«Sovetiya & Qazaqiya» atty  kóp tomdyq riysәlәmnin  2-shi kitaby jaryq kórdi. Kitaptan tanymdyq sipattaghy  «Tauarih Qazaq hәm Qazaq Memleketi» atty enbegimning alghashqy bólimimen tanysugha bolady.

Osy birinshi bólimde arnayy zertteushilik izdenisterimning nәtiyjesinde tughan «Biz – qazaq ejelden...» degen etudim berilgen. Múnda ghylymy bilim derekterimen qatar elding búryn aitylmaghan tarihy jóninde tәuelsizdik dәuirinde jazylghan jana kitaptardy shynshyldyqpen qarastyru arqyly halqymyzdyng әdil de shynayy ótkenin biluge talpynys jasaldy. Árkimning qolynan keletin talpynystardyng biri. Taqyryp astyna  «Ózindi-ózing tanu tәjiriybesinen» delingen anyqtama qoiy arqyly zertteuimning qatardaghy әuesqoydyng ózindik izdenisining nәtiyjesin bildiretin  óz kózqarasym túrghysynan ghana oryndalghanyn eskerte ketudi jón kórem.

Sonymen, talaydy tolqytatyn: biz kimbiz? qaydan shyqtyq? biz qalay Úly Dala múrageri boldyq? bizding shynayy tarihymyz qanday? sipatty saualdar tónireginde tәuelsizdikting alghashqy jyldary ishinde talay jan izdenip, san týrli jauap úsynghan. Solardyng ishinen qajetindi tauyp, kókeyine toqu, telegey-teniz әdebiyetten keregindi izdeu, ainalyp kelgende, ózindi izdeu, tamyryndy,  tereng tarihyndy óz sananda ózinshe týisine otyryp janghyrtu maghan da maqsat boldy. Qazaq tarihyn jazugha әrkim óz tәsilimen kirisken, býginde әr rudyng shejiresi týzilip, óz tauarihy janghyrtylghan. Solardyng bәrining basyn qosyp qorytar bolsa, bәlkim,  halqymyzdyng naghyz tarihyn jasaugha bolar-au, biraq búl – qolyndy qúshaq jetpeske jayghangha parapar tirlik. Men Jalqydan Jalpygha barghandy qosh kórdim. Jekelegen taypa shejiresin qarastyru jolymen jalpyqazaq shejiresine kóz salmaq boldym. Halqymyzdy qúraytyn rulyq-taypalyq birlestikter ishinde tәuelsizdik tua erekshe atalyp jýrgen bir rudyng ótkeni arqyly barshagha ortaq tariyhqa jol salmaqqa niyettendim...

Sodan osy zertteu dýniyege keldi. Búl júmys bar bolghany  oqyrmangha halqymyzdyn, eldigimizding shejiresinen syr shertedi. Týp-tamyrymyz jayynda әngime aitady. Tanymdy tarihy bayanhat úsynady. Sol arqyly oqyrmanymyzdyng otanshyldyq sezimin, memleketshildik ústanymyn bekemdey týsuine jәrdemdesudi múrat etedi.  Tarihtan shertiletin syrdyng qay-qaysymyzgha da jaqyndyghyna mәn beru ýshin eki bólimnen túratyn riysәlәni «Tauarih Qazaq hәm Qazaq Memleketi» degen bórik kiygizip, oqyrman nazaryna tolqy úsynyp otyrmyn. Tolquym myna sebepten –  riysәlә ózgening eldigin mansúqtaugha qúmar, qazaghymyzgha tәn jer-su men memlekettilik mәrtebe «is jýzinde orys halqynyng syiy» degen daraqy da jalghan tújyrymdy jalaulata beruden úyalmaytyn suayt sayasatshylardyng ótirigin әshkereleuge qyzmet etedi degen oidy oqyrman qalay qabyldar eken dep qobaljudan tuyp túr.

Alghashqy bólimdegi  «Biz – qazaq ejelden...»  atty derekti hikayatta qazirgi tanda kóptep jaryq kórip jatqan ghylymy zertteuler men qily shejire, estelikter, sonday-aq astyrtyn mifjasaushylyqty shyndyqqa balap, jeke-dara tym әsirelete týzilgen «múra» ishinen halqymyzdyng shyqqan tegin tabugha qyzmet etetin tústar qorytyp  qarastyrylghan. Múny oqyghan әrkim ishtey oy jarystyryp, ózinshe izdenister jasaugha úmtyluy әbden yqtimal. Óitkeni búl kitap ózgening eldigin mansúqtaugha qúmar, qazaghymyzgha tәn jer-su, memlekettilik «is jýzinde orys halqynyng syiy» degen daraqy da jalghan tújyrymdy jalaulata beruden úyalmaytyn suayt sayasatshylardyng ótirigin әshkereleydi. Árkimning sana-seziminde, boyynda óz ruhany túghyryn soghyp aluyna, qily kóne ýstemdik dertimen auyratyndargha qarsy túra alatyn kýsh-quatyn arttyra týsuine septesedi. Ýlken kórshimizding ózining jaqyn tuysy sanalatyn elge qarsy basqynshylyq soghys ashuy, qazirgi zamanda elderding kelise almaghan mәselelerin aqyl-parasatqa jýginu arqyly emes, qaru kýshimen sheshuge tyrysuy әlemdi tiksintti, sonyng ishinde bizdi, barsha júrtty búl jәit airyqsha qobaljytyp túr. Basqynshylyq soghystyng avtory taqqan aiyptar qatarynda tuysynyng eldigine jәne últtyq tilin memlekettik dәrejede qoldanuyna kýmәn keltiru, narazylyq tanytu mәseleleri de jatyr. Múnday kinәni astamshylyq dertimen auyrghan sayasatshylar әrәdik bizding memleketimizge de qatystyryp aityp jýrgendikten, kónil kýpti. Kelesi bólimdegi «Qazaq memleketi tarihyna kózqaras» etudimen qosyla kele (al búl, Alla qosh kórse, «Sovetiya & Qazaqiyanyn» kelesi tomynda jariyalanuy tiyis),  «Tauarih Qazaq hәm Qazaq Memleketi» bayanhaty zamanauy damuymyzgha jauap bere alatyn Jana hәm Ádiletti Qazaqstan qúrylysshylarynyng shyn otanshyldyq, memleketshildik qasiyetterin úshtay týsuine kómektesui tiyis degen zor ýmitimiz bar.

Abai.kz