«AMANAT» partiyasy fraksiyasynyng mýshesi Ashat Aymaghambetovting jana Konstitusiya jobasyndaghy qoghamda keng talqylanyp jatqan jekelegen baptar jóninde mәlimdeme jasady. 

Qúrmetti Erlan Jaqanúly!

Qadirli әriptester!

«Ádiletti jәne Progressivti Qazaqstannyng Halyqtyq Konstitusiyasy ýshin!» jalpyúlttyq koalisiyasy, 16 aqpannan bastap el aralap, qoghamnyng týrli toptarymen kezdesip, Jana Konstitusiyany talqylauda.

Koalisiyanyng mýsheleri birneshe kýnning ishinde elimizding toghyz ónirin aralap, myndaghan kezdesu ótkizdi.

Koalisiya mýshesi retinde men de birneshe ónirdi aralap qayttym.

Bir mәseleni ashyq aituymyz kerek, tek songhy 7 jylda elimiz otyz jylda oigha kelmegen, irgeli jәne manyzdy ózgeristerdi bastan ótkerdi.

Preziydentting bastamasymen tórt sayasy reformalar paketi, jýzege asty.

Oghan qosa, 2022 jyly qabyldanghan konstitusiyalyq reformanyng orny erekshe.

Biraq songhy jyldar-daghy, eldegi ghana emes, әlemdegi geosayasy ahualdyng ózgerui, jasandy intellekt dәuirining bastaluy, memleketting basty qújatyn, qayta qaraudy ózekti etti.

Byltyr biz qoldanystaghy Konstitusiyanyng 30 jyldyghyn atap óttik. Otyz jylda onyng qansha ózgertuler men tolyqtyrulardy bastan keshirgenin biletin kóptegen zangerler Ata Zannyng janadan qabyldanuyn qoldap otyr.

Kezdesulerde kóterilgen negizgi súraqtargha toqtalyp ótsem.

Sonymen naqty normalargha keletin bolsaq, Qúryltay atauy, proporsionaldy saylau jýiesining tiyimdiligi, Halyq kenesining qúzyreti sekildi mәseleler aqparat kenistiginde de, halyqpen kezdesulerde de keninen aitylyp-jazylyp jýr.

Sondyqtan olardy taghy da qaytalaudyng qajeti joq dep oilaymyn.

Halyqty mazalaghan taqyryptyng biri – bilim beru men densaulyq saqtau salasyndaghy tegin qyzmet kórsetu mәselesi.

Jekelegen azamattar tarapynan, «halyqtyng bilim alu, dәriger kómegine jýginu siyaqty әleumettik súranysy, endi tek aqyly týrde bolady-mys» degen jansaq, yaghny feyk aqparat aityluda.

Al shyn mәninde, Qazaqstan әleumettik memleket bolghan, jәne bola da beredi.

Búl Jana Konstitusiya jobasynda da shegelep jazylghan.

Onyng aiqyn kórinisi – memlekettik budjetting shamamen 40 payyzy әleumettik salagha baghyt-tala-tyn-dyghy.

Sonymen qatar, Ata Zannyng 1-baby «Memleketting eng joghary qúndylyghy – adam, onyng ómiri, qúqyqtary men bostandyqtary» dep aiqyn-daydy.

Jana Konstitusiya jobasynda, búl qyzmetter de aqy tólemey alatyn qyzmet dep anyq jazylghan, sәikesinshe densaulyq saqtau men bilim beru salasynda azamattardyng mýmkindikteri odan sayyn keneyedi dep aita alamyz.

Búl qyzmetter aqysyz dep aitylghanymen, olar әrdayym memlekettik budjet esebinen qarjylandyrylyp keldi jәne bolashaqta da solay bolady.

Taghy qaytalap aitayyn, bilim men medisina azamattarymyz ýshin aqysyz әri qoljetimdi bolyp qala beredi.

Sonymen qatar, qoldanystaghy Konstitusiyada jazylghan, «memlekettik» joghary oqu oryndary degen sózdi alyp tastau úsynylghan.

Búl dúrys sheshim. Nege? Óitkeni býgingi tanda memlekettik granttar arqyly, studentter tek memlekettik qana emes, jekemenshik joghary oqu oryndarynda tegin joghary bilim ala alady. KIMEP, Maqsut Narikbaev Uniyversiyteti, Túran siyaqty uniyversiytetter jeke menshik bolsa da, grantty útyp alghan  studentterimizde sol uniyversiytetterde de grantpen oqugha mýmkindikteri boluy tiyis.

Osylaysha, úsynylyp otyrghan normalar, atalghan әleumettik kepilditerdi qysqartugha emes, olardy negizgi zanda zamanauy әri naqty týrde bekituge baghyttalghan.

Taghy qaytalap aitayyn.

Azamattardyng negizgi әleumettik qyzmetterdi aqysyz alu jónindegi barlyq búrynghy kepildikteri tolyq kólemde saqtalady. Búny da halyqpen kezdesulerde egjey-tegjeyli týsindirdik.

Qoghamdyq ortada jii aitylyp jýrgen taghy bir taqyryp –sóz bostandyghyna qatysty.

Jana Konstitusiya jobasynda sóz bostandyghy aiqyn bekitilgen. Jәne de syn aitu qúqyghy men adamnyng qadir-qasiyetin әdeyi qorlau úghymdarynyng ara jigi naqty ajyratylghan.

Lauazymdy túlghalardy synaugha, olardyng qyzmetine qatysty jaghymsyz pikir bildiruge bolady. Biz de búl jerde birshama lauazymdy túlghalardy qatty synaymyz.  Ol dúrys. Degenimen, eshkimdi kemsituge, qorlaugha bolmaydy. Ár adamnyng ar-namysyn memleket qorghauy kerek degen qaghida – manyzdy.

Negizi, eger múqiyat qarasaq adamnyng abyroyy men ar-namysyn qorghau, zorlyq-zombylyqty nasihattaugha tyiym salu, qoldanystaghy zannamada búrynnan bar.

Búl – halyqaralyq tәjiriybede keng taralghan tәsil.

Dauly taqyrypqa ainalghan taghy bir mәsele – arnayy qúqyqtyq rejim engizu. Búl taqyryp, әli de týrli súraq tudyruda (5-bap, 6-tarmaq).

Búl túrghyda Qazaqstannyng egemendigi men tәuelsizdigi, onyng aumaqtyq tútastyghy – myzghymas  әri eng basty qúndylyq ekenin biz qoghamdyq ortada jalyqpay aituymyz kerek.

Arnayy qúqyqtyq rejimderdi Konstitusiya dengeyinde bekitu – elding ekonomikalyq egemendigin kýsheytuge baghyttalghan qadam. Múnda memleketting unitarlyghy jәne de memleketting  tolyq baqylauy saqtalady.

Biz tipti qazir, ghylymy qalashyqtar turaly arnayy zang jobasyn qarap jatyrmyz. Sol qalalarda da arnayy ortany qalyptastyru, ghylymdy damytu boyynsha jaghday jasau turaly úsynystardy berdik.

Jalpy, búl jýie, investorlargha zamanauy júmys oryndaryn qúru, qolayly kólik jelisin damytu jәne injenerlik infraqúrylymdy salu mindetin jýkteydi. Yaghny ol óz kezeginde, tiyisti ónirlerde, halyqtyng ómir sapasynyng tikeley jaqsaruyna әkeledi.

Arnayy rejim – iri jobalar ýshin tehnikalyq kepildik. Alatau qalasy nemese Astana qarjy ortalyghy dengeyindegi jobalar, úzaq merzimdi jәne auqymdy investisiyalardy talap etedi.

Al qarapayym zandar bolsa - budjet tapshylyghy nemese sayasy koniunktura ózgergen jaghdayda onay týzetilui mýmkin.

Al konstitusiyalyq dengeyde bekitilgen kepildikter investorgha «oyyn erejeleri» 5-10 jyldan keyin ózgermeytinine naqty senim beredi.

Qoryta kelgende, Jana Konstitusiyada – zaman talabyna jauap beretin, progressivti qoghamnyng súranysyna say keletin, halyqtyng әl-auqatyn arttyrugha baghyttalghan manyzdy normalar qarastyrylghan.

Qúrmetti әriptester,

Referendumgha az uaqyt qaldy.

Auyl-aymaqty aralap, halyqpen kezdesip jýrgen basqa әriptesterimdi, osy Parlament minberi arqyly qoghamdyq pikirge taldau jasap, azamattardy tolghandyratyn mәselelerge óz baghyttary boyynsha týiindi mәlimet beruge shaqyramyn.

Abai.kz