Seysenbi, 25 Aqpan 2020
Jañalıqtar 3338 0 pikir 31 Qañtar, 2014 sağat 05:39

Wlıqbek Esdäulet. Ataña nälet könbistik...

Wlıqbek Esdäulet. Ataña nälet könbistik...

Verlibrler, aq öleñder, qara öleñder

QWMSAĞAT

 

sıyladı mağan qwmsağat,

qwm toltırğan swm sağat –

qwyılğanday közime

qwyıladı sauıldap,

sekund sanap, kün sanap,

minut sanap, jıl sanap,

kirpigim keyde jwmılar

är tüyirin auırlap.

 

qwm sağatta qwm qanşa?

swm jalğanda qwn qanşa?

aspan jerge tüsedi

köziñdi aşıp-jwmğanşa...

 

JELTOQSAN

 

nege, nege Jeltoqsanda

zığırdanım qaynaydı?

tabanım – tayğaq,

qoğamım – jaltaq,

ömirim – ozğaq,

zamanım – tozğaq,

qabağım – qarlı,

qanarım – jarlı,

keleşek – bwldır,

köreşek – twldır,

jürekte – qıjıl,

sanada – kijil,

peyilder – tayaz,

köñilder – ayaz,

sırtım – aran,

işim – boran...

nege, nege Jeltoqsanda

zığırdanım qaynaydı?

 

***

aspan degen ne närse –

esigi me Täñirdiñ?

jer degeniñ ne närse –

Wlıqbek Esdäulet. Ataña nälet könbistik...

Verlibrler, aq öleñder, qara öleñder

QWMSAĞAT

 

sıyladı mağan qwmsağat,

qwm toltırğan swm sağat –

qwyılğanday közime

qwyıladı sauıldap,

sekund sanap, kün sanap,

minut sanap, jıl sanap,

kirpigim keyde jwmılar

är tüyirin auırlap.

 

qwm sağatta qwm qanşa?

swm jalğanda qwn qanşa?

aspan jerge tüsedi

köziñdi aşıp-jwmğanşa...

 

JELTOQSAN

 

nege, nege Jeltoqsanda

zığırdanım qaynaydı?

tabanım – tayğaq,

qoğamım – jaltaq,

ömirim – ozğaq,

zamanım – tozğaq,

qabağım – qarlı,

qanarım – jarlı,

keleşek – bwldır,

köreşek – twldır,

jürekte – qıjıl,

sanada – kijil,

peyilder – tayaz,

köñilder – ayaz,

sırtım – aran,

işim – boran...

nege, nege Jeltoqsanda

zığırdanım qaynaydı?

 

***

aspan degen ne närse –

esigi me Täñirdiñ?

jer degeniñ ne närse –

besigi me qabirdiñ?

 

jwldız tolı aspanğa

ağaş qwsap qol sozam,

jerge boylap tamırım

tereñderge jol salam.

 

kök qaladı kök bolıp,

jer qaladı jer bolıp,

ekeuiniñ arası

eldespeydi bäribir...

ey, Jer men Kök, Jer men Kök,

ekeuiñ de äri jür!..

 

***

bir säbi tusa –

bir jwldız janadı deydi – ötirik...

bir adam ölse –

bir jwldız ağadı deydi – ötirik...

 

peşeneñ – berik qalqanıñ,

perişteñniñ qorğaytını – ras...

tausılğanşa talqanıñ

sudan tal qarmaytınıñ – ras...

 

***

qartaysa qarğa qartaysın,

bizdiki ne – qwr äure...

ortaysa mwhit ortaysın,

bizdiki ne – qwr äure...

 

adamğa bergen qamşınıñ

sabın qısqa qiğanı-ay...

büldirgesin büldirmey,

alsa – sözge ildirmey,

tez alsa eken qinamay...

 

***

tağdırımnan:

                        gül swrap em – bau berdi,

                        tas swrap em – tau berdi,

                        dos swrap em – jau berdi.

tağdırımnan:

                        sır swrap em – sabır berdi,

                        nwr swrap em – jauın berdi,

                        jel swrap em – dauıl berdi.

tağdırımnan:

                        ot swrap em – ört berdi,

                        söz swrap em – dert berdi,

                        atım sodan ertteuli...

                       

***

janarıña jasırğan jüz qwpiyañnıñ

tım bolmasa bireuin;

jüregiñe jüktegen mıñ-san jwmbağıñnıñ

qıl ayağı bireuin

şaması jetse şeşuge –

ne oyıñnıñ astarın,

ne söziñniñ twspalın,

ne köziñniñ kürmeuin

wğa almağan pwşayman

bolar ma edi baqıttı?..

parıq bilmes paqırğa

pirsiz pärmen qayda dep,

twldır bitpes taqırğa

qona qoymas Ay da kep...

 

 

***

qauip-qater, ölim-jitim qwrımay,

qayğı-qasiret quanışqa jol bermey,

qarip-qasir, jetim-jesir azaymay,

nege öleñ jazasıñ dep swrama;

 

jer betinen jauız niet joğalmay,

öli aqiqat közin aşıp, qol almay,

ädilet, ar, wjdan, ınsap oralmay

nege öleñ jazasıñ dep swrama!

 

DIÑ

 

Qazaqpısıñ – köresiñ:

ğaşıq bolsañ – jürekke kirgen jebeniñ de

quantarı boladı;

jasıq bolsañ – twzaqtalğan arqannıñ da

jwbantarı boladı –

perişteniñ pärmeni dep moyınswnıp ölesiñ;

 

al, alayda,

Qazaq degen wlı wltıñnan qaşpasañ:

qılqındırğan ajırğı men qarğığa,

basıñdağı noqtağa,

qolıñdağı kisenge,

ayaqtağı twsauğa,

auızdağı qwlıpqa,

moyınswnu mümkin emes eşqaşan!

 

 ***

ataña nälet könbistik!

qolında öler adamğa

qwşaq jayıp, qol qıstıq;

taspen atqan tajalğa

tabaq tartıp, tör berdik;

asa jwrtqa teñgerdik,

qonaqjaylığımız qır asıp,

dara qılığımız – daraqılıqqa wlasıp,

kişipeyildigimiz gül aşıp,

tömenşik tartsaq – oñ kördik;

jağımpazdıqpen teñdesip,

qwlşılıqpen şendesip,

namısımızdı qasqırday qarmap,

köñildiñ üzigin basqwrday jalğap,

dostıqtan biik tau joq dep,

nietten tereñ köl joq dep,

ebelektey elbektep,

köbelektey kölbektep,

konaq körsek qwladıq

delbe bolğan attay delbektep;

 

kökeyimizdi kek tespey,

ökpemizdi oq tesip,

öler jerin bilmeytin,

ölermendey örekpip,

jalañayaq ot keşip,

etimizden et kesip...

köldeneñ kök attığa kömek qıp:

bireu üşin jelge wştıq,

bireu üşin jer qwştıq,

aynalayın aq peyil,

ataña nälet könbistik!..

 

***

eşbir sağat şırıldap,

eşbir äteş qiqulap,

eşbir azan şaqırıp,

oyata almağan Oymauıt, –

wyqıñdı jılı qoy jauıp!

o dünieniñ wyqısı bw düniege däri emes,

ölgeninşe tüs körer bizdiñ wlt

 sonşa käri emes,

öli wyqıda jatqanday beri emes,

 biraq, äri emes,

oyata da almadı-au, aytıs, attan, ereges...

tiline minip şapqanda jel jetpeytin eleuli,

wyqıdağı aruday wyıp qalğan qalaulı,

qwyıp qoyğan ıdısta suıp qalğan sorpaday

sanası elge toñ-torıs,

eritindidey maqtauğa eltip qalğan elteris,

töreleri – toyımsız,

töleñgiti – tobasız,

eldiñ isi degende

elp etpeytin erinşek,

jwrttıñ isi degende

jalt beretin jasqanşaq,

wlttıñ üni degende

selt etpeytin seskenşek,

ar-namısı – ätkenşek,

kejegesi – kötkenşek,

oyanar ma wyqıdan,

keñirdekten şap bersek!

 

ELDIÑ ISI

 

minezi – minsiz,

köñili – kirsiz,

aqılı – aqausız,

adımı – matausız qaysıñ bar?

tez össin dep bidaydı

kekilinen tartqan kim edi?

ormaq bop şi-quraydı

saqalınan alğan kim edi?

 

küşi sıymay boyına

Tolağayday alıp bolğan kim edi?

qara küşin kömkerip,

töñkeruin – töñkerip,

tau astında qalıp qoyğan kim edi?

 

beu, sender de bir-bir tolağayday tausıñdar!

eldiñ isi degende

bwğınbaytıñ qaysıñ bar,

tığılmaytın qaysıñ bar,

eldiñ jügi degende qayıspaytın qaysıñ bar?

mayıspaytın qaysıñ bar?

Eldiñ Isi degende!

 

Jalaladdin Rumiden

 

biliktiñ bwtağınıñ jemisi uday, näti las,

tipti, jinap-terip aluğa da tatımas.

dünieniñ dastarqanı däm-tatusız käkir as,

tipti, qonğan şıbının quuğa da tatımas.

şahtar – mwqım qatıbas, bar tartuı – baqıraş,

tipti, tirligi däripteuge de tatımas.

 

JAZMIŞ

 

jalğannıñ jalğandığına ilanbay,

diirmende de dinin saqtap, qinalmay,

bwğız tesik körinse bwğıp qalğan bidayday,

talqannan aman qalam dep;

jañbır-jañbırdıñ arasınan qwrğaq kep,

sonıñ özi bir baq dep,

töseginde qara terge malşınıp,

bastığırılıp, janşılıp,

dastarqanı jinalmay,

kete barğan tän suıp...

jaqsı adam edi,

jualdızdıñ jasuına sıyğanday,

jürekte jürgen imanday...

opat boldı oyrandardan aman kep,

ozmış qayda, jazmış osı... amal joq...

 

***

aspan ala jeydesin sığıp,

appaq jañbırın tögip jatqanda;

asqar taular malaqayın laqtırıp,

aq bwlaqtar alaqaylap aqqanda;

köktemniñ körimdigin swrap kelgen qarlığaş,

qwldıq sağan, qwldıq!

qalıñ toñdı jarıp şıqqan twñğış bäyşeşek,

qwldıq, sağan, qwldıq!

 

Aq Bwlaq pen Aqşa Bwlt

 

qalağa alğaş attanğanım esimde:

sonau Zaysan jerinen

bir bwlaq pen bir aqşa bwlt

ere şıqqan menimen;

biri – jerden, biri – kökten jebedi me, bilmeymin,

aq bwlaq – ümit,

bir qwşaq bwlt – tildey mwñ;

 

biri jılap, biri qwlap qalatın-mıs qit etse,

qılayağı, twsınan iiskep it ötse...

özimniñ de jüregimnen qan sorğalap twratın

sorğımağan şiki etşe...

 

sor qalağa sormañday bop sorğa bola kelippin:

kirsiz de päk, möldir edi ekeui,

ekeuiniñ ketti, bilem, keteui,

şulı qala, ulı aua – öteui...

 

öttey ömir ötip jatır,

örttey ğwmır öşip jatır:

mende şığar bar ayıp!

aq bwlağım laylandı,

aqşa bwltım qarayıp...

ekeui de özim qwsap eskirdi me, bilmeymin,

jüregime qarasam: qatıp qalğan sürdeymin...

 

Auadağı jauaptar

(Bob Dilannan)

Asqar taular torığuı kerek qanşa jıl,

Teñiz şayıp ketkenşe?

Asqaq twlğa zarığuı kerek qanşa jıl,

Bostandıqqa jetkenşe?

Ömirde adam bwğuı kerek qanşa bwl

Tük körmegen bop ötkenşe?

Jauabı, janım, ilinip twr auağa,

Jauabı onıñ qalıqtap jür äuede.

 

Basın adam köterui kerek qanşa ret,

Kök aspandı körui üşin?

Kisige qwlaq bitui kerek qanşa köp

Eldiñ öksigine män berui üşin?

Qanşama adam qırıluı kerek malşa kep,

Swmdıq qırğın kelgenin sezui üşin?

Jauabı, janım, ilinip twr auağa,

Jauabı onıñ qalıqtap jür äuede.

 

DUALIZM

 

sözim men isim üylespey,

sırım men şınım säykespey,

ekiwday erbeñ küy keşip,

ekiwştı oyğa mingesip,

eki kemeniñ qwyrığına jarmasıp,

eki sezimmen arbasıp,

öter me ekenmin ömirden

özegimniñ közin şel basıp?

Ekilenip, bilek sıbansam köp iske:

biri bastap oñ iske,

biri ündep teriske,

bwyırttı meni böliske

eki iığımdağı eki perişte!..

 

QOS WSTAZ

 

Ömir men Uaqıt – eki Wstaz:

Ömir –

Uaqıttı saralaudı üyretse,

Uaqıt –

Ömirdi bağalaudı üyretse,

birde tirlikke twl bolıp,

birde uaqıtqa qwl bolıp,

abdırap-sasıp biz jürmiz

artımen süñgigen üyrekşe.

 

ITKE – MARJAN?

 

esuasqa ğaşıqtıq ne, sezim ne?

sezim oğan salmas tipti közin de...

bwl sözimdi, şın de, meyli, äzil de:

Mahabbat kelse –

aqılı sayğa,

köñili jayğa,

minezi bayğa keledi!

keledi de aynaldıradı Mäjnünge!..

 

JILQI JILI

 

qıl arqannan qılqınıp, bizdiñ Qazaq silkinip,

jılqı jılı şığadı jılqıdayın jwlqınıp!..

 

at üstinde oyau-dı, attan tüsti – qalğıdı...

jan-jüregi qayaulı, zapıranday zar-mwñı...

 

at üstinde basqan ol bar älemdi taqımğa!

Qasım salğan qasqa jol aynaldı ma taqırğa?

 

attan tüsti – ayırıldı... at basınday aybattan,

qanatınan qayırıldı, ayırıldı qayrattan;

 

ayaq-qolı mataldı, bwğau tüsti moyınğa,

äzäzilden ot aldı, jılan kirdi qoyınğa...

 

jayau qalıp jasıdı, eñbekteuge könbedi,

alşı tüspey asığı tizerleui jön be edi?

 

eskirmeytin dästür ol – Erkindigi qws keude,

Esim salğan eski jol eske qayta tüskende, –

dünieni şayqağan körsetsin bir ğajaptı,

atqa mingiz qaytadan jayau qalğan qazaqtı!

 

tüpki atası türikşe twtanıp bir wmtılsın,

at pen qazaq birikse böget bolıp kim twrsın?!

 

“MIÑ BIR TÜN”

 

Ötken şaqtıñ örtiniñ otın alsaq...

Balalığın bir beybaq otır añsap.

Tätti tüstey tüsedi esine onıñ

“Mıñ bir tündi” tığılıp oqığan şaq...

 

Sınıptarda sıqırlap qalamwştar,

Siya sauıt, sızğış pen sanağış bar...

Bwrımınan tartqanda körşi qızdı

Boyın bilep alatın san ağıstar.

 

Öşirilip däpterden ekilik san,

Keş tüskende janatın jetilik şam.

Sağınıştıñ suırıp söresinen

“Mıñ bir tündi” tağı bir oqıp-wqsañ...

 

Taqqa mingen köñili kökke wlasqan,

“Mıñ bir tündey” bwl ömir ötti bastan.

Şahrizada aytpadı oğan ertek,

Şahzaman da bwl emes şoqtı basqan...

 

Esine alsa bala kez, bwldır kündi,

Eriksizden añsaydı “Mıñ bir tündi”...

Ekilik san – ğwmırı – jetilik şam...

Aldamağan bwl jalğan... qwrğır kimdi?..

 

 

TAS KITAP

Ey, köktegi qara kitap...

               Mwhamed Salıq

 

Ata-anamnıñ basına

Alküreñ tastan oyğızıp,

Aşılğan kitap qoyğızıp,

Aldında keyde otıram,

Aruaqtardı oylap, oy müjip.

 

Aspannıñ aşıq astında,

Aytarı bar-au tastıñ da.

Kitaptı kelip oqimın,

Keziksem qwyın, tasqınğa.

 

Jürekti qayğı jwtattı,

Şırağın oydıñ twtattı...

Aspannıñ özi oqidı

Aşulı jatqan kitaptı.

 

Tünde bar meyli, kündiz bar,

Oqidı Ay, Kün, Jwldızdar.

Tügesu üşin täpsirin

Jete de qoymas jüz jıldar.

 

Arı da beri auatın,

Tünerip keyde jauatın,– 

Aşılğan sol bir kitaptan,–

Aqşa bwlt aştı-au sauatın...

 

Tağdırdan körip qıspaq köp,

Qabirdiñ basın qıstap kep,

Qanatın qağıp sol kitap

Talpınıp jatır wşpaq bop...

 

QWPIYA

 

Qwrsaqtağı qwpiyalı tınıştıq...

Kim-kimniñ de köñiline tım ıstıq.

Uayımdı, qamköy, küpti, mazalı

Ana-jürek lüpilin de wğıstıq .

 

Tirşilikte körmek boldıq ırıs-qwt,

Qolımızdı kökke jayıp twrıstıq...

Tirilerge tüsiniksiz bäri bir

Qabirdegi qwpiyalı tınıştıq...

 

“ORALMAN”

 

bazarlar jatır örtenip...

äkimqaralar äkireñdep jür jer keñip...

Adalbek aqın jwmıssız qaldı,

örtenip ketti aqınğa bitken erkelik.

bala-şağası aşıqtı...

şiettey edi şetinen...

arğı bet asıp, añsap bir jetken ğaşıqtı

atamekeni qaqtı betinen.

 

Artyur Remboday saudağa kirdi añğal jan,

saudayı zamanı solay basqa salğasın,

armanı küyip, aldanğan,

düñgirşek düken janğasın;

är twma tauıp arnasın,

desek te solay öz jolın özi jalğasın...

arnalı özen ağısı tolı köp arman,

qwrdımğa qwlap joğalğan...

jañbır bop tamğan janardan...

uaqıttıñ özi öşire de almay qalmasın,

qorqaui qoğam mañdayğa basqan tañbasın:

“O-ral-man?!”...

 

WLTTIQ MÄSELE

 

döñbekşip şıqtım... azap jandı jep...

terezeni aştım... ğajap tañğı lep...

teledidardı qossam – laqıldap,

laqtı bir läuhi:

“türmeler tügel qazaqtandı!” dep.

 

apır-au, sonda... tozaqtan kirip,

o dünieni de qazaqtandırıp,

“jetiser” künge jeter me ekenbiz, äkiri,

bw dünieni mazaqtar, külip?..

 

...qanjarın Şamda qanğa malğan bar...

şahittik joldı tañdap alğandar...

wrı iti menen müriti köp el – bwl baytaq –

kim üşin janın jaldağan jandar?..  

 

bere gör öziñ, Jaratqan, medet...

(şeşenniñ sözi – san aqpar, derek)

silteydi-au şirkin:

“memlekettik tilde,

söyleydi bizdiñ jälaptar da!” dep.

 

oy, qayran, meniñ “damığan” tilim,

osı ma edi jarığan künim?

qalayşa, qalay, qolına kimder - kimderdiñ

wstatıp qoyğan halıq altının?

 

MENIÑ ÜŞ MINIM

 

boyımnan talay min tapqan,

sır tartqan, sosın sın taqqan,

bir dosım – köpten körmegen:

“Qarızdan,

       Dwşpannan,

                Sırqattan

tez qwtılğanıñ jön” degen.

biraq ta mendik bwltaqtan

eşteñe tipti önbegen...

üş minim meniñ – şın tapqan

“tabısım” şığar köldeneñ:

qaşsam da qayda – bir qaqpan

qwrulı twrıp, terlegem;

jazmışqa, dosım, köngen em,

arılar emes sor menen:

Sırqatsız jäne

                  Qarızsız,

                           “Dostarım” jazğan arızsız

kün keşip tipti körmegem!

 

Batpırauıq balladası

 

şıbıq minip astıma şapqılauıq,

şarıqtattım aspanğa batpırauıq.

kökke örlegen qos közim jerge tüspey,

keyde qwlap “atımnan” jattım auıp...

tizginimnen sonda da ayırılmay

tas töbemde qalqitın batpırauıq;

 

ötti jıldar şıbıqtay şapqılauıq

at üstinde...

jarıstıq, baq sınadıq...

twqırmaytın twrqıma taqtı ma ayıp,

tiksintti me tauanım taqqa layıq,

bir töbetter tisin sap, qattı qauıp,

bir ködekter küyesin jattı jağıp;

 

bwzbasın dep boy bermey, toptı jarıp,

ozbasın dep, or qazıp, ottı jağıp,

äli de jür osqırıp, oqşırayıp...

qitwrqıdan qalayşa dät swrayıq,

qay jaranı qay jippen qapsırayıq?

zätte jürek zärezap, atqılauıq,

tamırdan da täuipter taptı qauip...

qwlap jatıp aspanğa köz jiberem,

köriner me eken dep batpırauıq?

 

jüruşi edik päk külip, päk mwñayıp,

sol peyiştiñ aldında täk twrayıq...

meyli, tağı şıbıqtı at qılayıq...

meyli, tağı şüyginde şapqılayıq...

meyli, tağı kökke wşsın batpırauıq...

balalıqtıñ Esigi aşılmaydı

bayqamastan kettim be qattı jauıp?...

 

E-he-he-hey, qaydasıñ, Batpırauıq?!

 

KÖKPEN KÖRISU

 

Osı men, osı bwlttarmen tağdırlaspın ba?

Tolğanda işim qayğı men qañğıbas mwñğa,

Közimniñ jasın eşkimge körsetpeu üşin

Egilip zäude jılaymın jañbır astında.

 

Kirpikten aqqan tamşılar tizilip tamıp,

Tözimniñ temir arqauı üzilip qalıp,

Qara bwlt tektes sögilip, tögilip äbden

Jeñildep qaytam men iştey müjilip barıp.

 

Jauındı kündi janımday jaqsı köremin,

Jasınmen jını şarpısqan baqsı ma edim?!.

Kök aspanmenen osılay körisip alam,

Işime sıymay ketkende tasqın-älemim...

 

FARIZA

 

Ör edi... aldandırmay arzan qızıq,

Ömiri ötti şoqtan marjan tizip.

Öleñi özekterdi ottay qarıp,

Örtinen öşken janıp, jalğandı üzik.

 

Päniden baqiğa ötti

Pıraq jılı,

Panteon – mäñgi pana – jwmaq nwrı...

Parnastıñ padişası taqtan tüspes

Peyişke jarıq qossa şıraq-jırı...

 

Bas imey, kümiljimey künköriske,

Bwrılmay bwqpantayğa, bürkenişke,

Tik qarap, tike söylep, tizgin tartpay,

Tepsinip kete barğan bir Perişte!.. –

 

Baqwl bol, bekzat, beren, asılzatım,

Ruhıña nwr, nayzağay, jasın jaqın!..

Aqınnıñ jüregine ğasır siyar,

Eşqaşan sıymas biraq ğasırğa aqın!

"Jas Alaş" gazeti

 

0 pikir