كىم باۋىرى ەتى بالاسىن قاتارىنان قالدىرعىسى كەلەدى دەيسىز؟ ومىردە جولدان تايىپ، ىشكىلىككە سالىنعان، بۇزىلعان، جۇيكەسى توزعان بىرەۋلەر بولماسا، دەنى ساۋ، دەرتى جوق، وي-ساناسى ءتۇزۋ اتا-انا جارىق دۇنيەگە اكەلگەن ۇلى مەن قىزىن الپەشتەپ-اق وسىرگىسى كەلەدى عوي.

قاتاردان قالماۋدىڭ بۇل زاماندا ءتۇرى مەن ءتۇسى، باسەكەسى كوپ. مىسالى، بىرەۋ بالاسىن ۇلدە مەن بۇلدەگە وراپ، قارشادايىنان قالتاسىنا اقشا باسىپ، قولىنا قىمبات ۇيالى تەلەفون ۇستاتىپ ەلىكتىرەدى. ەندى بىرەۋ جەتكىنشەگىن مەكتەپكە جەتەلەپ اپاراتىن جەكە كولىك جۇرگىزۋشىسى مەن وققاعار جالدايدى. بۇل بىزدە عانا ەمەس، الەمدەگى بار شىندىق. الەۋمەتتىك جىكتەلۋ ۇلكەندەر تۇگىل، ءجاسوسىپىرىم بالالاردىڭ اراسىندا قازىر وسىلاي كورىنىپ، كوزگە ۇرىپ تۇر.

ال، اسقاقتاپ، اسپانعا قاراپ الايعانداردان اۋلاق جۇرەتىن قوڭىرقاي تىرشىلىكتى قوڭىر ادامدار بولسا، بالالارىنىڭ وقىپ، ەر جەتۋىن، تەگىن ءبىلىم الاۋىن تىلەيدى. دەسە دە، ءبىز بىلەتىن باعيلانىڭ تىلەگى ءتىپتى زور تىلەك ەدى. ول ىشتەن تۋعاندا مۇگەدەك بوپ تۋعان ۇلىن بوبەكجايداعى بوپەلەردىڭ قاسىندا تومپاڭداپ، ويناپ جۇرسە ەكەن دەپ تىلەدى. كەيىن بالاباقشاداعى سابيلەرمەن بىرگە ويىنشىق ماشينەلەرگە قۇم تيەپ ويناپ جۇرگەنىن كورگىسى كەلدى. جوق، ونىڭ ءبىرى دە بولمادى. بوبەكجاي مەن بالاباقشانى بىلاي قويىڭىز، بالا بالا بولىپ ۇيدە دە ويناۋدى بىلمەيتىن ەدى. سۇلىق ءتۇسىپ جاتادى. ارقاسىنا جاستىق قويىپ، تىكتەپ وتىرعىزسا، ءسال وتىرعان بولادى دا، اۋناپ، قۇلاي كەتەدى. كىشى دارەتى مەن ۇلكەن دارەتىن توسەگىنە جىبەرەدى. ال، بويى بولسا..، بويى سوزىلىپ ءوسىپ بارادى.

تۋا ناۋقاس، مۇگەدەك بالانى ۇيدەگىلەر اسا ۇناتپايتىن. «مىناۋ تاعى دا توسەگىن ءبۇلدىرىپ قويعان با؟» – دەپ ءتونىپ كەلگەن ۇلكەنگە ول ءوزىنىڭ كىناسىن  مويىنداعانداي جاۋتەڭدەپ قارايتىن-دى. بالا ءالجۋاز، مۇگەدەك بولعانىمەن، تىم سۇيكىمدى ەدى... سونداي سۇيكىمدى ۇلدى كەمتار ەتىپ تۋعانىنا ىشتەي قان جىلايتىن باعيلا، بىراق، الداعى كۇندەرىنەن ءبىر ءۇمىت ساۋلەسىن سەزىنگەندەي ۇنەمى شارق ۇرىپ، ىزدەنۋىمەن بولدى. ءجوندى بىلەتىن ادامداردىڭ سوزىنە قۇلاق ءتۇردى، تۋا مۇگەدەك بالامەن قالاي جۇمىس ىستەپ، وڭالتۋعا بولاتىنى جونىندە كەڭەس بەرەتىن نۇسقاۋلىقتارمەن تانىستى. ءسويتىپ ءجۇرىپ ۇكىمەتتىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا ونىڭ ىشىندە بالالارعا الەۋمەتتىك جاردەماقى تولەپ تۇراتىنىن، ول جاردەماقىنىڭ كولەمى اي سايىن 200 مىڭ تەڭگە ەكەنىن (تۋا مۇگەدەك بالالارعا بەرىلەتىن جاردەماقىنىڭ كولەمىن ايتامىز), ءوتىنىش بەرىپ سۇراساڭىز مۇگەدەكتەرگە قولاربا، ەستۋ اپپاراتى، دەنە قيمىلدارىن جاساۋعا كومەكتەسەتىن قۇرال-جابدىقتار الۋعا بولاتىنىن ءبىلىپ الدى. ونىڭ سىرتىندا وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىس ىستەيتىنىن، ول ورتالىقتاردا بىلىكتى مامانداردىڭ كوپ ەكەندىگىن دە ويىنا ءتۇيىپ ۇلگەرگەن. ءسويتىپ، جانتالاسىپ ۇلىن وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ بىرىنە اپارىپ كەلىپ ءجۇردى. كۇندە ماسساج جاساتادى. دەنە قيمىلدارىنا يكەمدەيدى. بالامەن ۇزبەي سويلەسەدى. دارۋمەندەر بەرەدى. بالانىڭ كۇندەلىكتى ىشەر اسى دا رەتتەلدى. سونداي كۇتەمنىڭ اراقاسىندا ما بالا ءبىر كۇنى بىلدىرلاپ سويلەپ، سوسىن باسىن كوتەرىپ وتىراتىن جاعدايعا جەتتى. جارتى جىل، ءبىر جىلدىڭ شيرەگىندە اياعىنان تۇرىپ، قاز باسىپ جۇرە الاتىن دا بولدى. باعيلانىڭ ەندىگى ارمانى – ۇلىن وقىتۋ ەدى. ايتسە دە ىشىنەن: «كەش جەتىلگەن، ءالى دە ءتىلى انىق شىعا قويماعان، اياعىن اپىل-تاپىل عانا باساتىن بالانى كىم وقىتسىن، ونى قاي مەكتەپ شاكىرتتەر قاتارىنا قابىلداي قويسىن؟» – دەپ ۋايىمدايتىن. سويتسە، ونىسى بەكەر ەكەن. ەلىمىزدە بارلىق ادامعا، بارلىق بالاعا تەڭ مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلىپتى. وقۋ دا سول تەڭ مۇمكىندىكتەردىڭ بىرىنەن سانالادى ەكەن. وزىنەن ەكى-ءۇش جاس كىشى بالالارمەن بىرگە ءبىرىنشى سىنىپقا بارعان باعيلانىڭ ۇلى – ابدولكارىم بۇل كۇندەرى توپ بالاعا ىلەسىپ، كادىمگىدەي وقىپ ءجۇر. ابدولدىڭ اكەسى دە قازىر بالاسىنا بۇرىنعىداي جات، سۋىق ەمەس، ءۇيرىلىپ تۇراتىن بولعان (اكەنىڭ بالاعا سۋىق بولعانىن ءبىز جوعارىدا جۇقالاپ ايتىپ كەتكەن بولاتىنبىز). مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ءارى ەرەكەشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن بالانى باسىندا توسىرقاي قابىلداعان مەكتەپ ۇجىمى مەن وقۋشىلار دا وعان ابدەن ۇيرەنىپ العان.

رەسمي دەرەكتەرگە سۇينەسەك، قازاقستاندا ابدولكارىم سياقتى ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەتسىنەتىن 235 مىڭ بالا بار ەكەن. اتالعان سالادا 508 ارنايى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى جۇمىس ىستەيدى. ولار: 110 پمپك، 230 كپپك، 99 ارنايى مەكتەپ، 45 ارنايى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم، 13 وڭالتۋ ورتالىعى جانە 11 اۋتيزم ورتالىعى.

ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدى كەڭەيتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە ءاربىر ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋ قىزمەتتەرى قۇرىلعان. ياعني، ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن سالادا 29 مىڭنان استام مامان قىزمەت كورسەتىپ، مىڭنان اسا ينكليۋزيا كابينەتى جۇمىس ىستەپ تۇر. «جالپى، بالالاردى ارنايى پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋمەن قامتۋ دەڭگەيى قازاقستاندا 85 پايىزعا جەتتى» دەيدى ماماندار.

«وقىعان ەل – وزادى». وقۋ-بىلىمگە ەرەكشە ءمان بەرەتىن، ءوزى دە الەمنىڭ وزىق وقۋ ورىندارىندا وقىعان، بىرنەشە تىلدە ەركىن سويلەيتىن پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇنەمى ەسكە سالىپ وتىراتىن ءسوز – بۇل. ءبىز جوعارىدا تۇرمىستىق-الەۋمەتتىك قاباتتار اراسىنداعى «قاتاردان قالماۋ»  ۇعىمىنىڭ بىرنەشە ءتۇرى مەن ءتۇسىن اتاپ وتتىك. ءيا، جاسىراتىنى جوق، ەل بولعان سوڭ، كوپ بولعان سوڭ ءارتۇرلى ادامدار بولادى. بايقاساڭىز، ءبىز سول كوپتىڭ ىشىندە قوعامداعى ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامداردىڭ، ياعني بالالاردىڭ دا بار ەكەندىگىنە كوبىرەك توقتالىپپىز. ويتكەنى ولار دا قازاق قوعامىنىڭ تەڭ قۇقىلى ازاماتتارى. ولاردىڭ دا وزاتتاردىڭ قاتارىندا تۇرۋعا تولىق قاقىسى بار.

زۋحرا ءشالىمباي

Abai.kz