Beysenbi, 30 Sәuir 2026
Janalyqtar 151 0 pikir 30 Sәuir, 2026 saghat 15:20

Reseydegi «sifrlyq temir shymyldyq»

Suret: Human Rights Watch saytynan alyndy

Bir kezderi qatang baqylanatyn, biraq is jýzinde júmys istep túrghan Resey interneti býginde milliondaghan azamattyng kýndelikti tirshiligine kedergi bolatyn tosqauyldar jýiesine ainaldy. Ukrainadaghy soghys jeleuimen engizilgen shekteuler endi sayasy bumerangqa úlasyp, Putinning reytingin 2022 jylghy tolyqqandy basqynnan bergi eng tómengi dengeyge týsirdi.
Bir dauystan — sansyz tyiymgha deyin
Resey ýkimeti Ukrainadaghy soghysqa qarsy onlayn narazylyqty basyp-janshu maqsatynda repressivti zandar jelisin keneyte berdi. Memleket sifrlyq kenistikti baqylauda ústauda eleuli sheberlikke jetti — tәuelsiz janalyqtar sayttaryn jәne Facebook siyaqty әleumettik jelilerdi tosty, WhatsApp siyaqty messendjerlerdegi shifrlanghan qonyraulardyng sapasyn mýldem úghynugha bolmaytyn dengeyge deyin nasharlatty. NPR
Búdan da asyp týsetini — keyde birneshe kýnge sozylatyn mobilidi internetting tolyq óshirilui jәne virtualdy jeke jelilerdi — VPN-derdi qylmystyq jauapkershilikke tartu. VPN búghan deyin memleket sanksiyalaghan mazmúnnan tys aqparatqa qol jetkizuding jalghyz joly bolatyn. NPR
Telegram tosqauyly: soghys shekarasynan da shaghym
Songhy shekteulerding eng jarqyn mysaly — keninen qoldanylatyn Telegram messendjerining bayaulatyluy. Reseyding shekaralyq aimaqtarynda túrghyndardyng Ukraina drondarynyng shabuyldary turaly naqty uaqytta aqparat alu mýmkindigi joyyldy. Osynyng nәtiyjesinde Kremlidi qoldaushylar men oppozisiya ókilderi birdey — internet shekteuleri dúrys sheshim emes degen ortaq tújyrymgha keldi. KTEP 88.5 FM
Messendjerding negizin qalaushy Pavel Durov biylikting Telegram-dy bloktaugha degen úmtylysyn «óz halqynan qorqatyn memleketting qayghyly beynesi» dep baghalady.
«Últtyq messendjer» — eshkim senbeytin jauap
Telegram-nyng ornyn basu maqsatynda Putin 2025 jyldyng mausymynda jarlyq shygharyp, VK platformasy negizinde «Maks» atty memlekettik messendjer iske qosyldy. 2025 jyldyng jeltoqsanynda Mәskeuden tys barlyq túrghyn ýy kenselerine túrghyndarmen tek «Maks» arqyly baylanysu mindetteldi. Alayda sarapshylar búl platformagha degen halyq senimi óte tómen ekenin atap ótude. Zona Media
VPN-ge qarsy «aulau»
2026 jyldyng sәuirine deyin Yandeks, VK, Sberbank, Ozon, Wildberries siyaqty iri IT-kompaniyalargha VPN paydalanatyn qoldanushylardyng óz platformalaryna kiruin búghattau jóninde núsqau berildi. Bas tartqandar IT-akkreditasiyasynan jәne aq tizimdegi ornynan aiyrylu qaupimen betpe-bet keldi. Zona Media
Putiyn: «Analogtyq preziydent» jelini bilmey me?
Putin smartfon paydalanbaytyny, bayandamalaryn qaghaz týrinde alatyny belgili. Ol búl shekteulerge tikeley pikir bildirmegenimen, batystyq tehnologiyalardy batys barlau agenttikterining yqpalyna shaldyqqan dep qaraytynyn jasyrmaghan. KTEP 88.5 FM
Biraq sәuirding sonynda Putin teledidarlyq ýkimet otyrysynda mobilidi internet óshirulerin terrorizmning aldyn aludyng manyzdy qúraly retinde qorghady. Aldyn ala eskertu beru qylmyskerlerge minez-qúlqyn ózgertuge mýmkindik beredi dep mәlimdedi. Plataforma Media
Reyting eriydi, saylaugha beske aidan az uaqyt
Putinning reytingi internet shekteulerine baylanysty tómendep barady — búny memlekettik saualnamalar da moyyndaydy. Soghystyng besinshi jyly halyqta sharshaudyng belgileri bayqalyp, ekonomika qinalyp túrghan kezde, búl internet-shekteuler jer astynda qaynaghan keng narazylyqtyng nayzasyna ainaluy mýmkin. NPR
Sayasy analitikter búl shekteulerdi Putinning 2022 jyldan bergi eng tómen reytingining basty sebebi dep atady. Narazylyq jalpy halyqtan ghana emes, biznesmender, әskery sheneunikter men parlament mýshelerining qatarynan da estilude. Bes aidan keyin ótetin zang shygharushy organdardyng saylauy qarsanynda «Birynghay Resey» partiyasy 30 payyzdan az reytingpen túr. Plataforma Media
Qazaqstangha sabaq
Reseydegi sifrlyq senzura tarihy Qazaqstan ýshin de aina ispetti. 2022 jylghy Qantar oqighalary kezinde Qazaqstanda da internet tolyq óshirilgeni el jadynda. Sarapshylar: internetti «qauipsizdik» dep óshiru — halyq narazylyghyn tejeuding uaqytsha ghana emes, aqyrynda bumerangqa ainalatyn sharasy dep eskertedi.
Material New York Times, NPR, Bloomberg jәne Zona.Media ashyq derekteri negizinde dayyndaldy.

Abai.kz

0 pikir