قاسىم-جومارت توقاەۆ انتاليا ديپلوماتيالىق فورۋمى اياسىندابىرقاتار جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, حالىقارالىقارىپتەستەرمەن وزەكتى باعىتتاردى تالقىلادى. بۇل ساپار قازاقستاننىڭكوپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتى مەن حالىقارالىق ديالوگتاعى بەلسەندىۇستانىمىن ايقىنداي ءتۇستى.

ساياسي ساراپشى, ورتالىق ازيا ماسەلەلەرى بويىنشا مامانايسۇلۋ راحمەتتىڭ پىكىرىنشە, انتاليا فورۋمى قازاقستان ءۇشىن تەك ديپلوماتيالىق ەمەس, سونىمەن قاتار ەكونوميكالىق مۇددەلەردىىلگەرىلەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ماڭىزدى كوپجاقتى الاڭ بولىپتابىلادى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي فورماتتاعى كەزدەسۋلەر ەلدىڭينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرىپ, جاڭا سەرىكتەستىكتەرگە جولاشادى.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, فورۋم اياسىنداعى ەكىجاقتى كەزدەسۋلەرناقتى ەكونوميكالىق جوبالاردى ىلگەرىلەتۋگە جانە ينفراقۇرىلىم, ەنەرگەتيكا مەن تسيفرلىق ەكونوميكا سياقتى ستراتەگيالىق سالالارداعىىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەدى. بۇل قازاقستاننىڭ جاھاندىقەكونوميكالىق ۇدەرىستەرگە بەلسەندى قاتىسۋشى رەتىندەگى ورنىن ودان ءارىنىعايتادى.

– قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ انتاليا ديپلوماتيالىق فورۋمىناقاتىسۋى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلىن قالايارتتىرا الادى?

– انتاليا ديپلوماتيالىق فورۋمى قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى حالىقارالىق الاڭداردىڭ ءبىرى سانالادى. بۇل، ارينە، قانداي دا ءبىر تۇپكىلىكتى جاھاندىق شەشىمدەر قابىلداناتىن G20 ءسامميتى دەڭگەيى ەمەس، بىراق جاي عانا قاتارداعى كونفەرەنتسيا دا ەمەس. ول ديپلوماتيالىق حاب ىسپەتتى كەڭىستىك. جالپى العاندا, مۇنداي فورۋمداردىڭ قۇندىلىعى – ءبىر الاڭدا ونداعان مەملەكەت باسشىلارى، مينيسترلەر مەن بيزنەس وكىلدەرىنىڭ باس قوسۋىندا.

ياعني، قىسقا ۋاقىت ىشىندە كوپتەگەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر مەن بەيرەسمي كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك تۋادى. قازاقستان ءۇشىن انتاليا فورۋمىنا قاتىسۋ ۇلتتىق مۇددەلەردى ىلگەرىلەتۋگە، ەنەرگەتيكا، لوگيستيكا، سونداي-اق ساۋدا، تسيفرلاندىرۋ، اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ينۆەستيتسيا سالالارىندا جاڭا ارىپتەستىكتەر ورناتۋعا قوسىمشا مۇمكىندىك بەرەدى.

سونىمەن قاتار، بۇل فورۋم تاياۋ شىعىس، ازيا جانە افريكا ەلدەرىمەن بايلانىستاردى كەڭەيتۋگە جول اشادى، بۇل اسىرەسە الەمدىك ەكونوميكا مەن لوگيستيكا جۇيەسىنىڭ ترانسفورماتسياسى جاعدايىندا اسا ماڭىزدى. وسىلايشا، انتاليا ديپلوماتيالىق فورۋمى قازاقستان ءۇشىن تەك ديپلوماتيالىق قانا ەمەس، سونىمەن بىرگە ماڭىزدى ەكونوميكالىق پلاتفورما.

– بۇل فورۋم قازاقستان ءۇشىن جاڭا سەرىكتەستىكتەر ورناتۋعا قانداي مۇمكىندىكتەر اشادى؟

– قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناس قازىردىڭ وزىندە كوپقىرلى ءارى ستراتەگيالىق سيپاتقا يە. مەنىڭ ويىمشا، تۇركيا قازاقستان ءۇشىن، ال قازاقستان تۇركيا ءۇشىن باۋىرلاس مەملەكەتتەر دەپ ايتۋ ورىندى، ولاردىڭ ودان ءارى دامۋ الەۋەتى ءالى دە ايتارلىقتاي جوعارى.

ءبىرىنشى كەزەكتە كولىك جانە لوگيستيكا سالالارى دەپ ايتار ەدىم. اتاپ ايتقاندا, ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى جانە ورتا ءدالىز باعىتتارىنىڭ ەۋرازيا ءۇشىن ماڭىزى تۇراقتى تۇردە ارتىپ كەلەدى. كەزدەيسوق ەمەس، قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ انكاراعا ساپارى قارساڭىندا قازاقستانعا تۇركيانىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى دجەۆدەت يىلمازدىڭ كەلۋى الداعى كەلىسسوزدەرگە تىڭعىلىقتى دايىندىق جۇرگىزىلىپ جاتقانىن كورسەتەدى.

سوڭعى 20 جىلدا قازاقستان ەكونوميكاسىنا تارتىلعان تۇرىك ينۆەستيتسيالارىنىڭ كولەمى 6 ملرد دوللاردان استى. ال تەك وتكەن جىلى عانا شامامەن 390 ملن دوللار ينۆەستيتسيا تارتىلعان. بۇگىندە 4 ملرد دوللار سوماسىنا 98 بىرلەسكەن جوبا ىسكە اسىرىلسا، تاعى 3,9 ملرد دوللارلىق 50 جوبا ىسكە قوسىلۋ كەزەڭىندە تۇر.

لوگيستيكادان بولەك، قورعانىس ونەركاسىبى، قۇرىلىس، تۋريزم، اگروونەركاسىپ، IT, ەنەرگەتيكا جانە تسيفرلىق تەحنولوگيالار سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق تا جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋى مۇمكىن.سونىمەن قاتار ەكى ەلدىڭ تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى اياسىنداعى ۇيلەستىرۋى دە ەرەكشە ماڭىزىن ساقتاپ وتىر.

– ەكىجاقتى كەزدەسۋلەردەن قانداي ناقتى ساياسي نەمەسە ەكونوميكالىق ناتيجەلەر كۇتۋگە بولادى؟

– جالپى العاندا، مۇنداي فورۋمدار ەلىمىزدىڭ الەۋەتىن ءىرى ينۆەستورلار مەن كورپوراتسيالارعا تىكەلەي تانىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني، مەملەكەت باسشىسى كەلىسسوزدەرگە جەكە قاتىسىپ، ەلىمىزدىڭ ەكونوميكا مۇمكىندىكتەرىن تانىستىرعان كەزدە، بۇل بيزنەس تاراپىنان سەنىمدى ارتتىرادى.

قازاقستان ينفراقۇرىلىم، ەنەرگەتيكا، شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋ سالالارىنداعى جوبالاردى ىلگەرىلەتە الادى. سونداي-اق تسيفرلىق ەكونوميكا مەن اگرارلىق سەكتور باعىتتارىندا دا جاڭا باستامالاردى ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بار. ناتيجەسىندە بۇل ۇدەرىس ينۆەستيتسيا تارتۋعا جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا ىقپال ەتەدى.

Abai.kz