Жақында Режеп Тайып Ердоған Қазақстанға ресми сапармен келіп, екі ел арасындағы стратегиялық ынтымақтастықтың жаңа бағыттарын талқылады.

Соның ішіндегі ең маңызды бастамалардың бірі — Қазақстан мен Түркияның ANKA ұшқышсыз ұшу аппараттарын бірлесіп өндіру туралы келісімі болды. Бұл жоба тек әскери техника сатып алумен шектелмей, қорғаныс өнеркәсібіндегі технологиялық интеграцияға жол ашатын маңызды қадам ретінде бағалануда. Осы мәселенің геосаяси, әскери және экономикалық маңызы туралы халықаралық сарапшы Жанат Момынқұловқа хабарласып, пікір сұрадық.

«Қазақстан мен Түркия арасындағы ANKA ұшқышсыз ұшу аппараттарын өндіру және сервистік қызмет көрсету жөніндегі келісім Орталық Азиядағы әскери-өнеркәсіптік кооперацияның жаңа кезеңін білдіреді. Ресми мәліметтерге сәйкес, жоба Turkish Aerospace және Kazakhstan Engineering компаниялары арасында жүзеге асырылмақ. Осы арқылы Қазақстан ANKA дрондарын өндіретін алғашқы шетелдік алаңдардың біріне айналуы мүмкін. Сарапшылар мұны Түркияның Қазақстанға деген стратегиялық сенімінің артуымен байланыстырады», - дейді Жанат Момынқұлов.

Жанат Момынқұловтың айтуынша, бұл келісім екі ел арасындағы әскери әріптестікті жаңа деңгейге көтереді. Себебі мәселе тек дайын өнімді импорттау туралы емес, технологиялық интеграция жөнінде болып отыр. Жоба аясында дрондарды бірлесіп өндіру, техникалық қызмет көрсету, инженерлік кадрларды даярлау және технология трансфері қарастырылған. Мұндай формат Қазақстанның қорғаныс өнеркәсібін жаңғыртуға мүмкіндік береді әрі Түркияның Орталық Азиядағы әскери-техникалық ықпалын күшейтеді.

Сарапшының пікірінше, бұл бастама түркі мемлекеттері арасындағы қорғаныс саласындағы байланысты институционалдық деңгейге шығаруы да ықтимал. Соңғы жылдары Түркия ұшқышсыз ұшу аппараттары технологиясында әлемдік көшбасшылардың біріне айналды. Әсіресе түріктің Bayraktar және ANKA секілді дрондары Сирия, Ливия, Қарабақ және Украинадағы әскери операцияларда кеңінен қолданылып, өзінің тиімділігін дәлелдеді.

«ANKA дроны — орта биіктікте ұзақ уақыт ұшатын MALE class санатындағы барлау-соққы аппараты. Ол шамамен 30 сағатқа дейін әуеде бола алады, 9 мың метр биіктікке көтеріледі және 350 келіге дейін пайдалы жүк тасымалдайды. Сонымен қатар аппарат барлау жүргізу, нысананы анықтау, шекараны бақылау және дәл соққы беру функцияларын орындай алады. Түрік әскери доктринасында ANKA барлау мен соққы операциялары арасындағы маңызды буын саналады.

Қазақстан үшін бұл жобаның әскери маңызы ерекше. Қазіргі заманғы соғыс тәжірибесі, әсіресе Ресей-Украина соғысы дрондардың шешуші рөл атқаратынын көрсетті. Осыған байланысты ANKA аппараттары Қазақстан үшін шекара қауіпсіздігін бақылауда, стратегиялық инфрақұрылымды қорғауда, Каспий аймағын қадағалауда, терроризмге қарсы операцияларда және төтенше жағдайлар кезінде маңызды құралға айналуы мүмкін», - дейді Жанат мырза.

Сарапшының сөзінше, жоба Қазақстанның әскери тәуелсіздігін күшейтуге де әсер етеді. Қазіргі таңда көптеген мемлекеттер әскери технологияларды толық импорттауға тәуелді. Ал ANKA жобасы арқылы Қазақстан өз инженерлік кадрларын даярлап, қорғаныс өндірісіне жаңа технологиялар енгізіп, болашақта өзінің UAV экожүйесін қалыптастыруға мүмкіндік алады. Бұл ұзақ мерзімде елдің әскери-өнеркәсіптік әлеуетін арттыруы мүмкін.

«Өндірістік-сервистік орталықтың нақты қай жерде орналасатыны әлі толық жарияланған жоқ. Дегенмен алдын ала мәліметтер бойынша, негізгі алаң ретінде Ақтөбедегі 406-шы азаматтық авиация жөндеу зауыты қарастырылып жатыр. Сонымен қатар Астана маңында да өндірістік база құру мүмкіндігі талқылануда. Сарапшылардың айтуынша, бұл орталық тек құрастырумен ғана айналыспай, болашақта техникалық қызмет көрсету және жөндеу хабына айналуы мүмкін.

Өнімдік үлестің бөлінуіне келсек, әлемдік тәжірибеде мұндай жобалар бірнеше кезең арқылы жүзеге асады. Алғашқы кезеңде негізгі компоненттер Түркиядан жеткізіліп, Қазақстанда құрастыру жұмыстары жүргізіледі. Кейін локализация деңгейі өсіп, кейбір бөлшектер мен байланыс жүйелері Қазақстанда өндіріле бастайды. Ал ұзақ мерзімде инженерлік қызмет, техникалық қызмет көрсету және жекелеген модульдерді дербес өндіру бағытындағы ынтымақтастық тереңдей түсуі ықтимал», - дейді сарапшы.

Дегенмен қазіргі жағдайда технологиялық үлестің басым бөлігі Түркия жағында қалатыны түсінікті. Себебі қозғалтқыш, авионика, басқару жүйелері және оптикалық кешендер секілді ең күрделі компоненттер Turkish Aerospace бақылауында болады. Соған қарамастан, Қазақстан уақыт өте келе техникалық қызмет көрсету, кадр даярлау және бөлшектер өндірісі бойынша өз үлесін арттыра алады.

Геосаяси тұрғыдан алғанда, бұл жоба Қазақстанның көпвекторлы қорғаныс саясатының жалғасы ретінде бағаланып отыр. Астана Ресей, Қытай, Батыс және Түркия арасындағы әскери-техникалық тепе-теңдікті сақтауға ұмтылады. Осы тұрғыдан ANKA жобасы Қазақстанның тек қару импорттаушы ел емес, аймақтық әскери-өнеркәсіптік хабқа айналу ниетін де көрсетеді.

Алайда сарапшылар жобаның табысты болуы бірнеше факторға байланысты екенін айтады. Атап айтқанда, тұрақты қаржыландыру, технология трансферінің нақты деңгейі, өндірістің экономикалық тиімділігі және кадрлық база шешуші рөл атқарады. Егер бұл бағыттар жүйелі түрде дамыса, Қазақстан Орталық Азиядағы дрон өндірісінің маңызды орталықтарының біріне айналуы мүмкін.

Айым Алмасқызы

Abai.kz