Jaqynda Rejep Tayyp Erdoghan Qazaqstangha resmy saparmen kelip, eki el arasyndaghy strategiyalyq yntymaqtastyqtyng jana baghyttaryn talqylady.

Sonyng ishindegi eng manyzdy bastamalardyng biri — Qazaqstan men Týrkiyanyng ANKA úshqyshsyz úshu apparattaryn birlesip óndiru turaly kelisimi boldy. Búl joba tek әskery tehnika satyp alumen shektelmey, qorghanys ónerkәsibindegi tehnologiyalyq integrasiyagha jol ashatyn manyzdy qadam retinde baghalanuda. Osy mәselening geosayasi, әskery jәne ekonomikalyq manyzy turaly halyqaralyq sarapshy Janat Momynqúlovqa habarlasyp, pikir súradyq.

«Qazaqstan men Týrkiya arasyndaghy ANKA úshqyshsyz úshu apparattaryn óndiru jәne servistik qyzmet kórsetu jónindegi kelisim Ortalyq Aziyadaghy әskeriy-ónerkәsiptik kooperasiyanyng jana kezenin bildiredi. Resmy mәlimetterge sәikes, joba Turkish Aerospace jәne Kazakhstan Engineering kompaniyalary arasynda jýzege asyrylmaq. Osy arqyly Qazaqstan ANKA drondaryn óndiretin alghashqy sheteldik alandardyng birine ainaluy mýmkin. Sarapshylar múny Týrkiyanyng Qazaqstangha degen strategiyalyq senimining artuymen baylanystyrady», - deydi Janat Momynqúlov.

Janat Momynqúlovtyng aituynsha, búl kelisim eki el arasyndaghy әskery әriptestikti jana dengeyge kóteredi. Sebebi mәsele tek dayyn ónimdi importtau turaly emes, tehnologiyalyq integrasiya jóninde bolyp otyr. Joba ayasynda drondardy birlesip óndiru, tehnikalyq qyzmet kórsetu, injenerlik kadrlardy dayarlau jәne tehnologiya transferi qarastyrylghan. Múnday format Qazaqstannyng qorghanys ónerkәsibin janghyrtugha mýmkindik beredi әri Týrkiyanyng Ortalyq Aziyadaghy әskeriy-tehnikalyq yqpalyn kýsheytedi.

Sarapshynyng pikirinshe, búl bastama týrki memleketteri arasyndaghy qorghanys salasyndaghy baylanysty institusionaldyq dengeyge shygharuy da yqtimal. Songhy jyldary Týrkiya úshqyshsyz úshu apparattary tehnologiyasynda әlemdik kóshbasshylardyng birine ainaldy. Ásirese týrikting Bayraktar jәne ANKA sekildi drondary Siriya, Liviya, Qarabaq jәne Ukrainadaghy әskery operasiyalarda keninen qoldanylyp, ózining tiyimdiligin dәleldedi.

«ANKA drony — orta biyiktikte úzaq uaqyt úshatyn MALE class sanatyndaghy barlau-soqqy apparaty. Ol shamamen 30 saghatqa deyin әuede bola alady, 9 myng metr biyiktikke kóteriledi jәne 350 kelige deyin paydaly jýk tasymaldaydy. Sonymen qatar apparat barlau jýrgizu, nysanany anyqtau, shekarany baqylau jәne dәl soqqy beru funksiyalaryn orynday alady. Týrik әskery doktrinasynda ANKA barlau men soqqy operasiyalary arasyndaghy manyzdy buyn sanalady.

Qazaqstan ýshin búl jobanyng әskery manyzy erekshe. Qazirgi zamanghy soghys tәjiriybesi, әsirese Resey-Ukraina soghysy drondardyng sheshushi ról atqaratynyn kórsetti. Osyghan baylanysty ANKA apparattary Qazaqstan ýshin shekara qauipsizdigin baqylauda, strategiyalyq infraqúrylymdy qorghauda, Kaspiy aimaghyn qadaghalauda, terrorizmge qarsy operasiyalarda jәne tótenshe jaghdaylar kezinde manyzdy qúralgha ainaluy mýmkin», - deydi Janat myrza.

Sarapshynyng sózinshe, joba Qazaqstannyng әskery tәuelsizdigin kýsheytuge de әser etedi. Qazirgi tanda kóptegen memleketter әskery tehnologiyalardy tolyq importtaugha tәueldi. Al ANKA jobasy arqyly Qazaqstan óz injenerlik kadrlaryn dayarlap, qorghanys óndirisine jana tehnologiyalar engizip, bolashaqta ózining UAV ekojýiesin qalyptastyrugha mýmkindik alady. Búl úzaq merzimde elding әskeriy-ónerkәsiptik әleuetin arttyruy mýmkin.

«Óndiristik-servistik ortalyqtyng naqty qay jerde ornalasatyny әli tolyq jariyalanghan joq. Degenmen aldyn ala mәlimetter boyynsha, negizgi alang retinde Aqtóbedegi 406-shy azamattyq aviasiya jóndeu zauyty qarastyrylyp jatyr. Sonymen qatar Astana manynda da óndiristik baza qúru mýmkindigi talqylanuda. Sarapshylardyng aituynsha, búl ortalyq tek qúrastyrumen ghana ainalyspay, bolashaqta tehnikalyq qyzmet kórsetu jәne jóndeu habyna ainaluy mýmkin.

Ónimdik ýlesting bólinuine kelsek, әlemdik tәjiriybede múnday jobalar birneshe kezeng arqyly jýzege asady. Alghashqy kezende negizgi komponentter Týrkiyadan jetkizilip, Qazaqstanda qúrastyru júmystary jýrgiziledi. Keyin lokalizasiya dengeyi ósip, keybir bólshekter men baylanys jýieleri Qazaqstanda óndirile bastaydy. Al úzaq merzimde injenerlik qyzmet, tehnikalyq qyzmet kórsetu jәne jekelegen moduliderdi derbes óndiru baghytyndaghy yntymaqtastyq terendey týsui yqtimal», - deydi sarapshy.

Degenmen qazirgi jaghdayda tehnologiyalyq ýlesting basym bóligi Týrkiya jaghynda qalatyny týsinikti. Sebebi qozghaltqysh, avionika, basqaru jýieleri jәne optikalyq keshender sekildi eng kýrdeli komponentter Turkish Aerospace baqylauynda bolady. Soghan qaramastan, Qazaqstan uaqyt óte kele tehnikalyq qyzmet kórsetu, kadr dayarlau jәne bólshekter óndirisi boyynsha óz ýlesin arttyra alady.

Geosayasy túrghydan alghanda, búl joba Qazaqstannyng kópvektorly qorghanys sayasatynyng jalghasy retinde baghalanyp otyr. Astana Resey, Qytay, Batys jәne Týrkiya arasyndaghy әskeriy-tehnikalyq tepe-tendikti saqtaugha úmtylady. Osy túrghydan ANKA jobasy Qazaqstannyng tek qaru importtaushy el emes, aimaqtyq әskeriy-ónerkәsiptik habqa ainalu niyetin de kórsetedi.

Alayda sarapshylar jobanyng tabysty boluy birneshe faktorgha baylanysty ekenin aitady. Atap aitqanda, túraqty qarjylandyru, tehnologiya transferining naqty dengeyi, óndiristing ekonomikalyq tiyimdiligi jәne kadrlyq baza sheshushi ról atqarady. Eger búl baghyttar jýieli týrde damysa, Qazaqstan Ortalyq Aziyadaghy dron óndirisining manyzdy ortalyqtarynyng birine ainaluy mýmkin.

Ayym Almasqyzy

Abai.kz