Dýisenbi, 19 Qantar 2026
Alasapyran 210 0 pikir 19 Qantar, 2026 saghat 13:25

Ýsh alyppen aralyqty qalay ústau kerek?

Suret: sayt múraghatynan alyndy

XXI ghasyrdyng geosayasy sahnasy búrynghyday eki polusti emes, kópqabatty, qúbylmaly әri qayshylyqqa toly bolyp túr. Múnday ortada Qazaqstan sekildi qúrlyqtyng dәl ortasynda ornalasqan memleket ýshin syrtqy sayasat – tek diplomatiya emes, últtyq qauipsizdik pen úzaq merzimdi damudyng tiregi. AQSh, Qytay jәne Resey – әlemdik yqpaly zor ýsh derjava. Osy ýsheuining arasynda tepe-tendik saqtau Qazaqstan ýshin amalsyz tandau emes, sanaly strategiya boluy tiyis.

Qazaqstannyng geosayasy artyqshylyghy – onyng jaghrapiyasynda dep týsinbeyik, tarihy tәjiriybesinde. El tәuelsizdikting alghashqy jyldarynan bastap kópvektorly sayasatty ústanyp keledi. Búl – ózgege qarsy túru nemese bireuge jaqyndau emes, últtyq mýddeni barynsha keng alanda qorghau ústanymy. Kópvektorlyqty әlsizding ailasy dep oilamau kerek, parasatty memleketting tandauy, – dep tanu abzal.

Resey – Qazaqstannyng eng iri kórshisi, tarihy men infraqúrylymy tereng baylanysqan seriktes. Kenestik múra, ortaq shekara, ekonomikalyq integrasiya, mәdeniy-gumanitarlyq qatynastar – osynyng bәri eki elding araqatynasyn erekshe etedi. Euraziyalyq ekonomikalyq odaq ayasyndaghy yntymaqtastyq ta ózara tәueldilikti arttyrdy.

Alayda jaqyndyq avtomatty týrde birjaqty tәueldilikke ainalmauy tiyis. Qazaqstan ýshin basty qaghida – egemen sheshim qabyldau qúqyghyn saqtau. Reseymen qatynasta pragmatizm men salqynqandylyq qajet. Ekonomikalyq baylanystardy әrtaraptandyru, logistikany balama retinde shygharu – osy tәueldilikti teng ústaudyng naqty joldary.

Sonymen qatar Qazaqstan Reseymen qatynasta emosiyagha emes, qúqyqqa sýienui kerek. Memleketaralyq kelisimder, halyqaralyq normalar men ózara qúrmet – úzaqmerzimdi túraqtylyqtyng kepili deymiz.

Qytay – әlemdegi ekinshi ekonomika, óndiris pen tehnologiyanyng alyp ortalyghy. Qazaqstan ýshin Qytay – investisiya, tranzit jәne eksport naryghy.

Alayda Qytaymen qarym-qatynasta da tepe-tendik auaday qajet. Ekonomikalyq tiyimdilik sayasy nemese demografiyalyq alandaushylyqqa úlaspauy tiyis. Qazaqstan Qytaymen jobalardy ashyqtyq, últtyq zannama jәne qoghamdyq kelisim qaghidattary arqyly jýzege asyruy qajet.

Qytaydy tek qauip nemese tek mýmkindik retinde kóru – ýstirt kózqaras. Dúrysy – ony naqty sharttarmen, naqty mýddeler ayasynda qarastyru. Qazaqstan ýshin bastysy – shiykizat retinde ainalyp ketpeu, kerisinshe qosylghan qúny joghary óndiris pen tehnologiyalyq seriktestikke úmtylu.

AQSh – әlemdik qarjy, tehnologiya jәne qauipsizdik arhiytekturasynyng negizgi oiynshysy. Qazaqstan ýshin AQSh-pen әriptestik – investisiya tartu, energetika, sifrlandyru jәne bilim salasyndaghy yntymaqtastyqtyng negizi.

AQSh-pen qatynasta Qazaqstan ashyq dialog pen pragmatikalyq seriktestikti ústanuy tiyis. Búl qatynastar bireuge qarsy baghyttalmauy kerek. Kerisinshe, aimaqtyq túraqtylyq, yadrolyq qarusyzdanu, terrorizmmen kýres sekildi ortaq problemalargha negizdelui qajet.

Sonymen birge, Qazaqstan óz ishki damuyn syrtqy qúndylyqtar eksportynyng obektisine ainaldyrmauy tiyis. Demokratiya, qúqyq ýstemdigi – ishki súranystan tuyndaghanda ghana ornyqty bolady. AQSh-pen dialogta óz jolyn, óz modelin qorghau – últtyq namystyng belgisi.

Ýsh alpauyttyng arasynda aralyq ústau – arqan ýstimen jýru emes. Búl – naqty qaghidattargha sýiengen jýieli sayasat. Qazaqstan ýshin múnday qaghidattar aiqyn: egemendik, aumaqtyq tútastyq, ekonomikalyq әrtaraptandyru, mәdeny derbestik.

Tepe-tendik – bәrine únau dep oilamau kerek. Keyde ústanymyndy ashyq aitu, keyde ýnsiz qalu, keyde kópjaqty alandardy paydalanu – diplomatiyanyng qúraldary. Qazaqstan BÚÚ, ShYÚ, EAEO, Týrki memleketteri úiymy siyaqty platformalardy óz mýddesin ilgeriletu ýshin tiyimdi qoldana alady.

Syrtqy sayasattyng tabysy ishki túraqtylyqqa tikeley baylanysty. Ekonomikasy әlsiz, qoghamy alauyz elding kópvektorly sayasat jýrgizui qiyn. Sondyqtan, Qazaqstan ýshin basty mindet – ishki reformalardy terendetu, bir tildi qoghamgha ainalu, bilim men ghylymdy damytu, әdil ekonomika qalyptastyru.

Kýshti ekonomika – derbes sayasattyng kepili. Ártaraptanghan eksport, damyghan óndeu ónerkәsibi, adamy kapital – syrtqy qysymdargha tótep beretin qalqan.

Qazaqstannyng AQSh, Qytay jәne Reseymen araqatynasy – uaqytsha manevr emes, úzaqmerzimdi strategiya. Búl strategiyanyng ózegi – últtyq mýdde. Bireuding kólenkesinde qalmay, bireumen jaulaspay, óz jolymen jýru – qiyn, biraq mýmkin.

Tarih kórsetkendey, jaghrapiya bizge taghdyr emes, mýmkindik. Sol mýmkindikti parasatpen paydalana alghan halyq ghana tәuelsizdigin bayandy ete alady. Qazaqstan ýshin – tepe-tendik sayasaty ol әlsizdikti kórsetpeydi, qayta kemeldilik belgisi.

Beysenghazy Úlyqbek

Qazaqstan Jurnalister Odaghynyng mýshesi

Abai.kz 

 

0 pikir