Júma, 24 Sәuir 2026
Janalyqtar 630 0 pikir 24 Sәuir, 2026 saghat 19:36

Ekologiyalyq óndiris – bolashaq enshisinde: Almaty oblysynyng tyng jobalary

Suretter: Almaty oblysy әkimdigining resmy saytynan alyndy.

Elorda tórinde ótip jatqan halyqaralyq kórmede Almaty oblysy ózining innovasiyalyq әri ekologiyalyq manyzy joghary jobalarymen kópshilikting nazaryn erekshe audardy.

Býgingi tanda qorshaghan ortany qorghau men qaldyqtardy qayta óndeu mәselesi jahandyq kýn tәrtibinde túrghanda, ónir úsynghan bastamalar tek biznes joba emes, tabighatty saqtaudyng naqty әri tiyimdi tetigi ekenin dәleldedi. Kórme ayasynda tanystyrylghan eki iri kәsiporyn – avtokólik shinalary men tamaq qaldyqtaryn tereng óndeytin zauyttar – elimizdegi balamasy joq biregey nysandar bolyp tabylady. Búl jobalardyng әrqaysysy óndiristik quatymen ghana emes, sonymen qatar qorshaghan ortagha tiygizer ong әserimen, jana júmys oryndaryn ashuymen jәne eksporttyq әleuetimen erekshelenedi. Almaty oblysy әkimining baspasóz qyzmeti habarlaghanday, múnday tyng jobalar ónirdegi ekologiyalyq qaterlerding aldyn alyp, tabighat tazalyghyn jana dengeyge kóteruge baghyttalghan.

Osy bastamalardyng biri retinde Talghar audanynda ornalasqan «QazRez» kәsipornyn atap ótuge bolady. Ótken jyldyng sonynda ghana iske qosylghanyna qaramastan, zauyt qazirding ózinde auqymdy júmystar atqaryp jatyr. Kәsiporynnyng basty baghyty – paydalanylghan jenil jәne jýk kólikterinin, tipti alyp gabaritti tehnikalardyng shinalaryn tereng óndeu. Búl mәsele elimiz ýshin óte ózekti, sebebi eski shinalardyng tabighatta ózdiginen joyyluy jýzdegen jyldargha sozylady jәne olardyng ashyq jerde jatuy nemese órtenui qorshaghan ortagha orasan zor núqsan keltiredi. Zauytta qoldanylatyn tehnologiya shinalardy jay ghana joyyp jibermeydi, olardy qúndy shiykizatqa ainaldyrady. Óndiris prosesi birneshe kezennen túrady: aldymen shinalar arnayy qondyrghylarda úsaqtalyp, odan sapaly rezenke ýgindisi alynady. Búl material keyinnen qala kóshelerindegi sport alandary men balalar oiyn alanqaylarynyng qauipsiz, júmsaq tósenishterin jasaugha júmsalady. Sonymen qatar zauyt qúrylys salasyna qajetti gidrooqshaulaghysh materialdar men jol jóndeuge arnalghan qospalar, bolat sharlar men týiirshikter shygharady.

Kәsiporynnyng eng basty ereksheligi – óndiris barysynda eshqanday qaldyqtyng qalmauynda. Yaghni, shinanyng әrbir bólshegi, tipti ishindegi metall symdaryna deyin bólinip alynyp, ónerkәsip pen infraqúrylym jobalarynda qayta paydalanylady. Býginde zauyt ónimderi tek ishki naryqty qamtyp qoymay, Ózbekstan, Qyrghyzstan, Resey jәne Qytay siyaqty kórshiles memleketterge eksporttaluda. Búl otandyq ónimning halyqaralyq standarttargha say ekenin jәne bәsekege qabilettiligin kórsetedi. Kompaniya ókili Vladimir Malik atap ótkendey, zauyttyng bolashaq josparlary búdan da auqymdy. Olar aldaghy uaqytta Qazaqstannyng әr ónirinde shiykizat dayyndaytyn qosalqy óndiris oryndaryn ashudy jәne óndelgen rezenkeden konveyerlik taspalar men joghary kerneuli kabelider shygharudy kózdep otyr. Búl óte manyzdy qadam, sebebi múnday ónimder qazirgi uaqytta elimizde óndirilmeydi jәne negizinen syrttan importtalady. Otandyq óndiristing jolgha qoyyluy importqa tәueldilikti azaytyp, ekonomikanyng nyghangyna septigin tiygizedi. Qazirding ózinde kәsiporynda jýzden astam adam enbek etip jatyr, al óndiris keneygen sayyn jana júmys oryndarynyng sany da arta týspek.

Kórmede halyqtyng da, mamandardyng da nazaryn iyirtken taghy bir biregey joba – «Food Waste» kәsiporny. Búl zauyt tamaq qaldyqtaryn tereng óndeumen ainalysady jәne óz júmysyn arnayy patenttelgen zamanauy tehnologiyalargha negizdegen. Tamaq qaldyqtary mәselesi ekologiya ýshin óte kýrdeli taqyryp. Eger qaldyqtar poligondargha jay ghana tastalsa, olar shiru prosesi kezinde atmosferagha uly metan gazyn bóledi, búl auanyng lastanuyna jәne klimattyng ózgeruine tikeley әser etedi. «Food Waste» kompaniyasy búl mәseleni tiyimdi sheshuding jolyn tapty. Olar Almaty oblysyndaghy iri meyramhanalar men óndiristik kәsiporyndardan shyghatyn tamaq qaldyqtaryn jinap, ony tereng óndeuden ótkizedi. Nәtiyjesinde balyq pen januarlargha arnalghan qúnarly jem jәne egin sharuashylyghyna qajetti sapaly organikalyq tynaytqyshtar alynady. Búl tek tabighatty tazartyp qoymay, auyl sharuashylyghy salasyna da ýlken qoldau bolyp tabylady.

Kәsiporynnyng bas diyrektory Bekejan Qayyrghaliyevting aituynsha, 2024 jyly iske qosylghan búl bastama qazir qarqyndy damyp keledi. Biyl zauyttyng ýlken óndiristik keshenining qúrylysy ayaqtalady dep kýtilude. Sonyng nәtiyjesinde zauyttyng quattylyghy artyp, kýnine 100 tonnagha deyin qaldyqty óndeu mýmkindigi tuady. Búl degenimiz – kýn sayyn tonnalaghan qoqystyng poligondargha emes, paydaly ónimge ainaluy. Sonymen qatar kompaniya uly gazdardy azaytugha baghyttalghan halyqaralyq ekologiyalyq bastamalargha belsendi qatysyp, óz júmysyn әlemdik talaptargha say jetildirip otyrady. Búl jobalardyng barlyghy «RES EXPO – 2026» halyqaralyq kórmesinde tanystyryldy. Shara Ónirlik ekologiyalyq sammit ayasynda úiymdastyrylyp, birneshe kýnge sozyldy. Kórme barysynda Almaty oblysynyng kәsipkerleri elimizding basqa ónirlerimen, atap aitqanda paydalanylghan shinalardy jetkizushilermen birqatar memorandumdargha qol qoydy. Búl ortaq maqsat jolyndaghy yntymaqtastyqtyng basy ghana.

Osylaysha, Almaty oblysy ekologiyalyq jobalargha qoldau kórsetude jәne jasyl ekonomikany damytuda jýieli júmys istep jatqanyn pash etti. Múnday bastamalardyng memlekettik dengeyde de, halyqaralyq dengeyde de joghary baghalanuy – elimizding túraqty damu jolyna týskenining aiqyn belgisi. Qaldyqty qayta óndeu arqyly jana ónim alu, tabighatty uly gazdardan qorghau jәne halyqty júmyspen qamtu – búl býgingi kýnning ghana emes, bolashaq úrpaqtyng aldyndaghy ýlken jauapkershilik. Kórme 23 sәuir kýni óz mәresine jetedi, biraq onda bastalghan iygi ister men jana seriktestikter Almaty oblysynyng jәne býkil Qazaqstannyng ekologiyalyq ahualyn jaqsartugha úzaq uaqyt qyzmet etetini sózsiz. Ekologiyalyq óndiristi qoldau – búl taza aua, sapaly topyraq jәne ertengi kýnge degen senim.

Abai.kz

0 pikir