Teatr – qoghamnyng ruhany ainasy, adam men uaqyttyn, túlgha men orta arasyndaghy qarym-qatynasty tiri kýiinde kórsetetin ónerding biregey týri. Ol kórermendi tek estetikalyq әserge bólep qana qoymay, onyng ishki dýniyesine ýnilip, oilanyp, tolghanugha, ózin jәne ainalasyndaghy ortany qayta payymdaugha jeteleydi. Qazirgi teatrdyng basty qúndylyghy sol, sahna men zal arasyndaghy kózge kórinbeytin, biraq tereng emosionaldyq jәne ruhany qarym-qatynas qúrylyp, tiri baylanys jasaugha mol mýmkindik bar.

Qazirgi jahandanu jaghdayynda teatrdyng manyzy odan әri arta týsude. Aqparat aghyny men jyldam tútynu mәdeniyeti ýstemdik etken zamanda teatr adamdy toqtap, tyndaugha, sezinuge, tereng oilaugha ýiretedi. Ol virtualdy kenistikten aiyrmashylyghy – shynayylyqqa, tiri emosiyagha, adamdyq qatynasqa negizdelgen óner. Sondyqtan teatr býgingi qogham ýshin ruhany tepe-tendikti saqtaudyn, adamy qúndylyqtardy qayta baghalaudyng manyzdy alany bolyp qala beredi.

Qazaq sahna ónerining damuynda erekshe iz qaldyrghan Ghabit Mýsirepov atyndaghy Qazaq memlekettik akademiyalyq balalar men jasóspirimder teatry kórermenine oily da shynayy qoyylymdaryn úsynyp kele jatqan seksen jyldyq tarihy bar kórkem újym. Teatr repertuaryndaghy últtyq jәne shetel klassikasy, zamanauy dramaturgiya boyynsha qoyylghan spektakliderding birneshe buyn úrpaqty tәrbiyeleude, estetikalyq ruhany baghdar berude ýlesi mol. Újymnyng shygharmashylyq qorjynyndaghy erekshe bir spektakli – Anton Chehovtyng «Shaghala» dramasy bolyp tabylady.

Qazirgi tanda qazaq rejissurasynda óz qoltanbasyn qalyptastyryp ýlgergen Elik Núrsúltannyng sahnalauymen jaryqqa shyqqan búl qoyylymdy bir demmen kórip shyghatynynyz sózsiz. Ómirde kózge kórinbeytin, sózben jetkizudi qajet etpeytin adamdyq qarym-qatynastardy jyrlaytyn búl tuyndy airyqsha atmosferasymen qymbat.

Búl qoyylym erekshe izdenis pen qajyrly enbekpen, suretkerding úshqyr qiyaly men shynayy yntasymen dýniyege kelgenin bayqau qiyn emes. Dramanyng kórkemdik, plastikalyq, horeografiyalyq sheshimderi ózara bite qaynasyp, rejisserlik oidyng tútastyghyna qyzmet etken. Búl piesany tandauynyng basty sebebin rejisser Elik Núrsúltan: «Chehov әlemine ýniluimning sebebi, aitary mol, astarly shygharmadaghy iydeyanyng shynayy ómirge jaqyn boluy» deydi. Jasyratyny joq, jandary júmbaq, ómirding mәnin ózderinshe izdegen Chehov keyipkerlerining bolmysy men ishki sezimderin kórermenderge jetkizu kóldeneng kók attynyng qolynan kele bermesi anyq. Biraq rejisser Elik Núrsúltan men qoyylymda óner kórsetken akterlik qúram úly jazushynyng әlemin tap basyp tanyp, meyilinshe týsinikti de kórkem tuyndy jasay bilgen.

Qoyylymnyng ssenografiya avtory Gruziyadan arnayy shaqyrylghan suretshi Shota Bagalishvili. Ssenografiyadan jinaqylyq pen minimalizmdi bayqaymyz. Sonday-aq suretshi sahnada aq pen qara týsterge basymdylyq bere otyryp, keyipkerlerdi kóbinese qyzyldy-jasyldy ashyq týsterge emes, qonyrqay ómirding belgisin jetkizetin aqshyl-súr týsti kostumder kiygizgen. Sahnadaghy barlyq zattardyng simvoldyq-metaforalyq mәni bar. Atap aitsaq, sahna kókjiyeginde ornalastyrylghan velosiyped – tyrashtanyp jaqsy ómirge úmtylghan jandardyng ishki adasularynyn, izdenisterining belgisi.

Rejisser piesadaghy mahabbat ýshtikterin kórsetudi beynekamera arqyly jýzege asyrady. Búl óz kezeginde oqighanyng týsiniktiligin arttyra týsedi. Osylaysha, rejisser zamanauy tehnologiyalardyng mýmkindikterin tiyimdi paydalana bilgen.

Qogham tynysyn tap basyp suretteytin, filosofiyalyq oilargha jeteleytin spektakliding maghynasyn ashyp, ajaryn kirgizgen akterlik qúram ekenin bas aitqan jón. Arkadina – aktrisa Janar Maqasheva, Trigorin – akter Erlan Kәribaev, Doktor Dorn – akter Safuan Shaymerdenov, Treplev – akter Darhan Sýleymenov, Sorin – akter Qadyrghazy Quandyqov, Zarechnaya – aktrisa Aida Jantileuova, Masha – aktrisa Dinara Núrbolat, t.b. sahnagerlerding somdaghan beyneleri óte tartymdy shyqqan. Ásirese, Arkadina men Trigorin júbynyng shynayy oiyny býgingi zamandastarymyzdyng kelbetin kóz aldymyzgha әkeledi. Akterler óz oiyndarymen birin-biri tolyqtyryp, myqty akterlik duet qúra alghanyn bayqadyq.  Al, mektep oqytushysy Medvedenkonyng beynesi (akter Eldar Otarbaev) qyzmeti qúnsyzdanyp ketken múghalimning keskin kelbetin anyq jetkizedi.

Kórermenin bir kýldirip, bir múnaytqan «Shaghala» spektakli Ghabit Mýsirepov atyndaghy teatr újymynyng shygharmashylyq jenisi dep oilaymyz. Sondyqtan «Shaghala» dramasyn tamashalaugha kenes beremiz.

Aysha Tarlabek,

Temirbek Jýrgenov atyndaghy Qazaq últtyq óner akademiyasynyng studenti

Abai.kz