اقش پرەزيدەنتى ترامپ باستاماشى بولعان «بەيبىتشىلىك كەڭەسى» ءوزىنىڭ العاشقى وتىرىسىن 19-ىندا ۆاشينگتوندا وتكىزدى. تاياۋ شىعىستاعى يزرايل-حاماس قاقتىعىسىن شەشۋگە باعىتتالعان بۇل باستاما، ەڭ الدىمەن، بەيبىتشىلىك پروتسەسىن ىلگەرىلەتۋگە جانە گازا سەكتورىنداعى سوعىستان كەيىنگى قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالادى دەپ كۇتىلۋدە. دەگەنمەن، اقش پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىق وكىلدەرىن شاقىرىپ قۇرىلعان بۇل مەكەمەنىڭ ميسسياسى تولىقتاي ايقىن ەمەس، ال پرەزيدەنتتىڭ ءوزىن توراعا ەتىپ تاعايىنداۋى ونىڭ شىنايى تابيعاتى تۋرالى كوپتەگەن سۇراقتار تۋعىزادى. جاقىندا اتاۋىن «ترامپ بەيبىتشىلىك ينستيتۋتى» دەپ وزگەرتكەن بۇرىنعى اقش بەيبىتشىلىك ينستيتۋتىنىڭ العاشقى كەزدەسۋ ورنى رەتىندە تاڭدالۋى بەيبىتشىلىك كوميسسياسىنىڭ ميسسياسى تەك ترامپتىڭ بەيبىتشىلىك ورناتۋشى رەتىندەگى ءيميدجىن قالىپتاستىرۋ ما دەگەن كۇماندى ودان ءارى كۇشەيتەدى.

بۇل «بەيبىتشىلىك كەڭەسىن» قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس باستاپقىدا ترامپ اكىمشىلىگىنىڭ گازا سەكتورىنداعى يزرايل مەن حاماس اراسىنداعى اتىستى توقتاتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان كۇش-جىگەرىنىڭ ءبىر بولىگى بولدى. ونىڭ باستاپقى ميسسياسى گازاداعى اتىستى توقتاتۋدى جانە سوعىستان كەيىنگى قالپىنا كەلتىرۋدى باقىلاۋ بولدى. دەگەنمەن، ۇسىنىس ورتاعا قويىلعان كەزدە ترامپ كەڭەستىڭ توراعاسى بولىپ تاعايىندالعان بولاتىن. ۇسىنىس جاسالعاننان كەيىن بىرنەشە اي وتكەن سوڭ، گازاداعى اتىستى توقتاتۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى قيىندىقپەن باستالدى، بىراق شايقاس ءىس جۇزىندە توقتاعان جوق، جانە بەيبىتشىلىك ءالى دە الىس پەرسپەكتيۆا بولىپ كورىندى. ەگيپەت پەن گازا اراسىنداعى رافاح وتكەلىن اشۋ تۋرالى شەشىمنىڭ اسەرى شەكتەۋلى بولدى، ال ەكىنشى كەزەڭنىڭ حاماس-تى قارۋسىزداندىرۋ جانە يزرايل اسكەرلەرىن گازادان تولىعىمەن شىعارۋ تۋرالى ەرەجەلەرى ءالى ورىندالعان جوق. دەگەنمەن، «بەيبىتشىلىك كەڭەسىنىڭ» ميسسياسى گازادان تىسقارى جەرلەرگە دە تارايتىن سياقتى. 22 قاڭتاردا شۆەيتساريانىڭ داۆوس قالاسىندا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم كەزىندە اقش پرەزيدەنتى «بەيبىتشىلىك كەڭەسىن» ۇلكەن شۋمەن ىسكە قوستى، كەڭەس تولىق قۇرىلعاننان كەيىن قالاعانىن ىستەي الاتىنىن مالىمدەدى... دەگەنمەن، يزرايل دە، پالەستينا دا بەيبىتشىلىك كوميتەتىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنا قول قويعان جوق. ترامپ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىمەن ىنتىماقتاساتىنىن مالىمدەگەنىمەن، ونىڭ بۇۇ مەحانيزمىن سىنعا الۋى ونىڭ بۇۇ-نى ءوزى باسقاراتىن وسى بەيبىتشىلىك كوميتەتىمەن الماستىرۋ ارەكەتى بولۋى مۇمكىن دەگەن الاڭداۋشىلىق تۋدىردى. بىرنەشە كۇننەن كەيىن بۇۇ باس حاتشىسى گۋتەرريش دجۋنگلي زاڭى باسىم الەمدە قاۋىپسىزدىك كەڭەسى بەيبىتشىلىك شەشىمدەرىن قابىلداۋعا ۋاكىلەتتى جالعىز ورگان ەكەنىن اتاپ ءوتتى. فرانتسيا پرەزيدەنتى ماكرون دا بۇۇ ءرولىن كۇشەيتۋدى قولدايتىنىن ءبىلدىردى. برازيليا پرەزيدەنتى لۋلا اقش پرەزيدەنتىمەن تەلەفون ارقىلى سويلەسىپ، «بەيبىتشىلىك كەڭەسىنىڭ» وكىلەتتىگىن گازا سەكتورى ماسەلەسىمەن شەكتەۋگە جانە وعان پالەستينانى قوسۋعا شاقىردى. قىتاي توراعاسى سي تسزينپين بەيجىڭدە فينليانديا پرەمەر-مينيسترىمەن كەزدەسۋ كەزىندە قىتايدىڭ بۇۇ تىرەگى بولىپ تابىلاتىن حالىقارالىق جۇيەنى بەرىك قولداۋ ءۇشىن فينليانديامەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.

بۇل كەڭەس بەيبىتشىلىك تۋى استىندا جۇمىس ىستەسە دە، ترامپ داۆوستا ونىڭ قۇرىلۋى تۋرالى جاريالاعان كەزدە سوعىستار توقتاۋى كەرەك دەپ ناقتى ايتقانىمەن، ونىڭ جارعىسىندا قاقتىعىس نەمەسە ىقتيمال قاقتىعىس ايماقتارىندا تۇراقتى بەيبىتشىلىك ورناۋى مىندەتتەلگەن. دەگەنمەن، كەڭەس قولدايتىن بەيبىتشىلىكتىڭ ناقتى سيپاتى جانە سول بەيبىتشىلىكتىڭ نەگىزگى قاعيدالارى ءالى كۇنگە دەيىن تۇسىنىكسىز. 26 قاڭتاردا بۇۇ باس حاتشىسى گۋتەرريش قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە دجۋنگلي زاڭىنىڭ زاڭ ۇستەمدىگىنەن باسىم ەكەندىگى تۋرالى شىندىقتى ايىپتادى. ول بۇۇ جارعىسى قاۋىپ توندىرۋگە جانە كۇش قولدانۋعا قارسى ەكەنىن مالىمدەدى. گۋتەرريش ەشبىر جەكە تۇلعانىڭ نەمەسە ەلدىڭ اتىن اتاماعانىمەن، ترامپتىڭ ءبىر جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن اق ۇيگە ورالعاننان بەرگى ارەكەتتەرى ءوزىن بەيبىتشىلىك ورناتۋشى دەپ جاريالاعانىمەن، ونى لوگيكاسى «تىزە باتىرۋعا» كوبىرەك ۇقسايتىنىن مەڭزەدى. ول ۋكرايناداعى اتىستى توقتاتۋ تۋرالى سايلاۋالدى ۋادەسىن ورىنداۋعا قۇلىقتى، بىراق تولىق اۋقىمدى باسىپ كىرۋ جاعدايىندا تۇرعان ۋكرايناعا بارىنشا قىسىم جاساي وتىرىپ، باسىپ كىرۋدىڭ باستاماشىسى رەسەيمەن ىمىراعا كەلۋگە تىرىسادى. قازىرگى ۋاقىتتا ۋكرايناداعى اتىستى توقتاتۋ تۋرالى ۇسىنىس ۋكراينانى بەيبىتشىلىك ءۇشىن جەرىن قۇرباندىققا شالۋعا اكەلىپ تىرەيدى. يرانداعى ىشكى داعدارىسقا جانە يراننىڭ يادرولىق ماسەلەسى بويىنشا كەلىسسوزدەردىڭ توقتاپ قالۋىنا تاپ بولعان ترامپ اكىمشىلىگىنىڭ شەشىمى تەگەراندى يادرولىق ماسەلە بويىنشا كەلىسسوزدەردى قابىلداۋعا ماجبۇرلەۋ ءۇشىن اسكەري كۇشىن توپتاپ، تاياۋ شىعىستا سوعىس قاۋپىن ارتتىردى. برۋكينگس ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى AFP اگەنتتىگىنە بۇل كوميتەتتىڭ امبيتسيا مەن وزىمشىلدىكتىڭ كۇماندى قوسپاسى ەكەنىن جانە ەشقانداي راتسيونالدى بىرىزدىلىكتىڭ جوقتىعىن ايتتى.

ترامپتىڭ گازاداعى بەيبىتشىلىكتەن الدەقايدا اسىپ تۇسەتىن ميسسياسى بار دەپ سانايتىن بۇل ۇيىمدى ول باسقارىپ قانا قويماي، سونىمەن قاتار قاي ەلدەردىڭ قوسىلا الاتىنىن ءوزى شەشەدى، ءار ەلدەن ءبىر ميلليارد دوللار ۇلەس قوسۋدى تالاپ ەتەدى. جاقىندا ول كانادا پرەمەر-مينيسترىمەن كەلىسپەۋشىلىكتەرگە بايلانىستى كاناداعا شاقىرۋىن قايتارىپ الدى. برازيليا پرەزيدەنتى لۋلا «بەيبىتشىلىك كەڭەسىن» ترامپتىڭ شەشىمىن قابىلدايتىن جاڭا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى دەپ سيپاتتادى.

«كەڭەستىڭ» العاشقى وتىرىسىنا 47 ەل قاتىسادى، بىراق تەك كەيبىرەۋلەرى عانا مۇشە مەملەكەتتەر رەتىندە قاتىسادى. ەۋروپالىق وداق باقىلاۋشى رەتىندە قاتىسۋدى تاڭدادى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قالعان ءتورت تۇراقتى مۇشەسى شاقىرۋدى قابىلداعانىن مالىمدەگەن جوق.

قازىرگى ۋاقىتتا ترامپتىڭ وزىنەن باسقا، اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى رۋبيو، ترامپتىڭ ارنايى وكىلى ۆيتكوۆ جانە كۇيەۋ بالاسى كۋشنەر دە كوميتەتتىڭ نەگىزگى مۇشەلەرى بولىپ تابىلادى. ۇلىبريتانيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى تونني بلەر دە شاقىرىلدى.

بولاشاقتاعى وقيعالار بۇل امبيتسيالى «بەيبىتشىلىك كەڭەسىتىڭ» ترامپتىڭ جەكە بەيبىتشىلىك كوزقاراسىن جۇزەگە اسىراتىن مەكەمە مە، جوق پا، سونى انىقتاۋى مۇمكىن.

دەرەككوز: فرانسپرەس

Abai.kz