Qazaqstannyng jahandyq dialogtaghy róli: Antaliya forumynyng strategiyalyq manyzy
Qasym-Jomart Toqaev Antaliya diplomatiyalyq forumy ayasyndabirqatar joghary dengeydegi kezdesuler ótkizip, halyqaralyqәriptestermen ózekti baghyttardy talqylady. Búl sapar Qazaqstannynkópvektorly syrtqy sayasaty men halyqaralyq dialogtaghy belsendiústanymyn ayqynday týsti.
Sayasiy sarapshy, Ortalyq Aziya mәseleleri boyynsha mamanAysúlu Rahmettin pikirinshe, Antaliya forumy Qazaqstan ýshin tek diplomatiyalyq emes, sonymen qatar ekonomikalyq mýddelerdiilgeriletuge mýmkindik beretin manyzdy kópjaqty alan bolyptabylady. Onyn aytuynsha, múnday formattaghy kezdesuler eldininvestisiyalyq tartymdylyghyn arttyryp, jana seriktestikterge jolashady.
Sarapshynyn pikirinshe, forum ayasyndaghy ekijaqty kezdesulernaqty ekonomikalyq jobalardy ilgeriletuge jәne infraqúrylym, energetika men sifrlyq ekonomika siyaqty strategiyalyq salalardaghyyntymaqtastyqty keneytuge yqpal etedi. Búl Qazaqstannyn jahandyqekonomikalyq ýderisterge belsendi qatysushy retindegi ornyn odan әrinyghaytady.
– Qasym-Jomart Toqaevtyn Antaliya diplomatiyalyq forumynaqatysuy Qazaqstannyn halyqaralyq dengeydegi bedelin qalayarttyra alady?
– Antaliya diplomatiyalyq forumy Qazaqstan ýshin manyzdy halyqaralyq alandardyng biri sanalady. Búl, әriyne, qanday da bir týpkilikti jahandyq sheshimder qabyldanatyn G20 sammiyti dengeyi emes, biraq jay ghana qatardaghy konferensiya da emes. Ol diplomatiyalyq hab ispetti kenistik. Jalpy alghanda, múnday forumdardyng qúndylyghy – bir alanda ondaghan memleket basshylary, ministrler men biznes ókilderining bas qosuynda.
Yaghni, qysqa uaqyt ishinde kóptegen ekijaqty kezdesuler men beyresmy kelissózder jýrgizuge mýmkindik tuady. Qazaqstan ýshin Antaliya forumyna qatysu últtyq mýddelerdi ilgeriletuge, energetika, logistika, sonday-aq sauda, sifrlandyru, auyl sharuashylyghy jәne investisiya salalarynda jana әriptestikter ornatugha qosymsha mýmkindik beredi.
Sonymen qatar, búl forum Tayau Shyghys, Aziya jәne Afrika elderimen baylanystardy keneytuge jol ashady, búl әsirese әlemdik ekonomika men logistika jýiesining transformasiyasy jaghdayynda asa manyzdy. Osylaysha, Antaliya diplomatiyalyq forumy Qazaqstan ýshin tek diplomatiyalyq qana emes, sonymen birge manyzdy ekonomikalyq platforma.
– Búl forum Qazaqstan ýshin jana seriktestikter ornatugha qanday mýmkindikter ashady?
– Qazaqstan men Týrkiya arasyndaghy qarym-qatynas qazirding ózinde kópqyrly әri strategiyalyq sipatqa iye. Mening oiymsha, Týrkiya Qazaqstan ýshin, al Qazaqstan Týrkiya ýshin bauyrlas memleketter dep aitu oryndy, olardyng odan әri damu әleueti әli de aitarlyqtay joghary.
Birinshi kezekte kólik jәne logistika salalary dep aitar edim. Atap aitqanda, Transkaspiy halyqaralyq kólik baghyty jәne Orta dәliz baghyttarynyng Euraziya ýshin manyzy túraqty týrde artyp keledi. Kezdeysoq emes, Qasym-Jomart Toqaevtyng Ankaragha sapary qarsanynda Qazaqstangha Týrkiyanyng viyse-preziydenti Djevdet Yylmazdyng kelui aldaghy kelissózderge tynghylyqty dayyndyq jýrgizilip jatqanyn kórsetedi.
Songhy 20 jylda Qazaqstan ekonomikasyna tartylghan týrik investisiyalarynyng kólemi 6 mlrd dollardan asty. Al tek ótken jyly ghana shamamen 390 mln dollar investisiya tartylghan. Býginde 4 mlrd dollar somasyna 98 birlesken joba iske asyrylsa, taghy 3,9 mlrd dollarlyq 50 joba iske qosylu kezeninde túr.
Logistikadan bólek, qorghanys ónerkәsibi, qúrylys, turizm, agroónerkәsip, IT, energetika jәne sifrlyq tehnologiyalar salalaryndaghy yntymaqtastyq ta jana dengeyge kóterilui mýmkin.Sonymen qatar eki elding Týrki memleketteri úiymy ayasyndaghy ýilestirui de erekshe manyzyn saqtap otyr.
– Ekijaqty kezdesulerden qanday naqty sayasy nemese ekonomikalyq nәtiyjeler kýtuge bolady?
– Jalpy alghanda, múnday forumdar elimizding әleuetin iri investorlar men korporasiyalargha tikeley tanystyrugha mýmkindik beredi. Yaghni, memleket basshysy kelissózderge jeke qatysyp, elimizding ekonomika mýmkindikterin tanystyrghan kezde, búl biznes tarapynan senimdi arttyrady.
Qazaqstan infraqúrylym, energetika, shiykizatty qayta óndeu salalaryndaghy jobalardy ilgerilete alady. Sonday-aq sifrlyq ekonomika men agrarlyq sektor baghyttarynda da jana bastamalardy úsynugha mýmkindik bar. Nәtiyjesinde búl ýderis investisiya tartugha jәne jana júmys oryndaryn ashugha yqpal etedi.
Abai.kz