El ishinde «Enbektegen baladan enkeygen qariyagha deyin» degen tirkes bar. Enbektegen demey-aq qoyayyn, esi kirgen jigitten enkeygen qartqa deyin songhy eki aida sayasattyng besiginde terbelgenimiz ras. «Mahabbattyng besiginde terbeleyik taghy da» degen sóz de eskirip qaldy. Sebebi bizge es kirdi... Búryn-sondy estip-bilmegen esimder men partiyalar janbyrdan keyingi sanyrauqúlaqtay gýr ete qaldy.

Eshqashan esiginen bóten adam kirmegen mekemeler men mәdeniyet oshaqtarynda, mektepter men oqu oryndarynda, egis alqaptary men zauyt-fabrikalarda júmysshylar partiya ókilderimen kezdesti. Bireuler uәde berdi, endi bireuler soghan kuә boldy. Qyzdy-qyzdymen esip sóilegender de, bósip sóilegender de, aiqaylap sóilegender de, abaylap sóilegender de boldy. Tipti búryn-sondy teledidar formatyndaghy debatty kórudi de mandayymyzgha jazghan eken. Halyq aldyna shyghudyn, jauapkershilikting qanshalyqty auyr ekenin kóbi endi úqqanday... Teledidar aldynda terleu, qinalu...

Hosh delik... Sonymen, býgin saylaugha bardyq. «Partiyada joq adamnyng partiyagha dauys bergeni qalay?» dep oilauynyz mýmkin. Ol da dúrys saual bolar. Dey túrghanmen, mening oiym basqada... Saylaudyng 35 jylda týr-týrin kórdik qoy. Degenmen, búl saylau erekshe bolghan synayly.

Meninshe, saylau degenimiz — ýmitindi úshyratyn kýn. Úlyndy úyagha, qyzyndy qiyagha úshyrghan siyaqty, ýmitimizdi býgin biz de úshyryp keldik... Adamnyng adamdyghy da osy ýmitten túrady. Preziydentimiz býgin qysqa da núsqa brifing ótkizdi. Viyse-preziydentten bastap, biraz dýniyening perdesin ashqan siyaqty. Kónilge taghy da ýmit úyalatty. «Kóp ómir sýrgennen súrama, kópti kórgennen súra» degen sóz bar ghoy...

Qasym-Jomart Kemelúly — osy kórgen-týigeni kóp, sezimtal kisi... Álemning alpauyt memleketterinen bastap, ýlkendi-kishili demokratiyasy damyghan elderdi kózimen kórdi. Kóp kórdi... Tandandy, tamsandy... «Bizding el qashan osy memleketterdey bolady eken?» dep qiyaldady, qinaldy, armandady... Qisyny kelmese, qy da tútanbaydy. Biz — songhy 100 jylda baghy ashylmaghan elderding birimiz. Onyng sebep-saldaryna toqtalyp jatpay-aq qoyayyn... Biraq bireuding jibergen qatesin bireu týzemese, progress te, adamgershilik te bolmaydy. Mine, sonyng sәti endi sәttap kelgendey... Aq sarbas!

Qazaqstan erteng ýlken qúrylys alanyna ainalady dep qaldy... Qúrylys — qúrylys emes. Endi bizge serpilis pen talpynys kerek. Preziydentting búl bastamasy — elimizding erteni ýshin, keleshek úrpaq ýshin qajet. Búl ýmit — keshegi Álihan men Abaydyn, Ahmet pen Túrardyn, Maghjan men Sәkennin, Múhtar men Bauyrjannyng ýmiti... «Ýkili ýmit» deydi. Shashaq taqqan emes, qasterli ýmit deydi múny...

Qay partiyanyng alda, qaysysynyng artta qalghanyn erteng bilemiz. Alayda býgin — barsha ýmitting bir arnagha toghysqan kýni. Bir sózben aitqanda — ÝMIT KÝNI... Qay partiyany alsang da, jarghysynda, sózinde, kózinde elge qyzmet etsek degen tilek pen niyet bar eken... Aq jol! Shyndyq pen izgilik bireu, al oghan aparar soqpaq әrtýrli...

Dey túrghanmen, osynday shaqta esime ótken-ketken týsip otyr... Mysalgha deymin de... Ghany Múratbaev elge qyzmet etkende jiyrmanyng ishinde, Maghjandar otyzda edi... Keshegi Ekinshi dýniyejýzilik soghysta da jiyrmadan asqandardyng erlik jasaghany ayan...

Al nege osy partiyalardyng ishinen jarq etken túlgha kózge týspedi? (Tóbelesti aitpay-aq qoyayyn...) Mýmkin bar da shyghar... Mening aitpaghym basqa dýniye. Songhy kezde әlemdik sayasatqa jana túlgha keldi. Amerikada otyzgha tolar-tolmas Niu-Yorkting meri shyqty. Ol — Zohran Mamdani, Ugandada ómirge kelgen músylman jigit. Alayda ol ýlken megapoliske mer boldy ghoy... Túnyp túrghan orator! El-júrtpen qalay til tabysady desenshi... Kóp til bilgen jaqsy, alayda halyqtyng tili de basqasha ghoy... «Otyzynda orda búzbaghan, qyrqynda qyr asa almaydy» degen tәmsildi de men shygharghan emespin. Mine — Túlgha! Mine — Baq!

Biz songhy 35 jylda tamsanudy da, pandanudy da kórip baqtyq... Endi bizge qúr tamsanu men pandanu emes, bizge Mamdany siyaqty jastar kerek... IYә... Sayasatqa jol-jónekey emes, saylanyp, dayyndalyp kelgen dúrys. Búl jol — Abylay men Jәngir hannyn, Álihan men Ahmetting joly... Basyn bәigege tiger, eli ýshin enirep tughan Túlghanyng joly... IYә, meniki jay ghana pikir... «Men jastargha senemin» degen Maghjannyng sózi taghy bir janghyrdy.

Osyny sen jadynda ústa, jas jigit!

Talghat Temenov,

Qazaqstannyng Halyq artiysi, kinorejisser

Abai.kz