27 aqpanda Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti janyndaghy Qazaqstannyng strategiyalyq zertteuler institutynda (QSZI) Konstitusiyalyq komissiya mýsheleri men jas sarapshylardyng qatysuymen «Konstitusiyalyq reformanyng negizgi qaghidalary: úrpaqtar sabaqtastyghy» taqyrybynda dialog alany ótkizildi.

Spiykerler retinde Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti janyndaghy QSZY diyrektory Jandos Shaymardanov, QR Parlamenti Mәjilisining deputaty ngliya Kuchinskaya, L.N. Gumiylev atyndaghy EÚU-ning sapany qamtamasyz etu jәne ishki baqylau jónindegi prorektory – Basqarma mýshesi Indira Rystina, sayasattanushy Talghat Qaliyev, sonday-aq «Ádil sóz» sóz bostandyghyn qorghau halyqaralyq qorynyng preziydenti Qarlyghash Jamanqúlova sóz sóiledi.

Is-sharagha QSZIY-dyng jas sarapshylardy qoldau baghdarlamasy týlekteri, QR Preziydentining janyndaghy Memlekettik basqaru akademiyasynyng qyzmetkerleri, QR Parlamenti Senaty janyndaghy Analitika mektebining qatysushylary, sonday-aq elding jetekshi zertteu ortalyqtarynyng ókilderi qatysty.

Kezdesu súraq-jauap sessiyasy formatynda ótti. Talqylaudyng ortalyghynda – ekologiyalyq mәseleler, azamattardyng túrghyn ýy qúqyqtaryn qorghau, últtyq jәne halyqaralyq qúqyq arasyndaghy qatynas, Konstitusiyany engizu boyynsha ótpeli kezen, sonday-aq jana sayasy instituttar: Qazaqstan Halyq Kenesi, Qúryltay jәne Viyse‑Preziydent boldy.

Jas sarapshylardyng jana Konstitusiya jobasynda ekologiyalyq qauipsizdikti bekitu turaly súraghyna jauap bere otyryp, QSIY diyrektory Jandos Shaymardanov qújatta azamattar men memleket ýshin keshendi mindetter belgilengenin atap ótti.

Ol tabighatty qúrmetteu mindetin, memleketting qorshaghan ortany qorghau jónindegi strategiyalyq maqsatyn jәne adam ómiri men densaulyghyna qauip tóndiretin aqparatty jasyrghany ýshin lauazymdy túlghalardyng jauapkershiligin belgileytin erejelerge nazar audardy.

«Azamattargha da, memleketting ózine, memlekettik organdargha, sonyng ishinde biznes ókilderine de tikeley jauapkershilik jýkteytin normalar bar», – dedi J. Shaymardanov.

Sayasattanushy Talghat Qaliyev qorshaghan ortany qorghau erejelerin kirispening qúndylyq shenberi arqyly – qazirgi úrpaqtyng bolashaq úrpaq aldyndaghy jauapkershiligining kórinisi retinde qarastyru kerektigin qosty.

«Eger jer qoynauy men resurstar halyqqa tiyesili bolsa, onda halyq olargha óz menshigi retinde – múqiyat jәne úqypty qaraugha mindetti», – dep atap ótti sayasattanushy.

L.N. Gumiylev atyndaghy Euraziya últtyq uniyversiytetining prorektory Indira Rystina qorshaghan ortany qorghau jónindegi núsqaulyqtardy konstitusiyalyq dengeyde bekitu salalyq zannamany damytu ýshin túraqty negiz qalaytynyn týsindirdi.

«Konstitusiyada bekitilgen kez kelgen norma keyinnen naqty qúqyqtyq tetikter arqyly jýzege asyrylady», - dep týsindirdi ol.

Dialog alanyna qatysushylar jana Konstitusiya jobasynda túrghyn ýy qúqyqtaryn qorghau mәselesin de kóterdi. Mәjilis deputaty Yuliya Kuchinskaya, әsirese balaly otbasylar ýshin, ýiden shygharu isterinde sottyq qayta qaraudyng manyzdylyghyn atap ótti.

«Sottyng tek baspanasyzdyq mәselesin ghana emes, sonymen qatar otbasynyng bolashaghyn da qarastyruy manyzdy», - dedi deputat.

Jandos Shaymardanov úsynylghan erejeler jalgha alushylardy qorghau men mýlik iyelerining qúqyqtaryn qúrmetteudi biriktiretin tengerimdi modeli qúrugha baghyttalghanyn týsindirdi.

«QR azamattary zandy týrde alynghan kez kelgen mýlikke jeke menshik qúqyghyna iye. Sot sheshiminsiz eshkimdi óz mýlkinen aiyrugha bolmaydy. Janartylghan әleumettik kelisimshartta osy tepe-tendik saqtalady», - dep atap ótti QSZY diyrektory.

Indira Rystina Konstitusiya jobasynyng logikasy «qúqyqtyq tәrtip» qaghidattaryna negizdelgenin jәne kelisimsharttyq qatynastardy dúrys resimdeu daulardyng aldyn aludyng negizgi qúraly bolyp qala beretinin qosty.

Jas qatysushylardyng ótpeli kezendegi, yaghny referendum arqyly jana Konstitusiya qabyldanghannan bastap onyng kýshine enuine deyingi qúqyq qorghau mehanizmderi turaly súraghyna jauap bere otyryp, Yuliya Kuchinskaya zandyq ereje men Konstitusiya arasynda qayshylyq tuyndaghan jaghdayda Konstitusiya qoldanylatynyn týsindirdi.

«Basty merzim - 1 shilde. Oghan deyin qoldanystaghy Konstitusiya ayasynda qabyldanghan erejeler kýshinde qalady», - dep týsindirdi Qarlyghash Jamanqúlova.

Indira Rystina jobanyng kóptegen erejeleri, mysaly, neke jәne otbasy turaly erejeler, zannamada bar ekenin jәne konstitusiyalyq dengeyge kóterilgenin, búl qúqyqtyq qaqtyghystardyng qaupin azaytatynyn atap ótti.

Jandos Shaymardanov búl halyqaralyq mindettemelerden bas tartu emes, olardy jýzege asyru tetigin naqtylau ekenin atap ótti.

«Biz búl mәseleni halyqaralyq sarapshylarmen talqyladyq. Halyqaralyq norma kýshine engenge deyin ony últtyq zannamagha beyimdeu kerek. Biz óz mindettemelerimizden bas tartpaymyz, kerisinshe olardy qoldanu tәjiriybesin ózgertemiz», - dep týsindirdi ol.

Talghat Qaliyev qazirgi jaghdayda últtyq zannamalyq bazanyng basymdyghy egemendikti qorghau qúraly bolyp tabylatynyn jәne elding investisiyalyq tartymdylyghyn tómendetpeytinin atap ótti.

Qarlyghash Jamanqúlova halyqaralyq qúqyq ýstemdigining absolutti modelideri siyrek kezdesetinin jәne Qazaqstanda investorlar ýshin arnayy qúqyqtyq rejimder qazirding ózinde bar ekenin qosty.

«Bizde investorlar arnayy salyq rejiymine qol jetkize alatyn AHQO bar. Biznes mýmkindikteri saqtaluda», - dep týsindirdi ol.

Talqylaudyng bólek bólimi jana sayasy instituttargha qatysty boldy. Viyse-preziydent lauazymynyng engiziluine týsinikteme bere otyryp, Jandos Shaymardanov búl bәsekeles sayasy institut emes, basqaru jýiesining túraqtylyghyn qamtamasyz etuding qosymsha tetigi ekenin atap ótti.

Onyng aituynsha, búl institut Preziydent anyqtaghan ókilettikter shenberinde júmys isteydi jәne institusionaldyq túraqtylyqty nyghaytugha baghyttalghan.

Qorytyndylay kele, qatysushylar joba erejelerining aitarlyqtay bóligi qazirgi qúqyqtyq jýiege engizilgenin jәne konstitusiyalyq túrghydan bekitilip jatqanyn, sabaqtastyqty qamtamasyz etetinin jәne qúqyqtyq tәuekelderdi azaytatynyn atap ótti.

Dialog alany konstitusiyalyq janghyrtudyng negizgi baghyttary boyynsha úrpaqtar arasyndaghy maghynaly pikir almasu jәne kәsiby talqylau alanyna ainaldy.

Abai.kz