Tolstoy turaly, bir mәjiliste, men әkeyden: «Siz Tolstoy turaly jay әngimenizde de, Tolstoy turaly jazghan óleninizde de óte baghalaysyz» — dedim. Sonda, әkey aitty: «Men Tolstoydy búryn da baghalaytynmyn. Ásirese men Tolstoydan ýsh súraq súradym. Sol súraqtaryma Tolstoy maghan óte qymbatty jauap qayyrdy. Sol jauaptary meni tolghandyryp, ghibrat alatyn sabaq bolyp, kónilimde ornap qaldy.

1. Adamnyng aryna tiyetin jaghymsyz qylyqtardyng ózim biletin bәrin tizip jazdym da, «Osylardyng ishinde jәne biz biletin, argha eng auyr tiyetin ne?» — dedim.

Tolstoy búghan: «Osy jazghandarynnyng bәri de adamshylyq argha tiyetin nәrseler. Meninshe, argha eng auyr tiyetin is bar. Ol — eger adam kópshilikke, ne jalpy qoghamgha ziyan keletin haqiqat isti bilip, sony ýsh nәrseden qorghanyp, sol haqiqatty aitpay qalsa, sol argha óte auyr tiyedi.

Birinshi, sen óte bay bolyp, sol haqiqatty aitsan, malyna, ziyany tiyse, ekinshi, sen mansap iyesi bolyp, sol haqiqatty aitsan, mәnsabynnan airylatyn bolsan, ýshinshi, sol haqiqatty aitsan, basyng jazalanatyn bolsa. Mine, osy ýsh týrli zardaptardan qorghanyp, kópke ziyan keletin haqiqatty bile túra aitpay qalsan, argha eng auyr tiyetin osy» — dedi.

2. «Iri shygharmalar jazugha bet aldym. Búghan qanday kenes beresiz?» — dep, kólemdi shygharma jazu jayynda aqyl súradym.

Tolstoy búghan: «Kóp adamdar qatysqan kólemdi shygharma bolsyn, ne úsaq әngime bolsyn, aldymen sol әngimening uaqighasyna, is-әreketine jazushy ózi aralasqanday jetik bolugha kerek. Sol uaqighanyng izi, syry, qoghamgha baylanysty әreketine jazushy ózi aralasqanday jetik bolugha kerek. Sol uaqighanyng jayy jazushygha ainaday aiqyndalyp, sezilip túrghanday boluy kerek. Olay bolmaghan kýnde, әngime dәl, qyzyqty bolyp shyqpaydy. «Kólenkege qarap pishken ton boygha shaq kelmeydi» degen mәteldi jazushy oidan shygharmaugha kerek. Ishine aralaspay, syrttay oy jotamen jazghan shygharma shyndyqqa janaspay, qyzyqty bolyp shyqpaydy», — dedi.

3. «Jazushy, onyng ishinde men, óz jazghanymnyng dúrys terisin synay almaymyn. Óz shygharmasynyng qatesin qanday әdispen kórip, synap - týzeuge bolady?» — dedim.

Búl ýshinshi súraghyma Tolstoy: «Jazushynyng artyq qasiyeti — óz qatesin kórip, sony týzey aluy. Búl әrkimning qolynan kele bermeydi. «Bireuding qatesin bireu kóredi» — degen de bar. Bәrinen, adam óz qatesin ózi kórip, ózi týzegeni artyq. Óz qatesin ózi týzey alatyn qasiyet adamnyng óz boyynda bar. Ol adamgha bitken — aq jýrek.

Eger adam óz istegen isin, jazghan sózin aq jýregine synata bilse, aq jýrekting nәzik sezimin ashyp bere alady. Aqyl-tolghauynan ótken qorytyndyny jýrek eleginen ótkizu kerek. Jýrek ymbalyna berilip daghdylanghan adam óz minin de, basqanyn minin de kóre alady. Sondyqtan, әdil synshyng — aq jýregin», — dedi. Osynday aqyl-kenes bergen Tolstoydy men ústazym dep baghalap, ardaqtaymyn!» — dedi әkey.

Jazba әleumettik jeliden alyndy.

Abai.kz