مامىر ايى – امەريكا قۇراما شتاتتارىندا ازيا جانە تىنىق مۇحيتى ارالدارى حالىقتارىنىڭ مۇراسىن دارىپتەيتىن ەرەكشە كەزەڭ. بۇل ايدا ازيالىق امەريكالىقتاردىڭ تاريحى، مادەنيەتى، جەتىستىكتەرى مەن قوعامعا قوسقان ۇلەسى ەسكە الىنادى. سول تاريحي ەستەلىكتەردىڭ ءبىرى – جاپون تەكتى امەريكالىقتاردىڭ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە لاگەرلەرگە كۇشتەپ قونىستاندىرىلۋى تۋرالى اۋىر تاعدىر. 

تاريحشى كەن ياماشيتانىڭ اكەسى – سۋسۋمۋ ياماشيتا سول كەزەڭنىڭ ءتىرى كۋاگەرلەرىنىڭ ءبىرى. ونىڭ ءومىر جولى اقش تاريحىنداعى ەڭ قايشىلىقتى كەزەڭدەردىڭ ءبىرىن بەينەلەيدى. سۋسۋمۋ ياماشيتا 1941 جىلدىڭ 7 جەلتوقسانىنا دەيىن سان-فرانتسيسكوداعى Mitsubishi Corporation ساۋدا كومپانياسىنىڭ بولىمشەسىندە جاس باسشى بولىپ قىزمەت ەتكەن. الايدا پەرل-حاربورعا جاسالعان شابۋىلدان كەيىن امەريكاداعى جاپون قاۋىمىنا دەگەن سەنىم كۇرت وزگەردى.

1942 جىلدىڭ 30 ساۋىرىندە سۋسۋمۋ ياماشيتا جۇبايى كيوكو ياماشيتامەن جانە نەبارى 18 ايلىق قىزى كيميكومەن بىرگە كاليفورنياداعى بەركلي قالاسىنان كۇشتەپ كوشىرىلىپ، سان-برۋنوداعى تانفوران ۋاقىتشا لاگەرىنە جىبەرىلدى. بۇرىن ات جارىسىنا ارنالعان يپپودروم بولعان بۇل ورىندا مىڭداعان جاپون تەكتى امەريكالىقتار ۋاقىتشا قاماۋدا ۇستالدى.

ياماشيتا وتباسى بىرنەشە اي بويى ات قورادان جاسالعان تار بولمەدە ءومىر ءسۇردى. كەيىنىرەك، 1942 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە ولار يۋتا شتاتىنداعى ايگىلى توپاز لاگەرىنە اۋىستىرىلدى.

سۋرەت: wikipedia.org سايتىنان الىندى.

سۋسۋمۋ ياماشيتا اقش-تا دۇنيەگە كەلگەنىمەن، 1911–1922 جىلدارى توكيودا ءبىلىم العان. سول سەبەپتى ول «كيبەي» دەپ اتالدى – بۇل امەريكادا تۋعان، بىراق جاپونيادا تاربيەلەنىپ، ءبىلىم العان جاپون امەريكالىقتارعا بەرىلەتىن اتاۋ ەدى.

جاپون ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەندىكتەن، توپاز لاگەرىندە ول ءبىرىنشى بۋىن جاپون كوشىپ كەلۋشىلەرى – يسسەيلەر مەن لاگەر اكىمشىلىگى اراسىنداعى بايلانىس قىزمەتىن اتقاردى. كەيىن لاگەردەگى الەۋمەتتىك كومەك بولىمىندە 14 اي جۇمىس ىستەپ، تۇرعىنداردىڭ تۇرمىستىق ماسەلەلەرىمەن اينالىستى.

الايدا بۇرىن بيزنەس سالاسىندا ەڭبەك ەتكەن، University of California, Berkeley مەن Harvard Business School تۇلەگى بولعان سۋسۋمۋ ياماشيتا ءبىر كۇنى مۇلدە باسقا ءومىردى تاڭداۋعا بەل بۋدى.

ول لاگەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى بولىمىنە اۋىسىپ، مال باعۋشى بولىپ جۇمىس ىستەي باستادى. اشىق اسپان استىندا ەڭبەك ەتۋ وعان ەرەكشە ەركىندىك سەزىمىن سىيلادى. كۇنگە كۇيىپ، دەنساۋلىعى شىنىققان ول ءوزىنىڭ سۇيىكتى «رەد» اتتى اتىمەن مال ايداپ جۇرگەن ناعىز كوۆبويعا اينالدى.

39 جاستاعى سۋسۋمۋ لاگەردەگى ەڭ ەگدە كوۆبويلاردىڭ ءبىرى بولعان دەسەدى. توپاز دالاسىندا ات ۇستىندە جۇرگەن سول ساتتەر ونىڭ ومىرىندەگى ازاتتىقتى سەزىنگەن سيرەك كەزەڭدەردىڭ ءبىرى ەدى.

سوعىس اياقتالعان سوڭ، 1951 جىلى سۋسۋمۋ ياماشيتا قايتادان Mitsubishi Corporation كومپانياسىنا ورالىپ، نيۋ-يوركتەگى جاڭا حالىقارالىق شتابتىڭ قۇرىلۋىنا اتسالىستى. بىراق توپازدان كەيىن ول ومىرىندە ەشقاشان اتقا مىنبەگەن ەكەن.

بۇل ەستەلىكتى جازعان كەن ياماشيتا 1945 جىلى ءدال سول توپاز لاگەرىندە دۇنيەگە كەلگەن. بۇگىندە ول تاريحشى رەتىندە لاگەردە بولعان ادامداردىڭ ەستەلىكتەرىن جيناپ، ارحيۆتەۋمەن اينالىسادى. جاپون تەكتى امەريكالىقتاردىڭ تاعدىرى – سوعىس كەزىندەگى قورقىنىش پەن سەنىمسىزدىكتىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ ءومىرىن قالاي وزگەرتكەنىنىڭ ايقىن مىسالى. ال سۋسۋمۋ ياماشيتانىڭ تاريحى ادام رۋحىنىڭ قانداي جاعدايدا دا ەركىندىككە ۇمتىلاتىنىن كورسەتەدى.

دۇيسەنالى الىماقىن

Abai.kz