Mamyr aiy – Amerika Qúrama Shtattarynda Aziya jәne Tynyq múhity araldary halyqtarynyng múrasyn dәripteytin erekshe kezen. Búl aida aziyalyq amerikalyqtardyng tarihy, mәdeniyeti, jetistikteri men qoghamgha qosqan ýlesi eske alynady. Sol tarihy estelikterding biri – japon tekti amerikalyqtardyng Ekinshi dýniyejýzilik soghys kezinde lagerilerge kýshtep qonystandyryluy turaly auyr taghdyr. 

Tarihshy Ken Yamashitanyng әkesi – Susumu Yamashita sol kezenning tiri kuәgerlerining biri. Onyng ómir joly AQSh tarihyndaghy eng qayshylyqty kezenderding birin beyneleydi. Susumu Yamashita 1941 jyldyng 7 jeltoqsanyna deyin San-Fransiskodaghy Mitsubishi Corporation sauda kompaniyasynyng bólimshesinde jas basshy bolyp qyzmet etken. Alayda Perl-Harborgha jasalghan shabuyldan keyin Amerikadaghy japon qauymyna degen senim kýrt ózgerdi.

1942 jyldyng 30 sәuirinde Susumu Yamashita júbayy Kioko Yamashitamen jәne nebәri 18 ailyq qyzy Kimikomen birge Kaliforniyadaghy Berkly qalasynan kýshtep kóshirilip, San-Brunodaghy Tanforan uaqytsha lageriine jiberildi. Búryn at jarysyna arnalghan ippodrom bolghan búl orynda myndaghan japon tekti amerikalyqtar uaqytsha qamauda ústaldy.

Yamashita otbasy birneshe ay boyy at qoradan jasalghan tar bólmede ómir sýrdi. Keyinirek, 1942 jyldyng qyrkýieginde olar Yuta shtatyndaghy әigili Topaz lageriine auystyryldy.

Suret: wikipedia.org saytynan alyndy.

Susumu Yamashita AQSh-ta dýniyege kelgenimen, 1911–1922 jyldary Tokioda bilim alghan. Sol sebepti ol «Kibey» dep ataldy – búl Amerikada tughan, biraq Japoniyada tәrbiyelenip, bilim alghan japon amerikalyqtargha beriletin atau edi.

Japon tilin jetik mengergendikten, Topaz lagerinde ol birinshi buyn japon kóship kelushileri – isseyler men lageri әkimshiligi arasyndaghy baylanys qyzmetin atqardy. Keyin lageridegi әleumettik kómek bóliminde 14 ay júmys istep, túrghyndardyng túrmystyq mәselelerimen ainalysty.

Alayda búryn biznes salasynda enbek etken, University of California, Berkeley men Harvard Business School týlegi bolghan Susumu Yamashita bir kýni mýlde basqa ómirdi tandaugha bel budy.

Ol lagerding auyl sharuashylyghy bólimine auysyp, mal baghushy bolyp júmys istey bastady. Ashyq aspan astynda enbek etu oghan erekshe erkindik sezimin syilady. Kýnge kýiip, densaulyghy shynyqqan ol ózining sýiikti «Red» atty atymen mal aidap jýrgen naghyz kovboygha ainaldy.

39 jastaghy Susumu lagerdegi eng egde kovboylardyng biri bolghan desedi. Topaz dalasynda at ýstinde jýrgen sol sәtter onyng ómirindegi azattyqty sezingen siyrek kezenderding biri edi.

Soghys ayaqtalghan son, 1951 jyly Susumu Yamashita qaytadan Mitsubishi Corporation kompaniyasyna oralyp, Niu-Yorktegi jana halyqaralyq shtabtyng qúryluyna atsalysty. Biraq Topazdan keyin ol ómirinde eshqashan atqa minbegen eken.

Búl estelikti jazghan Ken Yamashita 1945 jyly dәl sol Topaz lagerinde dýniyege kelgen. Býginde ol tarihshy retinde lageride bolghan adamdardyng estelikterin jinap, arhivteumen ainalysady. Japon tekti amerikalyqtardyng taghdyry – soghys kezindegi qorqynysh pen senimsizdikting qarapayym adamdardyng ómirin qalay ózgertkenining aiqyn mysaly. Al Susumu Yamashitanyng tarihy adam ruhynyng qanday jaghdayda da erkindikke úmtylatynyn kórsetedi.

Dýisenәli Álimaqyn

Abai.kz