AQSh preziydenti Tramp bastamashy bolghan «Beybitshilik kenesi» ózining alghashqy otyrysyn 19-ynda Vashingtonda ótkizdi. Tayau Shyghystaghy Izraili-HAMAS qaqtyghysyn sheshuge baghyttalghan búl bastama, eng aldymen, beybitshilik prosesin ilgeriletuge jәne Gaza sektoryndaghy soghystan keyingi qalpyna keltiruge baghyttalady dep kýtilude. Degenmen, AQSh preziydentining halyqaralyq qauymdastyq ókilderin shaqyryp qúrylghan búl mekemening missiyasy tolyqtay aiqyn emes, al preziydentting ózin tóragha etip taghayyndauy onyng shynayy tabighaty turaly kóptegen súraqtar tughyzady. Jaqynda atauyn «Tramp beybitshilik instituty» dep ózgertken búrynghy AQSh beybitshilik institutynyng alghashqy kezdesu orny retinde tandaluy beybitshilik komissiyasynyng missiyasy tek Tramptyng beybitshilik ornatushy retindegi imidjin qalyptastyru ma degen kýmәndi odan әri kýsheytedi.

Búl «Beybitshilik kenesin» qúru turaly úsynys bastapqyda Tramp әkimshiligining Gaza sektoryndaghy Izraili men HAMAS arasyndaghy atysty toqtatudy qamtamasyz etuge baghyttalghan kýsh-jigerining bir bóligi boldy. Onyng bastapqy missiyasy Gazadaghy atysty toqtatudy jәne soghystan keyingi qalpyna keltirudi baqylau boldy. Degenmen, úsynys ortagha qoyylghan kezde Tramp kenesting tóraghasy bolyp taghayyndalghan bolatyn. Úsynys jasalghannan keyin birneshe ay ótken son, Gazadaghy atysty toqtatudyng ekinshi kezeni qiyndyqpen bastaldy, biraq shayqas is jýzinde toqtaghan joq, jәne beybitshilik әli de alys perspektiva bolyp kórindi. Egiypet pen Gaza arasyndaghy Rafah ótkelin ashu turaly sheshimning әseri shekteuli boldy, al ekinshi kezenning HAMAS-ty qarusyzdandyru jәne Izraili әskerlerin Gazadan tolyghymen shygharu turaly erejeleri әli oryndalghan joq. Degenmen, «Beybitshilik kenesinin» missiyasy Gazadan tysqary jerlerge de taraytyn siyaqty. 22 qantarda Shveysariyanyng Davos qalasynda ótken Dýniyejýzilik ekonomikalyq forum kezinde AQSh preziydenti «Beybitshilik kenesin» ýlken shumen iske qosty, kenes tolyq qúrylghannan keyin qalaghanyn istey alatynyn mәlimdedi... Degenmen, Izraili de, Palestina da beybitshilik komiytetining iske qosyluyna qol qoyghan joq. Tramp Birikken Últtar Úiymymen yntymaqtasatynyn mәlimdegenimen, onyng BÚÚ mehanizmin syngha aluy onyng BÚÚ-ny ózi basqaratyn osy beybitshilik komiytetimen almastyru әreketi boluy mýmkin degen alandaushylyq tudyrdy. Birneshe kýnnen keyin BÚÚ Bas hatshysy Guterrish djungly zany basym әlemde Qauipsizdik Kenesi beybitshilik sheshimderin qabyldaugha uәkiletti jalghyz organ ekenin atap ótti. Fransiya preziydenti Makron da BÚÚ rólin kýsheytudi qoldaytynyn bildirdi. Braziliya preziydenti Lula AQSh preziydentimen telefon arqyly sóilesip, «Beybitshilik kenesinin» ókilettigin Gaza sektory mәselesimen shekteuge jәne oghan Palestinany qosugha shaqyrdy. Qytay tóraghasy Sy Szinipin Beyjinde Finlyandiya premier-ministrimen kezdesu kezinde Qytaydyng BÚÚ tiregi bolyp tabylatyn halyqaralyq jýieni berik qoldau ýshin Finlyandiyamen birlesip júmys isteuge dayyn ekenin mәlimdedi.

Búl kenes beybitshilik tuy astynda júmys istese de, Tramp Davosta onyng qúryluy turaly jariyalaghan kezde soghystar toqtauy kerek dep naqty aitqanymen, onyng jarghysynda qaqtyghys nemese yqtimal qaqtyghys aimaqtarynda túraqty beybitshilik ornauy mindettelgen. Degenmen, kenes qoldaytyn beybitshilikting naqty sipaty jәne sol beybitshilikting negizgi qaghidalary әli kýnge deyin týsiniksiz. 26 qantarda BÚÚ Bas hatshysy Guterrish Qauipsizdik Kenesinde djungly zanynyng zang ýstemdiginen basym ekendigi turaly shyndyqty aiyptady. Ol BÚÚ Jarghysy qauip tóndiruge jәne kýsh qoldanugha qarsy ekenin mәlimdedi. Guterrish eshbir jeke túlghanyng nemese elding atyn atamaghanymen, Tramptyng bir jyldan astam uaqyt búryn Aq ýige oralghannan bergi әreketteri ózin beybitshilik ornatushy dep jariyalaghanymen, ony logikasy «tize batyrugha» kóbirek úqsaytynyn menzedi. Ol Ukrainadaghy atysty toqtatu turaly saylaualdy uәdesin oryndaugha qúlyqty, biraq tolyq auqymdy basyp kiru jaghdayynda túrghan Ukrainagha barynsha qysym jasay otyryp, basyp kiruding bastamashysy Reseymen ymyragha keluge tyrysady. Qazirgi uaqytta Ukrainadaghy atysty toqtatu turaly úsynys Ukrainany beybitshilik ýshin jerin qúrbandyqqa shalugha әkelip tireydi. Irandaghy ishki daghdarysqa jәne Irannyng yadrolyq mәselesi boyynsha kelissózderding toqtap qaluyna tap bolghan Tramp әkimshiligining sheshimi Tegerandy yadrolyq mәsele boyynsha kelissózderdi qabyldaugha mәjbýrleu ýshin әskery kýshin toptap, Tayau Shyghysta soghys qaupin arttyrdy. Brukings institutynyng sarapshysy AFP agenttigine búl komiytetting ambisiya men ózimshildikting kýmandy qospasy ekenin jәne eshqanday rasionaldy birizdilikting joqtyghyn aitty.

Tramptyng Gazadaghy beybitshilikten әldeqayda asyp týsetin missiyasy bar dep sanaytyn búl úiymdy ol basqaryp qana qoymay, sonymen qatar qay elderding qosyla alatynyn ózi sheshedi, әr elden bir milliard dollar ýles qosudy talap etedi. Jaqynda ol Kanada premier-ministrimen kelispeushilikterge baylanysty Kanadagha shaqyruyn qaytaryp aldy. Braziliya preziydenti Lula «Beybitshilik kenesin» Tramptyng sheshimin qabyldaytyn jana Birikken Últtar Úiymy dep sipattady.

«Kenestin» alghashqy otyrysyna 47 el qatysady, biraq tek keybireuleri ghana mýshe memleketter retinde qatysady. Europalyq Odaq baqylaushy retinde qatysudy tandady. Qazirgi uaqytta BÚÚ Qauipsizdik Kenesining qalghan tórt túraqty mýshesi shaqyrudy qabyldaghanyn mәlimdegen joq.

Qazirgi uaqytta Tramptyng ózinen basqa, AQSh Memlekettik hatshysy Rubio, Tramptyng arnayy ókili Vitkov jәne kýieu balasy Kushner de komiytetting negizgi mýsheleri bolyp tabylady. Úlybritaniyanyng búrynghy premier-ministri Tonny Bler de shaqyryldy.

Bolashaqtaghy oqighalar búl ambisiyaly «Beybitshilik kenesitin» Tramptyng jeke beybitshilik kózqarasyn jýzege asyratyn mekeme me, joq pa, sony anyqtauy mýmkin.

Derekkóz: Franspres

Abai.kz