Kim bauyry eti balasyn qatarynan qaldyrghysy keledi deysiz? Ómirde joldan tayyp, ishkilikke salynghan, búzylghan, jýikesi tozghan bireuler bolmasa, deni sau, derti joq, oi-sanasy týzu ata-ana jaryq dýniyege әkelgen úly men qyzyn әlpeshtep-aq ósirgisi keledi ghoy.

Qatardan qalmaudyng búl zamanda týri men týsi, bәsekesi kóp. Mysaly, bireu balasyn ýlde men býldege orap, qarshadayynan qaltasyna aqsha basyp, qolyna qymbat úyaly telefon ústatyp eliktiredi. Endi bireu jetkinshegin mektepke jetelep aparatyn jeke kólik jýrgizushisi men oqqaghar jaldaydy. Búl bizde ghana emes, әlemdegi bar shyndyq. Áleumettik jiktelu ýlkender týgil, jasósipirim balalardyng arasynda qazir osylay kórinip, kózge úryp túr.

Al, asqaqtap, aspangha qarap alayghandardan aulaq jýretin qonyrqay tirshilikti qonyr adamdar bolsa, balalarynyng oqyp, er jetuin, tegin bilim alauyn tileydi. Dese de, biz biletin Baghilanyng tilegi tipti zor tilek edi. Ol ishten tughanda mýgedek bop tughan úlyn bóbekjaydaghy bópelerding qasynda tompandap, oinap jýrse eken dep tiledi. Keyin balabaqshadaghy sәbiylermen birge oiynshyq mәshiynelerge qúm tiyep oinap jýrgenin kórgisi keldi. Joq, onyng biri de bolmady. Bóbekjay men balabaqshany bylay qoyynyz, bala bala bolyp ýide de oinaudy bilmeytin edi. Súlyq týsip jatady. Arqasyna jastyq qoyyp, tiktep otyrghyzsa, sәl otyrghan bolady da, aunap, qúlay ketedi. Kishi dәreti men ýlken dәretin tósegine jiberedi. Al, boyy bolsa.., boyy sozylyp ósip barady.

Tua nauqas, mýgedek balany ýidegiler asa únatpaytyn. «Mynau taghy da tósegin býldirip qoyghan ba?» – dep tónip kelgen ýlkenge ol ózining kinәsin  moyyndaghanday jәutendep qaraytyn-dy. Bala әljuaz, mýgedek bolghanymen, tym sýikimdi edi... Sonday sýikimdi úldy kemtar etip tughanyna ishtey qan jylaytyn Baghila, biraq, aldaghy kýnderinen bir ýmit sәulesin sezingendey ýnemi sharq úryp, izdenuimen boldy. Jóndi biletin adamdardyng sózine qúlaq týrdi, tua mýgedek balamen qalay júmys istep, onaltugha bolatyny jóninde kenes beretin núsqaulyqtarmen tanysty. Sóitip jýrip Ýkimetting mýmkindigi shekteuli adamdargha onyng ishinde balalargha әleumettik jәrdemaqy tólep túratynyn, ol jәrdemaqynyng kólemi ay sayyn 200 myng tenge ekenin (tua mýgedek balalargha beriletin jәrdemaqynyng kólemin aitamyz), ótinish berip súrasanyz mýgedekterge qolarba, estu apparaty, dene qimyldaryn jasaugha kómektesetin qúral-jabdyqtar alugha bolatynyn bilip aldy. Onyng syrtynda Onaltu ortalyqtarynyng júmys isteytinin, ol ortalyqtarda bilikti mamandardyng kóp ekendigin de oiyna týiip ýlgergen. Sóitip, jantalasyp úlyn Onaltu ortalyghynyng birine aparyp kelip jýrdi. Kýnde massaj jasatady. Dene qimyldaryna iykemdeydi. Balamen ýzbey sóilesedi. Dәrumender beredi. Balanyng kýndelikti isher asy da retteldi. Sonday kýtemning araqasynda ma bala bir kýni byldyrlap sóilep, sosyn basyn kóterip otyratyn jaghdaygha jetti. Jarty jyl, bir jyldyng shiyreginde ayaghynan túryp, qaz basyp jýre alatyn da boldy. Baghilanyng endigi armany – úlyn oqytu edi. Áytse de ishinen: «Kesh jetilgen, әli de tili anyq shygha qoymaghan, ayaghyn apyl-tapyl ghana basatyn balany kim oqytsyn, ony qay mektep shәkirtter qataryna qabylday qoysyn?» – dep uayymdaytyn. Sóitse, onysy beker eken. Elimizde barlyq adamgha, barlyq balagha teng mýmkindikter qarastyrylypty. Oqu da sol teng mýmkindikterding birinen sanalady eken. Ózinen eki-ýsh jas kishi balalarmen birge birinshi synypqa barghan Baghilanyng úly – Abdolkәrim búl kýnderi top balagha ilesip, kәdimgidey oqyp jýr. Abdoldyng әkesi de qazir balasyna búrynghyday jat, suyq emes, ýirilip túratyn bolghan (әkening balagha suyq bolghanyn biz jogharyda júqalap aityp ketken bolatynbyz). Mýmkindigi shekteuli әri erekeshe bilim berudi qajet etetin balany basynda tosyrqay qabyldaghan mektep újymy men oqushylar da oghan әbden ýirenip alghan.

Resmy derekterge sýinesek, Qazaqstanda Abdolkәrim siyaqty erekshe bilim berudi qajetsinetin 235 myng bala bar eken. Atalghan salada 508 arnayy bilim beru úiymy júmys isteydi. Olar: 110 PMPK, 230 KPPK, 99 arnayy mektep, 45 arnayy mektepke deyingi úiym, 13 onaltu ortalyghy jәne 11 autizm ortalyghy.

Inkluzivti bilim berudi keneytu ýshin elimizde әrbir bilim beru úiymynda psihologiyalyq-pedagogikalyq qoldau qyzmetteri qúrylghan. Yaghni, erekshe bilim berudi qajet etetin salada 29 mynnan astam maman qyzmet kórsetip, mynnan asa inkluziya kabiyneti júmys istep túr. «Jalpy, balalardy arnayy psihologiyalyq-pedagogikalyq qoldaumen qamtu dengeyi Qazaqstanda 85 payyzgha jetti» deydi mamandar.

«Oqyghan el – ozady». Oqu-bilimge erekshe mәn beretin, ózi de әlemning ozyq oqu oryndarynda oqyghan, birneshe tilde erkin sóileytin Preziydentimiz Qasym-Jomart Toqaev ýnemi eske salyp otyratyn sóz – búl. Biz jogharyda túrmystyq-әleumettik qabattar arasyndaghy «qatardan qalmau»  úghymynyng birneshe týri men týsin atap óttik. IYә, jasyratyny joq, el bolghan son, kóp bolghan song әrtýrli adamdar bolady. Bayqasanyz, biz sol kópting ishinde qoghamdaghy erekshe qajettilikteri bar adamdardyn, yaghny balalardyng da bar ekendigine kóbirek toqtalyppyz. Óitkeni olar da qazaq qoghamynyng teng qúqyly azamattary. Olardyng da ozattardyng qatarynda túrugha tolyq qaqysy bar.

Zuhra Shәlimbay

Abai.kz