Ónerkәsip jәne qúrylys viyse-ministri Iran Sharhannyng habarlauynsha, sheteldik kompaniyalar Qazaqstandaghy geologiyalyq barlaugha kem degende 40 mlrd tenge investisiya salmaq.

Qazaqstanda qazir Arras Minerals (Tech kompaniyasynda 10% ýlesi bar), East Star Resources, Pallas Resources, Sarytogan Graphite siyaqty sheteldik kompaniyalar júmys istep jatyr. Búl kompaniyalar barlau júmystaryna keminde 40 mlrd tenge júmsaudy josparlap otyr, onyng ishinde әleumettik mindettemelerge - 7,8 mlrd tenge, jәne búl tek 25 myng sharshy shaqyrym aumaqtaghy jer uchaskelerine qatysty, - dedi viyse-ministr.

Onyng aituynsha, geologiyalyq barlaudan bastap ken ornynyng tabyluyna deyingi ortasha kezeng 3-ten 5 jylgha deyin sozylatynyn eskere otyryp, alghashqy nәtiyjeler men jana ashylular 2026-2028 jyldary kýtilip otyr.

Astanada Geoscience & Exploration Central Asia 2026 halyqaralyq geologiyalyq forumy bastaldy. Is-sharanyng ashyluynda Qazaqstan Respublikasy Ónerkәsip jәne qúrylys ministri Ersayyn Naghaspaev qúttyqtau sóz sóiledi.

Ministrding aituynsha, búl forum geologiya salasyndaghy ózekti mәselelerdi talqylaugha, tәjiriybe almasugha jәne jer qoynauyn útymdy әri ornyqty paydalanu baghytynda ortaq tәsilder әzirleuge arnalghan jana ónirlik dialog alany bolmaq.

Erteng ayaqtalatyn forumgha Ortalyq Aziya elderining delegasiyalary, memlekettik organdardyn, últtyq geologiyalyq qyzmetterding jәne jetekshi kompaniyalardyng ókilderi qatysyp jatyr.

Qazaqstan tau-ken palatasy preziydenti Ruslan Baymiyshev 2018 jylghy jer qoynauyn paydalanu reformasynan keyin Qazaqstanda shamamen 4 myng geologiyalyq barlau liysenziyasy berilgenin aitady.

Býgin elordada Geoscience & Exploration Central Asia 2026 halyqaralyq geologiyalyq forumy bastaldy. Sharanyng negizgi maqsaty - 2018 jyly jýrgizilgen reformanyng ortalyqaziyalyq dengeydegi alghashqy nәtiyjelerin taldau. Sol kezde Qazaqstan postkenestik kenistikte birinshi bolyp geologiyalyq barlaugha barlyq investorlardyng esigin ashty. Ýlken halyqaralyq kompaniyalar keldi, otandyq jәne sheteldik kishi kompaniyalar qúryldy. Eger búryn 500 kelisim bolsa, qazir shamamen 4 myng liysenziya berildi, - dedi Baymiyshev.

Ol forumnyng aimaq elderi arasynda tәjiriybe almasu alany bolghanyn atap ótti. Onyng aituynsha, metaldardyng baghasynyng ósui jәne siyrek elementterge, altyngha, mysqa jәne basqa da kritikalyq manyzdy miyneraldargha qyzyghushylyqtyng artuy sala ýshin jana basymdyqtardy qalyptastyrady.

Sonymen qatar әr el geologiyalyq barlaudy damytuda óz strategiyasyn jasap jatyr, alayda Baymiyshevting sózinshe, Ortalyq Aziya elderine búl baghytta birlesip júmys isteu manyzdy. Qazaqstan tau-ken palatasy elimizde júmys isteytin barlyq halyqaralyq investordyng mýddesin qorghaydy.

Kompaniyalar yurisdiksiyany tandaghanda tek geologiyalyq әleuetke ghana emes, júmys sharttarynyng týsiniktiligine, sala zannamasynyng túraqtylyghyna jәne salyq jýiesining úzaq merzimdi boljamdylyghyna mәn beredi. Geologiyalyq barlaugha investisiya salghan kezde investor 10-15, keyde 20 jylgha túraqty erejelerge sýiengisi keledi. Sol sebepti oghan túraqty sala zannamasy nemese onyng qalay ózgeretinin boljau mýmkindigi qajet. Ekinshiden, búl salyq zannamasy. Yaghni, tabysty memleket pen investor arasynda әdil bólu kerek ekenin týsinemiz, biraq búl bolashaqta qalay qoldanylatyny da týsinikti jәne boljamdy boluy tiyis, - dep týiindedi Baymiyshev.

Ónerkәsip ministrligining mәlimetinshe, qazirgi tanda Qazaqstannyng miyneraldyq-shiykizat bazasy shamamen 10 myng ken ornyn qamtidy, onyng ishinde: 1 009 – qatty paydaly qazbalar, 359 – kómirsutekter, 3 700 – jalpy taralghan paydaly qazbalar jәne 4 931-y – jerasty sulary.

Negizgi paydaly qazbalar qoryna kelsek, elde 2,3 myng tonna altyn, 4,3 mlrd tonna múnay, 3,8 trln tekshe metr gaz, 33,5 mlrd tonna kómir jәne 26,7 mlrd tonna temir bar.

2025 jyly jýrgizilgen geologiyalyq barlau júmystary nәtiyjesinde qorlar qayta qaralyp, alghash ret 17 ken orny memlekettik esepke alyndy. Eng iri ken oryndary arasynda Kókjon, Altynshoqy jәne Sәmembet bar.

Osylaysha qor kólemi úlghayyp, altyn – 136 tonnagha, kýmis – 152 tonnagha, mys – 75 myng tonnagha jәne fosforit – 1,3 mln tonnagha úlghayghan.

Qazirgi tanda qatty paydaly qazbalardy barlaugha shamamen 3 myng liysenziya berilgen. Sonymen qatar Cove Capital (AQSh), Rio Tinto (Australiya), Teck (Kanada), Fortescue (Australiya), Barrick Gold (Kanada), First Quantum (Kanada), Ivanhoe (Kanada) siyaqty sheteldik tau-ken kompaniyalary tartylghan.

Ayta keteyik, jeltoqsan aiynda deputattar kómirsutekter men uran salasyndaghy jer qoynauyn paydalanu jýiesin jetildiruge qatysty «Jer qoynauy jәne jer qoynauyn paydalanu turaly» QR kodeksine engizilgen týzetulerdi maqúldady.

Abai.kz