Astana - Ortalyq Aziya jana ortalyghy!
Álemge әigili sәuletshiler jobalaghan zәulim ghimarattar men sauda ortalyqtary, alyp zamanauy teatr, qazirding ózinde últtyq sәulet eskertkishi. Sonday-aq eng joghary dengeydegi jarystar ótkiziletin jana sayabaqtar men stadiondar – múnyng bәri Qazaqstannyng jana astanasy – Astanany sipattaydy.
QR astanasy Almatydan (Almaty) Astanagha kóshirilgennen beri 30 jyldan az uaqyt ishinde Ortalyq Aziyanyng jana mәdeni, qarjylyq jәne ghylymy ortalyqtarynyng birine ainaldy.
1990 jyldardyng sonynda sol kezdegi salystyrmaly týrde qarapayym aimaqtyq astana Aqmolanyng barlyq tirshiligi Esil ózenining ong jaghalauynda shoghyrlanghan bolsa, sol jaghalau negizinen sheksiz dala bolsa, qazir múnda taghy bir qala payda bolghanday kórinedi. Qazaqstannyng jana astanasynyng eng tanymal kórnekti jeri - 1997 jyly Qazaqstan astanasynyng kóshiriluin beyneleu ýshin salynghan Bәiterek (tolyq atauy: Astana-Bәiterek).
Sol jaghalaudaghy basqa da kóptegen zamanauy qúrylystardan aiyrmashylyghy, Bәiterek Qazaqstan Sәuletshiler odaghynyng preziydenti Aqmyrza Rýstembekovting basshylyghymen qazaqstandyq mamandarmen jobalanghan. Altyn sharmen qaptalghan jәne baqylau alany bar qúrylymnyng biyiktigi 97 metr, búl Qazaqstan astanasynyng Almatydan kóshirilgen jylyn bildiredi.
Degenmen, negizine baylanysty eskertkishting jalpy biyiktigi 105 metrdi qúraydy, búl Bәiterekting biyik qúrylymdar ýshin jalpy qabyldanghan 100 metrlik belgiden asyp týsuine mýmkindik beredi.
75 qabatty kópfunksionaldy Abu-Daby Plaza kesheni Qazaqstan astanasyndaghy eng biyik ghimarattar tiziminde ýlken aiyrmashylyqpen kósh bastap túr. 300 metrden asatyn negizgi múnarasymen ghimarat tek Qazaqstanda ghana emes, býkil Ortalyq Aziyadaghy eng biyik ghimarat bolyp sanalady.
Astana túrghyndarynyng ózderi 145 jәne 119 metrlik eki múnaradan túratyn Talan Towers qoghamdyq jәne iskerlik keshenin eng qymbat jәne joghary sapaly jekemenshik zәulim ghimarat dep sanaydy. Jobagha 100-den astam kompaniya qatysty, biraq barlyq qatysushylardy tanymal amerikandyq Turner International úiymy ýilestirdi.
Talan Towers sәulettik tújyrymdamasyn BAÁ-degi Burdj Halifa men Niu-Yorktegi Tramp múnarasyn jobalaghan amerikandyq SOM (Skidmore, Owings & Merrill) kompaniyasy әzirledi. Talan Towers әrleuinde Italiya, Ispaniya, Beligiya, Germaniya, Qytay, Týrkiya jәne Ýndistandaghy karierlerden alynghan 50-den astam tabighy tas týri paydalanyldy. Oghan yura dәuirining әktasy, Sahara Noir mәrmәri, Perlato Bianco, Bianco Carrara, Crema Marfi jәne Calacatta kiredi.
Han Shatyr sauda jәne oiyn-sauyq ortalyghy sәulet óneri jaghynan tanghajayyp, qarapayym turister ýshin qoljetimdi. Audany 127 000 sharshy metr jәne biyiktigi 150 metr (múnarasyn qosa alghanda) búl biregey ghimaratty Londondaghy Mynjyldyq kópiri men Kaliforniya shtatynyng Kupertino qalasyndaghy Apple kompaniyasynyng shtab-pәterining jobalarymen tanymal әlemge әigili britandyq sәuletshi Norman Foster jobalaghan.
Astana sauda ortalyghy әlemdegi eng ýlken «shatyr» bolyp tabylady (alyp ghimarat shyn mәninde osy qaghidany qoldana otyryp salynghan) jәne Forbes Style jurnaly boyynsha әlemdegi eng ýzdik on ekoghimarattyng qataryna kiredi. Sauda ortalyqtarynda ornalasqan dәstýrli supermarketter men brendtik butikterden basqa, Han Shatyr tenizge úqsas basseyni men jaghajayy bar jeke akvaparkimen maqtana alady, oghan arnalghan qúm Malidiv araldarynan әkelingen. Búl qyzyqty bolyp kórinedi, biraq sayabaqqa barghan ForPost súhbat berushileri kóptegen qyzmetkerlerding kýsh-jigerine qaramastan, demalys aimaghy onsha keng emes ekenin, búl kelushilerding kóptigin eskere otyryp, әsirese bayqalatynyn aitady.
«Astana Opera» memlekettik opera jәne balet teatry da Han Shatyrdyng janynda ornalasqan. Ejelgi Parfenondy eske týsiretin ashyq týsti ghimarat kóptegen búryshtardan kórinedi, biraq onyng shynymen de ýlken auqymy tek onyng alyp baghanalarynyng aldynda túrghanda ghana kóz aldynyzgha keledi. «Astana Opera» teatry 2013 jyly ghana ashylghanymen, ol últtyq manyzy bar sәulet eskertkishi retinde tanylyp, qalanyng mәdeny ómirin mýldem jana dengeyge kóterdi.
2017 jyly Qazaqstanda «EKSPO» halyqaralyq kórmesi ótti. EKSPO-2017 kórmesine respublikalyq budjetten 2 milliard dollardan astam qarajat bólindi, nәtiyjesinde Astananyng sol jaghalauynda auqymdy zamanauy sәulet kesheni salyndy. EKSPO-2017 kórme keshenining eng ýzdik tújyrymdamalyq dizayny bayqauyna 100-den astam kompaniya qatysty, onyng ishinde EKSPO-2017 kórme keshenining eng ýzdik tújyrymdama dizayny bayqauyna avstriyalyq Coop Himmelb(l)au firmasyn qosa alghanda, 100-den astam kompaniya qatysty.
Degenmen, negizgi jobalau júmystaryn shveysariyalyq IT-Engineering kompaniyasy ayaqtaghan amerikandyq Adrian Smith + Gordon Gill Architecture firmasy jenimpaz atandy. Qazaqstan paviliony ornalasqan kórmening basty nazar audararlyq jeri biyiktigi 100 metr jәne diametri 80 metr bolatyn sferalyq «Núr Álem» (qazaqsha «Jarqyn әlem» degendi bildiredi) boldy. Halyqaralyq kórmeden keyin «Núr Álem» múrajay retinde júmysyn jalghastyrdy.
Qazaqstan astanasy jyldyng kez kelgen uaqytynda әdemi, biraq qysta erekshe әdemi. Qargha oranghan sayabaqtar, múz basqan Esil ózeni jәne jaghalaudaghy múz syrghanaqtary Qazaqstan astanasynyng túrghyndary men qonaqtaryna qysqy ertegidegi siqyrly atmosferagha enuge mýmkindik beredi. Qala qyzmetteri merekelik atmosfera jasau ýshin bar kýshin saluda.
Kósheler shamdargha toly. Kóshening súlulyghynyng inju-marjandary - shyrshalar men jana jyldyq installyasiyalar. Ayta ketu kerek, Astana, kóptegen zamanauy astanalar siyaqty, zәulim ghimarattarymen jyl mezgiline qaramastan, týnde jarqyraydy.
Kerimsal Júbatqanov,
tarih ghylymdarynyng kandidaty, S. Seyfullin atyndaghy Qazaq agrotehnikalyq zertteu uniyversiytetining dosenti
Abai.kz