulatpau üşin sağan tidi dep ayta saladı. Käzir Elbasığa tek jağımdı jañalıqtardı ğana jetkizedi, köñil - küyin bwzatın aqpardı ölese jolatpaydı. Hatıñ jetse, men mına mwrnımdı kesip berem!» dedi. Özderiñ bilesiñ, Nwrswltan Äbişwlı halıqtıñ arız - armanınıñ özine tolıq jetpeytinin aytıp, ötkende  Prezident äkimşiligin qattı sınğa aldı. Jaqında – Jaña jıl qarsañında aymaqtarmen teleköpirde osınday keleñsizdikterdi BAQ- ta aşıq jazıp, äşkereleudi anıqtap twrıp  tapsırdı. «Nağaşıma hat» jariyalanğan soñ, men de eski küdikpen jetpey qala ma dep, Mahmwt Qasımbekov ağamızdıñ atına arnayı hat jazıp, «Dattıñ» «Hat» basılğan sanın Aqordağa poçta qızmeti arqılı salıp jibergenmin. Onıñ üstine, Mahmwt Qasımbekov – senuge äbden twratın twlğa, qazaqqa da, Elbasığa da janı şın aşitın ülken azamat. Men Twmanbay ağağa qalay bala bolıp ketsem, ol kisi Nwrekeñe solay tuğan ini bolıp kele jatır. Nwrswltan Äbişwlı Mahmwttı qattı jaqsı köredi, sıylaydı. İnisi sırqattanıp, emhanada otağa tüskende, ağası telefon şalıp, köñilin swrağanın men jaqsı bilem. Demek, Mahmwt Qasımbekov bwl hattıñ mañızın özi tereñ tüsinedi. Meni, bükil qazaqtı Mahañ aldasa, ne boldı onda?! Amanatımdı Elbasığa egjey - tegjeyli jetkizgenine men tolıq senem.

- Hatıñızda aytılatın üş ağañızdan ne habar?

- Mırzekeñderdi aytasıñ ba? Habar da, qayır da joq! Jaña jıl merekesinde teledidarğa köp qaradım, Sauıtbek aqsaqal Wlttıq arnadan halqın jılqı jılımen qwttıqtap jatqan körindi. Al, ana eki käriya bwl jolı qara körsetken joq. «Nağaşıma hattı» oqığan qauımnıñ işinde: «Aşı - aq aytıpsıñ, dwrıs bolğan! Biraq, ana üşeudiñ işinde bandit wstaytındarı da bar, bireulerge küş körsetkenin de bilemiz, bayqa!» - degenderi de boldı. Bayqağanda, ne isteymin?! Jalpı bılay, Täuelsizdik alğan soñ, jas memleketti bügingi deñgeyge jetkizu oñayğa soqqan joq. Nwrswltan Nazarbaevtı Köşbasşı ete otırıp, bwrınnan at üstinde kele jatqan Sauıtbek käriyağa deyingi ağa, orta buın köp ter tökti. Halıq ta, tarih ta olardıñ esimin, eñbegin eşqaşan qağıs qaldırmay, bağalaydı, wlıqtaydı. Elbası merekelik jinalıstarda olardıñ eñbegin ärdayım atap aytumen keledi. Qosqan ülesterine say olar Prezidentiñ qolınan ataqtar, marapattar, sıylıqtar aldı. Qısqası, öziñiz körip otırsız, bügin de sol buınnıñ jağdayları jaman emes. Qam - qayğısız, ürip işip, şayqap tögip otır. Ras qoy?! Qazir qarap otırsañız, Mırzatay Joldasbekov: «Jalpı, Konstituciyanı qabıldağanda ideologiya turalı söz kirgizuge barınşa tırısıp baqtım. Biraq, onım jüzege aspadı. Qazir endi bizdiñ Ata zañımızda da ideologiya turalı söz joq. Biz ideologiyası joq elmiz. Ideologiyasız Konstituciyamen ömir sürip otırmız» (http://news.nur.kz/255984.html) – dep özin aqtay bastağan sekildi. Ol bwl sözdi jaqında «Jas Qazaq» gazetine bergen swhbatında «...biz ideologiyasız memleketpiz! Konstituciyamızda ideologiya joq» (http://old.abai.kz/content/myrzatai-zholdasbekov-tarikhka-esesi-ketken-elmiz) – dep tağı qaytalaptı.

Siz qarañız, «Mao Qıtaydı 27 jıl basqarıp, 1976 jılı qaytıs boldı. Maonıñ biligi twsında Qıtayda onıñ türli nauqandarı men reformalarınan, onıñ işinde Ülken sekiris sayasatı men Mädeni töñkerisinen 40 millionğa tarta adam qwrban bolğan» (http://www.azattyq.org/content/news/25212563.html). Sonı Den Syaopin: «Bärin Maoğa arta beruge kelmes, onda meniñ de ülesim bar» – dep Jaña Qıtay memleketin qwruşı retinde Maonı qorğap qaldı (http://old.abai.kz/node/21462).  Qısqası, danışpan Den atay 40 million adamdı qırğan jauızdı qorğap qaldı.  Bizdiñ qazirgi jağdaymızda BES MILLION QAZAQ qırılıp qalmağanmen, Täuelsiz memleketi, onıñ en baylığı, baytaq dalası, älem tanığan kemeñger Nwrswltanı twrıp, şetelde qalıp, qwrıp ketudiñ az - aq aldında twr! Osını köre twrıp, qalay aşı aytpaysıñ?! Atqızıp tastasa da şındıqtı aytuğa tura keledi bwl jerde!!! Erteñ osı ağa buın jasağan tarih jaña buınnıñ közimen, ölşemimen qayta tarazığa tartıladı. Sol kezde bizdiñ ağalarımızdıñ memleket qwru jolında  jiberip alğan qatelikteriniñ bärin sıpırıp - sıyırıp Nwrswltan Nazarbaevqa qaray itere salsaq obal emes pe? Demek, Nwrekeñniñ aynalasında bolğan, jauaptı qızmet atqarğan twlğalar tuğan wltınıñ müddesin qorğay almağan kemşilikterin, tabansızdığın, tabanınıñ büri joqtığın  moyındap, «sıbağaların» aluğa tiis! «Men ömir boyı öz halqımdı jaqsı körip, onıñ qal-qaderimşe tileuin tilep kele jatqan adammın» (http://old.abai.kz/node/41137) – degen qwrğaq söz olardı qwtqara almaydı. Esesine, bügingidey BES MILLION QAZAQ dalada qalıp, wlt basına kün tuğan twsta, belsenip alğa şığuları, qandastarınıñ sözin söyleuleri, tuğan wltınıñ ketip bara jatqan wpayın tügendeuleri, sol arqılı bwrın jibergen qatelikterin juıp - şayıp ketuleri kerek ağalar!

- Siz Elbasınıñ qabıldauın swradıñız. Zañ özgermegen jağdayda, tört jılğa azamattıqtan bas tartamın dep te qaldıñız. Sol tebiniñizden qaytqan joqsız ba ? Ülken kisi qabıldamağan jağdayda ne isteysiz?

- Joq, qaytqam joq! Eger meniñ hatım Nwrekeñe dwrıs jetse, ol kisi sözsiz oylanadı. Nwrswltan Nazarbaev atımen öziniñ bes million tuısın dalağa tastamaydı. Qalay degenmen meniñ boyımda Ataqtı Bäydibek pen qasietti Domalaq ananıñ qanı twr. Onıñ üstine, qazaqta «Jienniñ silesine qaluğa bolmaydı!» -degen qatañ ırım bar. Nwrswltan Äbişwlı auıldıñ balası, arğı ataları Qarasay, Swranşı, Nazarbaylar batır, bi bolğan qasieti bölek kisiler. Nağaşım öz qolın özi kespeydi, eldiñ joğın joqtağan, şındıqtı aytqan mendey jieniniñ barlığına quanadı qayta. Söytip, Qazaq köşi qayta qarqın aladı! Men solay oylaymın! Al, qabıldamasa, Elbasınıñ atına arızımdı jazıp, Tölqwjatım men Jeke bas kuäligimdi poçta arqılı manağı Prezident keñsesiniñ basşısı Mahmwt Qasımbekovtıñ atına jiberem. Sosın poçta bergen tübirtekti BAQ - ta jariyalaymın!

- Oğan barğızbay - aq, mäsele oñ şeşilsin deyik. Bizdiñ tilek – sol! Degenmen, «jaman aytpay, jaqsı joq» degen, alda-jalda twl azamattıq berilgen jağdayda ne isteysiz? Qalay jan bağam dep oylaysız?

- Qalay jan bağu jağın oylap jürgem joq. Ana ğasırdağı aştıq jıldar emes qoy, tamaq tabılar. Tört jılğa twl azamattıq alıp jatsam, eñ aldımen Qazaqstannan eşqayda ketpeymin!  Öziñ bilesiñ, men qırıp twrğan sayasatker emespin, öleñşimin. Sayasatpen tipten  aynalıspaymın. Tiisti zañgerlerden keñes alıp,  belgilengen tärtippen Allanıñ bergen ömirin sürem. Biraq, qalamımımdı tastamaymın! Kelesi jılı Twmanbay ağamnıñ 80 jıldığı. Wlı aqınnıñ artında wşan - teñiz dünie qaldı. Onı menen basqa eşkim rettey almaydı. Käzir Kültay täte barlıq kitaptırınıñ elektrondı nwsqasın jasattırıp jatır. Är tomın 35 baspa tabaq desek, mölşermen 20 tom eñbek şığadı. Sonı retke keltirip, qwrastıram. Özim «Twmaş, Twmağa, Twmeke» degen estelik kitap bastadım. Osı jaqınnan beri «Äbiş ata» degen poema jazğım kep, mazam ketip jür. Kädimgi Elbasımız Nwrekeñniñ äkesi Äbiş atanıñ ömirinen. Jatqan jeriñ jarıq bolğır Äbiş ata sonau qiın jıldarda, öz otbasındağı twrmıstıñ qoñtorğaylığına qaramastan, Stalindik quğın - sürginge wşırap, jer audarıp kelgen  malqarlardı üyine panalatıp, asırağan eken. Söytip, olardı bala - şağasımen alapat jıldardıñ apatınan aman alıp qalıptı. Atanıñ osınau adamgerşiligin, keñdigin, qayırımdılığın, kemeñgerligin, bir sözben aytqanda, tektiligin bügingi künniñ talabımen asqaqtata jırlağım, wlı beynesin somdağım keledi. Soğan kirisem... Aman bolsaq, osılayşa, tört jıl da zu etip öte şığadı... Aytpaqşı, meniñ Alla bergen, ata - babamnan qalğan, qazaq barda joğalmaytın «Assalaumağalaykum!» degen erekşe «Tölqwjatım» bar. Al, onıñ vizası – «Uağalaykümsalam!». Sonımen-aq baytaq Qazaqstandı aralap jüre beruge boladı!

 

Bizdiñ qazaq emes edi tım qatal,

Qabırğası qayısatın sınsa tal!

Atajwrtqa kelip alğan qandastar,

Şetel bergen «TÖLQWJATTI» jırta sal!

 

Sağan pana tozğan auıl, käri üyler,

Jigeriñdi mwqaltpastan jani ber!

Seniñ qazaq ekeniñdi köş jerden,

Jüregiñniñ lüpilinen tanidı el.

 

 

Eşkimge de jaltaqtamay jüre ber,

Aq ordañdı Sarıarqağa tige ber.

Seniñ qazaq ekeniñdi köş jerden,

Jautañdağan janarıñnan biledi el.

 

Şığam degen şıñıña da şığa ber,

Seni kütip jatır anau qwba bel!

Seniñ qazaq ekeniñdi köş jerden,

Bergen anau sälemiñnen wğadı el.

 

Ösem deseñ, osı jerde ösip-ön,

Qazaq barda toqtamaydı Köşi-qon!

«Assalau..!» dep bergen anau sälemniñ,

Qazaq üşin TÖLQWJATTAN nesi kem!?

 

Seni sırtqa tebe qoymas Patşa anau,

Ölimmen teñ – öz qandasın jat sanau!

«Azamattıq» degeniñ de dalbasa,

Añqıldağan twrğan kezde «Assalau..!».

 

Sol sälemmen süredi ömir şın qazaq,

Sol sälemde qasiet bar bir ğajap.

Qwjatıñdı körset dese bireu kep,

Assalaudı bere sal da, dep twr qarap!

 

Tip-tik wsta beşpetiñniñ jağasın,

Tüsirme anau Assalaudıñ bağasın!

Qol alısqan tüzu bolsa sälemder,

İzdegenniñ birin qoymay tabasıñ.

 

Mınau elde WLI QAZAQ atı bar,

Sol at bizdi mäñgi kel dep şaqırar.

Bireu seni qusa eger şınımen,

Bäyterekti tas qwşaqtap jatıp al!!!

 

Swhbattasqan - Dauren Quat

Abai.kz

0 pikir